Списанието за специјална едукација и рехабилитација (JSER) (ISSN 1409-6099) е мултидисциплинарно меѓународно списание со рецензија, уредувано од Институтот за специјална едукација и рехабилитација при Филозофскиот факултет во Скопје, Македонското научно друштво за аутизам и Македонската асоцијација на специјални едукатори. За објавување се разгледуваат следниве видови трудови: оригинални и прегледни трудови, кратки извештаи, писма до уредникот, клинички искуства, прикази на случаи, докторски дисертации, магистерски трудови, уводници, брзи соопштенија и други прилози од сите области на специјалната едукација, медицината, психологијата, педагогијата, социјалната политика и сродните науки. Право на објавување имаат специјални едукатори, лекари, психолози, педагози, социјални работници и други лица вработени во јавни и приватни специјални училишта, институции, здравствени служби и болници во Република Македонија и ширум светот. Целта на списанието е споделување и ширење на знаењето меѓу сите дисциплини што работат во областа на специјалната едукација и рехабилитација. Сите трудови подлежат на критичка рецензија во рок од два месеца, иако понекогаш се можни и подолги одложувања. Сите ракописи мора да бидат во согласност со Упатствата за авторите. Годишно се објавуваат околу 20 трудови. JSER овозможува слободен пристап (Open Access) до својата содржина и им дозволува на авторите самостојно да ја архивираат конечната прифатена верзија на трудовите во кој било институционален или тематски репозиториум усогласен со стандардите на OAI. Списанието за специјална едукација и рехабилитација е посветено на научното проучување на попреченоста. Тематиката е широка и опфаќа, но не се ограничува само на, сознанија од биолошки, образовни, генетски, медицински, психијатриски, психолошки и социолошки студии, како и етички, филозофски и правни прилози што го збогатуваат знаењето за превенцијата и третманот на попреченоста и/или влијаат врз јавните политики и практиката.
ПРОЦЕНКА НА САМОСТОЈНОСТА ВО ИЗВЕДУВАЊЕТО НА СЕКОЈДНЕВНИТЕ АКТИВНОСТИ КАЈ ДЕЦАТА СО ХИДРОЦЕФАЛУС И ДЕЦАТА СО ЦЕРЕБРАЛНА ПАРАЛИЗА
Магистерскиот труд е презентиран на 111 страници. Трудот ги содржи следните делови: Вовед, Теоретски дел, Истра-жувачки дел составен од: Мето-дологија на истражувањето, Анализа и интрепретација на резултатите, Дискусија, Заклучоци и препораки, Прилози и Литература. Во Воведниот дел се дефинирани поимите церебрална парализа и хидроцефалус. Церебралната парализа е хронично, непрогресивно оштетување на мозокот, кое настанува за време на бременоста, раѓањето и во пост-наталниот период во текот на првите го-дини (ран психомоторен забавен развој). Хидроцефалусот претставува зголемено количество на цереброспинална течност и проширување на церебралните вентри-кули. Во зависност од обликот на цере-бралната парализа и во зависност од тоа дали детето има хидроцефалус или не, зависи и нивниот начин на живот и функ-цинирањето во секојдневието. Кај овие деца е отежнато самозгрижува-њето и најчесто се зависни од друго лице. Овие деца ја губат способноста да ги контролираат мускулите. Поради тоа овие деца имаат отежнат трансфер, станување, седнување и најчесто им помага друго лице. Во Теоретскиот дел се опишани дефи-ниции за церебралната парализа и хидроцефалусот од повеќе автори кои се сретнуваат во медицинската литература. Наведени се етиолошките фактори за настанување на церебралната парализа и хидроцефалу-сот, како и инциденцијата и преваленци-јата за овие две состојби. Во теоретскиот дел е претставено и раното дијагностицирање на церебралната парализа и хидроцефалусот, клиничката слика, класификацијата и рехабилитацијата. Во Истражувачкиот дел, дадена е ме-тодологијата на истражување и притоа се дефинирани предметот, целта и карактерот на истражувањето, задачите, хипотезите, варијаблите, методите, техниките и инструментите, примерокот, статистичката обработка на податоците, местото, времето, организацијата и текот на истражување-то. Предмет на ова истражување е про-ценка на самостојноста во изведувањето на секојдневните активности на децата со церебрална парализа и децата со це-ребрална парализа и хидроцефалус. До-биените резултати ни овозможуваат да направиме споредба како се самозгрижува дете со церебрална парализа, а како дете со церебрална парализа и хидроцефалус. Примерокот се состои од 64 испитаника, поделени во две групи по 32 испитаника. Во едната група се деца со церебрална парализа, а во другата група се деца со церебрална парализа и хидроцефалус. Основната цел на истражувањето е да се утврди како овие две групи деца ги надминуваат ба-риерите на кои наидуваат во секојднев-ниот живот и степенот на самостојност, т.