ПРОЦЕНКА НА МОТОРНОТО И КОГНИТИВНОТО ФУНКЦИОНИРАЊЕ КАЈ ЛИЦАТА СО ЦЕРЕБРАЛНА ПАРАЛИЗА И ЛИЦАТА СО ЛЕСНА МЕНТАЛНА РЕТАРДАЦИЈА

Апстракт

Развојот на дефектологијата доведе до значајно коригирање на методолошкиот пристап во ра­бо­тата со инвалидните деца и млади, што дове­де до промени во класичното и традиционално гледање на нивната едукација и рехабили­та­ција.
Традиционалниот дефектолошки пристап ги кла­сифицира лицата со инвалидитет во одре­де­ни категории. Во основата на тој пристап е ста­вот дека лицата кои припаѓаат на иста кате­го­ри­ја се многу слични, т.е. дека имаат многу по­ве­ќе сличности отколку разлики.
Најновите истражувања во дефектологијата, по­ка­жуваат дека лицата кои припаѓаат на иста категорија во голема мера меѓусебно се разли­ку­ваат, т.е. дека групите се  хетерогени. Овие сознанија доведоа до значајна измена на мето­до­лошкиот пристап во работата со инвалид­ни­те деца и младинци.  

Задача на нашето истражување во оваа област е да развиеме и дефинираме методологија за про­ценка на преостанатите способности кај лицата со инвалидитет, врз чија основа понатаму ќе се одвива изработката на индивидуалните програ­ми за едукација и рехабилитација.
Основната цел на ова истражување е да се даде проценка на преостанатите способности кај ли­ца­та со церебрална парализира и лицата со лес­на ментална ретардација.
Во истражувањето беа опфатени вкупно 65 ли­ца, од двата пола. Првата група на испитаници се состоеше од 45 лица со лесна ментална ре­тар­дација, а втората група се состоеше од 20 ли­ца заболени од церебрална парализа.
За потребите на истражувањето беше формиран протокол за проценка  на моторното и когни­тив­ното функционирање во социјалната среди­на, кој се состоеше од општ и посебен дел.
Во општиот дел собравме информации од општ карактер, како што се: име и презиме, пол, да­тум, година и место на раѓање, одделение, ди­јагноза, година на вклучување во  едукацијата.
Посебниот дел од Протоколот е структуриран така  што ќе овозможи проценка на моторното и когнитивното функционирање на лицата во социјалната средина. Одбрани се тестови и батерија на тестови на чија основа е можно да се дојде до валидни податоци за тестирањето на поставените парадигми. Проценката  на децата со ЦП и ЛМР е вршена во следните области од моторното и когнитивното функционирање: оп­штата моторна способност, визомоторната коор­­динација, конструктивната праксија, дожи­ву­­ва­ње­то на телесната целост, визуелната пер­цеп­ци­ја, ориентацијата, вниманието, помне­ње­то, уче­њето, јазикот  и говорот.
Врз основа на анализата на добиените резул­та­ти кај церебрално парализираните деца и мла­динци, може да се евидентира статистички зна­чаен пад на постигнувањата во однос на макси­мално можните резултати на сите тестирани параметри, од што може да се заклучи дека це­ре­бралната парализа е проследена со исто­вре­мен дефицит во областа на моторното и когни­тив­ното функционирање.
При тестирањето на лесно ментално ретарди­ра­ни­те деца и млади е евидентиран статистички зна­чаен пад во постигнувањата во однос на мак­си­мално можните резултати во сите испиту­вани варијабли.

Заклучивме дека когнитивниот дефицит кај ЛМР деца и млади доведува до дефицит и во областа на моторното однесување.
Со компарација на просечните постигнувања по­меѓу испитуваните групи е добиена разлика во одредени области од моторното и когни­тив­но­то функционирање на овие лица  (општа мо­тор­на способност, визомоторна координација, конструктивна праксија, визуелна перцепција и доживување на времето), што е последица на дејствувањето на основниот фактор, т.е. при­пад­носта на определената група. Истовремено, во одреден број области од когнитивното функ­цио­нирање на лицата со церебрална парализа и лесно ментално ретардираните лица, не е нај­де­на статистички значајна разлика помеѓу испи­ту­ваните групи (внимание, говор, јазик, дожи­ву­вање на телесната целост, визуелна перцеп­ци­ја - мултипли задачи, ориентација во прос­тор). Врз основа на ваквите структури на до­бие­ни резултати од истражувањето, може да се заклучи дека не постои статистички значајна разлика помеѓу испитуваните групи во сите об­ласти од моторното и когнитивното функцио­ни­рање. Моторното и когнитивното функцио­ни­­рање кај лицата со ЦП и лицата со ЛМР е де­тер­минирано од дејството на два независни фак­тора. Првиот фактор е припадност на гру­пата, а вториот фактор е видот на задачата.  Моторните и когнитивните дефицити се лими­ти­рачки фактори кои го  детерминираат видот и содржината на едукацијата и рехабилитацијата на овие лица. Програмите за едукација и реха­би­литација мора да се засноваат на специ­фич­ната организација на овие способности и мора да го следат и поттикнуваат нивниот развој.