е зависноста од страна на друго лице. Во истражувањето е користен анкетен прашалник специјално конструиран за оваа проблематика. Во ова истражување се користи и методот на компарација за да се споредат двете групи. Добиените резултати беа статистички обработени со помош на χ²-тестот и Fisher Exact- тестот, на ниво на значајност од р <r; 0,05. Резултатите покажаа дека 90% од испи-таниците имаат потреба од друго лице при извршување на секојдневните активности и имаат тешкотии и пречки во самостојното извршување на активностите. Со помош на помагало и асистенција од друго лице одат (62,5%) од децата со церебрална парализа и (59,4%) од децата со церебрална парализа и хидроцефалус. Голем про-цент од децата со церебрална парализа (43,8%) и децата со церебрална парализа и хидроцефалус (40,6%) се зависни од друго лице при одење по голема нужда. Според резултатите добиени од истра-жувањето и нивната статистичка обработка се заклучи дека постои статистичка значајност во степенот на самостојност и самозгрижувањето кај децата со церебрална парализа и децата со церебрална парализа и хидроцефалус. Ова истражување покажа дека децата со церебрална парализа имаат поголемо нарушување во мото-риката и подвижноста и со тоа нивниот степен на самостојност е намален.
Авторско право(c) 2015 Сања Атанасовска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ВАЖНОСТА, ВЕРОДОСТОЈНОСТА И КОРИСНОСТА ОД ПРАШАЛНИКОТ ЗА ВОЗРАСТА И СТАДИУМИТЕ НА 6-ГОДИШНИЦИТЕ
Вовед: Прашалникот за возраста и стадиумите (ПВС) е прашалник пополнет од родителите што може да се употреби како општа развојна алатка за скрининг, кој ги проценува петте развојни области: комуникација, груба моторика, фина моторика, решавање проблемски ситуации и лични способности за прила-годување, за деца на возраст од 1 до 66 месеци (1). Сега, откако е демонстрирана корисноста од ПВС во различни контексти, а присутен е и интересот на меѓународно ниво од покажаните придобивки од раната интервенција кај деца со пречки во развојот, дојде време да се прошири опсегот на возраста за ПВС. Истражувачите дизајнираа ПВС за 6-годишници како одговор на потребата од алатка за скрининг на деца кои се при-ближуваат на училишната возраст. ПВФ за 6-годишници ќе ги проценува петте развојни области: комуникација, груба моторика, фина моторика, решавање проблемски ситуации и лични способности за прилагодување, за деца на возраст од 66 до 78 месеци. Цел: Примарната цел на ова истражување е да се прошири возрасниот опсег на ПВС и да се измерат психометриските карактеристики на ПВС за 6-годишниците. Методи: Целта на ова истражување е да се измерат психометриските карактеристики, вклучувајќи ги важноста, веродостојноста и корисноста од ПВС за 6-годишниците. Резултати: Ова истражување е фокусира-но на психометриските карактеристики на ПВС за 6-годишниците (2). Потврдната факторска анализа (ПФА) со категорични податоци ги потврди областите на ПВС за 6-годишниците, т.е. комуникација, груба моторика, фина моторика, решавање проблемски ситуации и лични способности за прилагодување. Приме-нетиот модел покажа високо ниво на со-одветност, така што неговите параметри можеа да се интерпретираат, посочувајќи на соодветност за структурата на ПВС за 6-годишниците. Резултатите ветуваат во однос на веродостојноста, важноста и ко-рисноста на ПВС за 6-годишниците. Ре-зултатите од истражувањето покажаа дека ПВС за 6-годишниците е на високо ниво на веродостојност. Заклучок: Ова истражување ја истражи корисноста на ПВС за 6-годишниците и ги испита важноста, веродостојноста и корисноста на ПВС за нив. Резултатите од истражувањето дадоа почетни докази за употребата на ПВС за 6-годишници. Овој прашалник може да помогне во моделот за идентификување на децата што се на почеток од училишна возраст и да ги подобри нивните резултати. Генерално, резултатите од ова истражување ја поддржуваат употребата на ПВС за 6-годишниците за рана иднетификација на сомнителен нетипичен развој. ПВС за 6-годишниците може да се користи за подо-брување на раната идентификација на де-цата од училишна возраст и за подобрување на резултатите пред да се зацврстат пречките во развојот.
Прашалник за развојот пополнет од родители
прашалник за возраста и стадиумите на 6-годишниците
Авторско право(c) 2015 Ајај Синг https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
МАКЕДОНСКОТО НАУЧНО ЗДРУЖЕНИЕ ЗА АУТИЗАМ НА ПРВА РАБОТНА СРЕДБА НА УНИВЕРЗИТЕТОТ „НОРТХЕМПТОН“ ВО АНГЛИЈА, ВО РАМКИТЕ НА ПРОЕКТОТ „ЕДНАКВОСТ И СОЦИЈАЛНА ИНКЛУЗИЈА ПРЕКУ ПОЗИТИВНО РОДИТЕЛСТВО“
Во периодот од 28 до 30 септември 2015 година, претседателот на Македонското научно здружение за аутизам проф. д-р Владимир Трајковски и потпретседателката м-р Јасмина Трошанска присуствуваа на првата работна средба на Универзитетот Нортхемптон во Англија, во рамките на проектот „Еднаквост и социјална инклу-зија преку позитивно родителство“ наменет за создавање на научно докажан модел за спроведување на обука за родители на деца со аутизам на европско ниво. Овој проект, со број: 2015-1-UK01-KA204-013397, е дел од програмата Еразмус + на Националната агенција за европски образовни програми на Англија, клучна акција 2 - Соработка заради иновации и размена на добра практика и тип на акција: стратешко партнерство за едукација на возрасни. Координатор на проектот е Универзитетот Нортхемптон, а додека, пак, партнерски организации се: Едукациско-рехабилитацискиот факултет од Загреб, Центар за аутизам од Загреб, Аутизам Европа со седиште во Белгија, Центар за развој и поддршка на деца и адолесценти со аутистичен спектар на нарушувања од Кипар, Европски универзитет од Кипар, Македон-ско научно здружение за аутизам од Македонија, Таргет аутизам и Аутизам консерн од Англија. Проектот е со буџет 432.210 евра и вре-метраење од 36 месеци, од 01. 09. 2015 до 31. 08. 2018 година. Целите на проектот се: создавање модел заснован на на-учни докази за едукација на ро-дители на деца со аутизам кој ќе може да се користи во Европа; создавање програма и еколошки материјали за обука на родители; употреба на материјалите во едукација на семејства на деца со аутизам во региони каде што претходно не биле спроведувани едукации; оценка на употребата на материјалите и влијанието на обуката преку квалитативни и квантита-тивни анализи на податоци; споделување на моделот на програма за едукација на родители, алатките и материјалите со засегнатите страни и давање на препораки на креаторите на политики и оние кои донесуваат одлуки. Во текот на првата средба координаторот го презентираше проектот, започнувајќи од идејата за неговото создавање, па сѐ до оче-куваните резултати на крајот на проек-тот. Претставници од Р. Хрватска, Р. Македонија и Кипар на почетокот ги презентираа карактеристиките на своите држави од културен, географски и политички аспект, ја презентираа организацијата од која доаѓаат, а потоа и состојбата со третманот на децата со аутизам во нивните држави, бројноста и евиденцијата на децата, можностите за рана интервенција и третман, системот на образование и проблемите кои ги имаат семејствата и децата со аутизам. Понатаму, во групи, заедно со експер-тите за развој на програми за тренинг, беа изработени модели на едукации на родители за Р. Македонија, Кипар и Р. Хрватска. Секој модел беше презентиран, сите позитивни и негативни аспекти беа разгледувани преку заедничка дискусија. Исто така, беа одредени датумите на идните ин-тернационални средби и датумите за пр-вите обуките на родители на децата со аутизам во Р. Македонија, Р. Хрватска и Кипар. Во секоја од овие држави ќе бидат одржани по 6 обуки (вкупно 18) на родители во рамките на кои ќе се врши и тренинг на едукатори и рехабилитатори членови на партнер-организациите (на МНЗА во Македонија) за работа со родители на деца со аутизам, 3 конференции за родители и професионалци, од кои едната во мај 2016 г. во Р. Македонија, а партнерите во проектот ќе присуствуваат на национални и интернационални конференции (Пример: презентирање на проектот на Интернационалниот конгрес на аутизам - Европа 2016), со што ќе се создаваат научни трудови и извештаи. Проектот ќе биде следен од врвни експерти за аутизам во Европа. Домаќин на следната интернационална средба во јануари 2016 година се партнерите од Кипар, а првата обука за родители и тренинг за тренери се очекува да се случи во март 2016 година во Скопје. Во тек е интернационален натпревар за лого на проектот, преку собирање на цртежи нацртани од страна на деца со аутизам од сите земји-членки, учеснички во проектот.
Авторско право(c) 2015 Јасмина Трошанска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПРЕДАВАЊЕ ЗА ПОВТОРНО ПОВРЗУВАЊЕ ПРЕТСТАВУВАЊЕ НА НОВ ВИД ШЕМАТСКА ТЕРАПИЈА ОД PAULA WEERKAMP – BARTHOLOMEUS
На 14. 09. 2015 година во просториите на Филозофскиот факултет во Скопје се одржа предавањето на тема: „Повторно по-врзување – претставување на нов вид шематска терапија“. Предавањето беше реализирано под покровителство на Македонското научно здружение за аутизам. Преда-вањето започна во 10 часот со излага-њето на претседателот на МНЗА проф. д-р Владимир Трајковски кој срдечно ги поздрави присутните гости. Присутни беа 50 учесници меѓу кои имаше родители, професионалци од различни области и студенти. Тој ја претстави предавачката д-р Paula Weerkamp – Bartholomeus која е училиштен психолог. Д-р Paula Weerkamp – Bartholomeus своето образование го стекнува во пос-ледните 26 години со интензивна работа и едукација на универзитетите во Холандија во областа на психологијата и специјалната едукација и рехабилитација. Paula Weerkamp – Bartholomeus започна со своето излагање на тема „Повторно поврзување – претставување на нов вид шематска терапија“ што претставува мултимодален пристап за возрасни и деца кои страдаат од различни типови функционални оштетувања како и невропсихолошки дисфункции. Овој третман покрај тоа што се користи како шема терапија, покажува ветувачка примена во третманот на лица со аутизам. Исто така третманот се упо-требува во различни полиња, како трет-ман за мозочни трауми, деменција, како и можноста за примена кај личности кои страдаат од психопатии. Третманот нуди тренинг на когнитивните способности на засегнатата индивидуа притоа користејќи различни методи, со што третманот доста лесно се приспособува како за возрасни лица така и за деца. Како примарно самиот третман започнува со стимулирање на мозочните клетки преку физички контакт, притоа овозможувајќи зголемено производство на хормонот окситоцин. За време на третманот со физички контакт се обезбедува зголему-вање и намалување на нивото на надраз-ливост. Физичкиот контакт овозможува самиот учесник да се ослободи од стресот и негативните мисли и кај него да се поттикне социјалната интеракција. При третманот не само што се работи со децата, туку исто така се работи и со родителите кај кои е потребно да се постигне истиот ефект на контрола на надразливоста како и кај децата. Многу од лицата со посебни потреби особено лицата со аутизам ги примаат дразбите само преку еден канал (аудитивен, визуелен, тактилен) во одредено време, но ја немаат развиено способноста за мултисензорна интеграција на дразбите, односно симултана обработка на информациите примени преку повеќе канали. Кога кај лицето со посебни потреби ќе се постиг-не оптимално ниво на надразливост, се започнува со мултисензорна стиму-лација за да се овозможи концептуално мислење и обработка на примените дразби. Околу првата година од животот децата се способни кохерентните информации да ги концептуализираат. Кај лицата со аутизам оваа способност не е развиена. Тие ги обработуваат добиените информации фрагментирано (посебно) со што немаат способност да создадат кохерентна слика за самите себе, за другите и за светот околу нив. Од досегашните истражувања утврдено е дека кај различни типови нарушувања добиени се различни резултати и е постигнат различен напредок, но за сите едно е заедничко, а тоа е дека постои подобрување во личниот развој кај индивидуата. Кај лицата со аутизам со користењето на одредени компоненти од овој третман се постигнуваат подобрувања во различни области од нивното функционирање. По излагањето на Paula Weerkamp – Bartholomeus следеше дискусија. Диску-сијата беше интерактивна и проследена со голем интерес од гостите. По завршувањето на дискусијата проф. д-р Владимир Трајковски го затвори предавањето со изразување благодарност до присутните гости за нивното учество, како и изразување благодарност до Филозофскиот факултет за отстапување на простории-те за предавањето. Тој изрази особено голема благодарност до предавачот д-р Paula Weerkamp – Bartholomeus и нејзиниот сопруг Frederick Bartholomeus кои несебично изразија желба на свој сопствен трошок да го овозможат ова предавање кое беше бесплатно и достапно за сите. Беше изразена голема благодарност за нивното несебично споделување на нивното знаење и иску-ство. Членовите на МНЗА искрено се надеваат дека оваа соработка со колегите од Холандија ќе се продлабочува и успешно ќе продолжи во иднина.
Авторско право(c) 2015 Филип Јуртоски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
15 ГОДИНИ ОД ФОРМИРАЊЕТО НА МАКЕДОНСКОТО НАУЧНО ЗДРУЖЕНИЕ ЗА АУТИЗАМ
Пред точно 15 години, на 22 мај 2000 година беше формирано Македонското научно здружение за аутизам (МНЗА). Оттогаш па с¢ до денес МНЗА остава силен печат во сферата на подигнувањето на јавната свест, во овозможувањето помош на родителите и децата со аутизам, во формирањето на јавното мислење за проблематиката околу аутизмот, во огромниот придо-нес, особено од аспект на науката за ау-тизмот. Накратко кажано, остава своја трага не само во Република Македонија туку и во повеќе земји во регионот и пошироко со константна, трудољубива и научно поткрепена практика. Денес МНЗА има 60 члена1 од кои нај-голем дел се високоедуцирани експерти кои во последните 15 години придонеле на најразличен начин во сферата на едукацијата, рехабилитацијата и третманот на лицата со аутизам. Главен индикатор за ова се објавените 50 и повеќе трудови2 во реномирани странски списанија, но и во наши домашни, македонски списанија, како што е Дефектолошка теорија и прак-тика. Во изминатиот период се реализирани 11 проекти3 , од кои како позначајни би можеле да се издвојат: Серумски имуноглобулини и специ-фични алергени од храна кај лица со аутизам во Република Македонија; ХЛА – ДНК истражување кај семејства со аутизам во Република Македонија; Правата на лицата со аутизам; Епидемиолошка студија на лицата со аутизам во Република Македонија; Одредување на преваленцијата и ин-циденцијата на лицата со аутизам во Република Македонија; На официјалната страница на МНЗА (http://mssa.org.mk/), достапни се различен тип информации4 за секој што сака да се информира и да дознае повеќе за работата и мисијата на МНЗА, како и за аутизмот. Членовите на МНЗА имаат учествувано на повеќе од десетина семинари и конгреси во Република Македонија, но и во странство. МНЗА се јавува како организатор5 но и соорганизатор со други здруженија, институции, компании за семинари, конгреси и кон-ференции на коишто се обработуваат проблеми на полето за аутизмот. МНЗА има исто така организирано три јавни трибини6 за Даун синдром, со што го проширува своето поле на дејствување надвор од границите на аутизмот. МНЗА има организирано работилници за основните училишта за едуцирање на наставниот кадар за лицата со аутизам. Присуството на членови на МНЗА во медиумите7 е исто така забележително. МНЗА веќе 5 години, од 2010 па с¢ досега го одбележува 2 Април - Cветски ден8 за подигнување на јавната свест за аутизмот преку организирање јавни три-бини на кои учествуваат голем број уметници, музичари, како и голем број лица со аутизам. Претседателот на МНЗА проф. д-р Владимир Трајковски е автор на два учебника за аутизмот. МНЗА за 15 години од основањето има оставено големо наследство што може многу лесно да се препознае, но мисијата9 на МНЗА не престанува, таа продолжува секој ден со с¢ поголемо вложување на членството, но и со научни достигнувања од областа на аутизмот.
КЛИНИЧКОТО ЗНАЧЕЊЕ НА ИМУНОЛОШКИОТ ДИСБАЛАНС И АВТОИМУНИТЕТОТ КАЈ НАРУШУВАЊА НА НЕРВНИОТ СИСТЕМ (ННС)
Во последните неколку години, улогата на имунолошкиот дисбаланс и автоимунитетот се експериментално покажани во нарушувањата на нервниот систем (ННС), коишто вклучуваат Алцхајмерова болест, аутизам, опсесивно-компулсивно нарушување, тикови и Tourette синдром, шизофренија и некои други ННС. А сепак, овие ННС никогаш не биле сметани за автоимуни болести. Поради зголемените сознанија за невроимунологијата и автоимуните болести, на пример мултиплекс склероза (МС), авторот на овој кус преглед препорачува ННС да бидат вклучени во пресметувањето на бројот на автоимуните болести. Со ова ќе се помогне во обновувањето на глобалните податоци за автоимуните болести како и во начинот на третирање на милиони пациенти кои страдат од овие вознемирувачки ННС за кои сѐ уште не постои лек или третман.
Авторско право(c) 2015 Вијендра К. Синг https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ИСТРАЖУВАЧКА СТУДИЈА: СТРЕС, НАЧИНИ НА СПРАВУВАЊЕ СО СТРЕСОТ И ПОДДРШКА НА РОДИТЕЛИТЕ НА ДЕЦА СО АУТИСТИЧЕН СПЕКТАР НА НАРУШУВАЊА
Вовед:Секоја година сè повеќе семејства се соочуваат со посебни предизвици поврзани со одгледувањето дете со АСН. Стресот е значаен аспект од исполнувањето на улогата на родител, а родителството на дете со АСН значително влијае на стресот што се доживува. Низ литературата се посочува дека нивото на стрес кај родителите е обратно-пропорционално со семејната поддршка и начините на справување со стресот. Цел:Проценка на нивото на стрес кај родителите на деца со АСН, на начините за справување со стресот и на нивото на семејната поддршка во споредба со родителите на деца со ИП Методологија:Примерокот беше составен од група родители на деца со АСН (N=35) и група родители на деца со ИП (N=35). Тие пополнија четири прашалници: PSI-SF, Brief COPE, FSS и демографски прашалник. Податоците беа обработени со t-тест за компарација, со хи-квадрат за компарација на дистрибуцијата на фреквенцијата и со Пирсоновиот коефициент за корелација, со значајност на ниво p<r;0,05. Резултати:Во однос на стресот нема разлика помеѓу двете групи. Начините за справување со стресот што ги користат родителите на деца со АСН посочуваат дека честото одбегнување (r=0,469) и неангажираноста (r=0,567) доведуваат до зголемување на стресот кај родителите. Семејната поддршка (r=-0,415) се покажа како битен фактор за ублажување на стресот и механизам за справување со стресот кај родителите на деца со АСН. Заклучок:Не постојат разлики во нивото на стрес, во начините за справување со стресот и во нивото на поддршка помеѓу родителите на деца со АСН и со ИП.
Авторско право(c) 2015 Мери Нолчева https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
САМОРЕГУЛАЦИЈАТА НА ДЕЦА СО ИНТЕЛЕКТУАЛНА ПОПРЕЧЕНОСТ
Вовед:Саморегулацијата е важна извршна функција одговорна за контролата на емоциите, однесувањето и душевните процеси. Поврзана е со училишниот успех на децата, како и со нивниот когнитивен и социјален развој. Забележано е дека кај децата со интелектуална попреченост постои значаен дефицит во способностите за саморегулација. Цел:Главна цел на ова истражување е да се испитаат способностите за саморегулација на деца со лесна интелектуална попреченост. Дополнително, целите се и испитување на саморегулацијата во однос на полот на децата и испитување на односот меѓу возраста и саморегулацијата Методологија:Примерокот за ова истражување беше составен од 42 деца со лесна интелектуална попреченост, на возраст од 7 до 15 години. Од нив 22 се момчиња, а 20 девојчиња. Саморегулацијата беше проценета со Бихејвиорално оценување на инвентарот на извршната функција (BRIEF). Резултати:Резултатите посочуваат дека 10 деца или 23,8% имаат клинички значаен дефицит во способностите за саморегулација.Способностите за саморегулација кај овој примерок беа значително пониски споредено со контролниот примерок. Момчињата имаат подобри способности за саморегулација отколку девојчињата од овој примерок. Способностите за само регулација се подобруваат со возраста на испитаниците од овој примерок. Заклучок:Имајќи го предвид фактот дека овие способности можат да се подобрат, се предлага образовните институции да обрнат повеќе внимание на развивање на извршните функции кај училишната возраст. Образовните институции треба да размислат за вметнување обука за извршните функции во нивните наставни планови и програми.
Авторско право(c) 2015 Харис Мемишевиќ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ДИНАМИКАТА НА КОМПЛЕКСНИТЕ ФОРМИ НА ВИЗУЕЛНАТА ПЕРЦЕПЦИЈА КАЈ ДЕЦА ОД ПРЕДУЧИЛИШНА ВОЗРАСТ (НЕВРОПСИХОЛОШКА АНАЛИЗА)
Вовед: Експерименталните податоци за децата од предучилишна возраст сведочат за определувачката улога на аудитивните и визуелните процеси за подоцнежните вештини за читање, па затоа истражувањето на комплексните форми на визуелната перцепција на оваа возраст е дијагностички важно. Цели: Основна цел на ова истражување е проценка на сензитивниот период за не-вербалните перцептивни операции кај децата од предучилишна возраст и одредување субгрупа со ниски резултати за невербална перцепција. Методологија: Динамиката на визуелната перцепција (визуелно спознавање) кај децата со типичен развој беше тестирана со адаптирана верзија на тестот Poppelreuter-Ghent Test за сегрегација заснована на слики. Вкупниот број на предмети што се прек-лопуваат е 33, групирани според нивото на тежината. Децата добиваат од секоја група предмети одделно во последователни секвенции и треба да го издвојат и именуваат предметот. Резултати: Во истражувањето учествуваа 365 деца со типичен развој без нарушување на видот и без коригиран визус. Сите деца, на возраст од 4, 5 и 6 години од три различни средини посетуваа државни гранки, а мајчин јазик им е бугарскиот. Беше нап-равена дисперзивна анализа со шематски приказ за да се одреди статистичката значајност на независните фактори возраст, пол и опкружување. Податоците од истражувањето покажуваат дека 5-годишната возраст е сензитивна за комплексните форми на визуелната перцепција, споредно со 4-годишната (p<0.000009) и шестгодишната возраст (p<0.001650). Влијанието на демо-графскиот фактор е прикажано со значајно подобри резултати кај децата од голем град споредено со главниот град (p<0.000926) и со мал град (p<0.000700). Влијанието на полот како фактор се должи на подоброто функционирање на девојчињата во невербалните перцептивни операции (F = 1,346, p<0.019). Според дополнителните анализи, 25% од шестгодишните деца покажуваат низок степен за комплексни форми на невербално визуелно сознава-ње што може да се смета како ризик за развој на дислексија. Заклучок: На возраст од 4 до 6 години се одвива процес на динамична матурација на структурите на вентралниот визуелен систем на десната хемисфера којшто доведува до значително подобрување на способнос-тите за разликување предмети од визуел-ната пренатрупаност. Тестот Poppelreuter’s test овозможува објективна проценка на состојбата на способностите за невербалната перцепција кај децата од предучилишна возраст и може да се искористат за дијагностицирање на предзнаците за дислексија.
визуелно спознавање во комплексна средина
Авторско право(c) 2015 Нели Василева https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
САМОПОЧИТТА НА ГЛУВИТЕ И НАГЛУВИТЕ ВО СПОРЕДБА СО АДОЛЕСЦЕНТИТЕ БЕЗ ОШТЕТУВАЊЕ НА СЛУХОТ ВО СЛОВЕНИЈА – КОНТЕКСТ НА СОЦИЈАЛНИ И КОМУНИКАЦИСКИ ФАКТОРИ
Цел: Студијата се фокусира на самопочитта на глувите и наглувите (Г/НГ) адолес-центи и на адолесцентите со нормален слух (АС) во Словенија. Целта е компа-рација на самопочитта меѓу Г/НГ и АС во однос на статусот на слухот, возраста, полот и компарација меѓу Г/НГ адолесценти во однос на комуникацијата и образованието. Се претпоставува дека глувите и наглувите адолесценти имаат пониско ниво на са-мопочит од нивните врсници кои слу-шаат. Методологија: Крајниот примерок беше составен од 130 адолесценти поделени во две групи со методот на еднакви парови: 65 Г/НГ и 65 АС, врз основа на полот, возраста, националноста и образовната програма. Феноменот на самопочитта беше измерен со Розенберговата скала за са-мопочит, којашто беше преведена и адаптирана на словенечкиот знаковен јазик (СЗЈ). Резултати: Резултатите покажаа значајни разлики во самопочитта меѓу Г/НГ адолесценти и АС. Г/НГ адолесценти во просек имаат понизок степен на самопочит од АС. Постојат разлики во самопочитта во однос на полот, а исто така и возраста од 16 и 20 години. Г/НГ адолесценти коишто го користат говорот или занковниот јазик во кому-никацијата имаат повисока самопочит од оние што го користат претежно знаковниот јазик. Г/НГ во редовните училишта имаат повисок степен на самопочит од оние вклучени во посебните училишта. Дискусија: Постојат разлики во начинот на самоперцепцијата меѓу адолесцентите. Самопочитта може да биде значаен услов за задоволство во животот. ЗаклучокГ/НГ адолесценти искусуваат пониско ниво на самопочит во споредба со врсниците што слушаат.
Авторско право(c) 2015 Дамјана Коговшек https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
КЛУЧНИ ДВИГАТЕЛИ ВО ПОТРЕБИТЕ ЗА ОПТИМАЛНИ ОДРЕДБИ ЗА ПОСЕБНО ОБРАЗОВАНИЕ: АНГЛИСКА СТУДИЈА
Вовед: Целта на овој труд е да утврди дека постојат голем број на клучни двигатели за одредбите за посебните образовни потреби (ПОП) кои треба да бидат исполнети од страна на координаторите за посебни обра-зовни потреби и наставниците за да се обезбеди оптимална одредба и инклузија на деца со ПОП во редовните основни училишта. Иако истражувањето е спроведено во Англија, постои значајна европска димензија на ова прашање, како што веќе постои слична улога на онаа на коор-динаторите за посебни образовни потреби во однос на управувањето со ПОП во земјите како што се Финска и Ирска, и како што се разгледува во Италија. Методи: Овој труд се фокусира на подато-ците собрани за докторскиот труд на авто-рот во Англија, преку прашалници и инте-рвјуа со координаторите за посебни обра-зовни потреби, класните раководители и наставниците. Беше искористена тематска анализа за да се истражат клучните двигатели во одредбата за ПОП од страна на практичари кои ги поддржуваат децата со ПОП. Резултати: Податоците покажуваат дека клучните двигатели во одредбата за ПОП вклучуваат време, отвореност на наставниците кон промена, целна средина, докази за испробани интервенции, еманципирање, донесување одлуки и пристапност. Имплементацијата на ваквите двигатели зависи во голема мера од способностите на практичарите и нивните компетенции. Заклучок: Главниот заклучок во овој труд е да се развијат референтни точки за планирање и практика, со илустрации за оптимална одредба од сите практичари кои работат со деца со ПОП.
Авторско право(c) 2015 Санеја Кјуреши https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ДЕФЕКТОЛОШКА ТЕОРИЈА И ПРАКТИКА ОД НАУЧНАТА ПЕРИФЕРИЈА ДО РЕЛЕВАНТНО НАУЧНО СПИСАНИЕ
Во овој предговор е опишан растежот на списанието Дефектолошка теорија и практика во последните 18 години откако започна да се издава. Иако започна како локално и стручно, сепак успеа да се развие во ин-тернационално и научно и да привлече голем број автори од преку 30 држави од светот. Моментно списанието е индексирано во 65 светски бази на податоци. Македонија претставува тешка периферија во светот на науката. Но, тоа не го спречува списанието од година во година да станува сѐ повидливо и позначајно во научните области кои го обработуваат полето на специјална едукација и рехабилитација. Во нашата држава постојат многу фактори кои го попречуваат патот за создавање на високо квалитетно научно списание. Истите се детално дискутирани во трудот. За да се достигне повисока релевантност на списанието, потребна е голема и беспрекорна посветеност на луѓето кои работат во издавачките канцеларии. Уредниците од малите списанија од регионот треба да си ги разменуваат сопствените искуства. Уредничките тимови на помалите списанија треба да собираат искуство од по-големите списанија. Тие треба да вложат по-веќе напори во зголемување на видливоста на списанието на интернет, а тоа можат да го сторат преку споделување на трудовите на социјалните медиуми. Надлежното Министерство за образование и наука треба да одвои поголем процент од бруто домашниот производ за издавачка дејност за да може малите списанија да станат порелевантни во светот на науката. Се наметнува заклучокот дека малите списанија може да придонесат со релевантни науч-ни информации во светот на науката.
Авторско право(c) 2015 Владимир Трајковски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
XI ИНТЕРНАЦИОНАЛЕН КОНГРЕС НА АУТИЗАМ ЕВРОПА
Во периодот од 16 до 18 септември 2016 го-дина во историскиот град Единбург ќе се одржи XI интернационален конгрес на Ау-тизам Европа во организација на Нацио-налната организација за аутизам од Велика Британија. Тема на Конгресот во 2016 година ќе биде „Среќни, здрави, со поголема самодоверба“. Конгресот ќе се фокусира на најновите случувања во областа на аутизмот, вклучувајќи ги причините, генетиката, дијагностиката и раната интервенција, третманот, обра-зованието, поддршката, вработувањето, правата и политиките за лицата со аутизам и многу повеќе. При тоа, ќе биде презен-тиран досегашниот напредок во науката, во правата и услугите на децата и лицата со аутизам и ќе биде претставен идниот правец на развој на настаните, знаењата и технологија за лицата со аутизам, кои наскоро можеби ќе станат дел од секојдневниот живот. Пленарни предавачи на Конгресот ќе бидат: - професорот Fred R. Volkmar во сесијата „Состојбата на аутизмот: Аутизмот денес - што знаеме а што не знаеме?“; - Peter Vermeulen во сесијата „Фокусирање на позитивноста: мерење на резултатите на лица со аутизам од поинаква перспектива“; - Wenn Lawson ќе ја предводи сесијата „Аутизмот и стареењето“; - професорот Roy Richard Grinker во сесијата „Културното потекло и иднината на спектарот на аутистични нарушувања“; - професор Liz Pellicano - „Кон новата наука за аутизмот - градење рамка за учество“; - професорот Тоmmy MacKay ќе ја предводи сесијата „Праксата на аутизмот денес - каде се пропустите?“ - Gunilla Gerald во сесијата „Да се биде про-фесионалец во областа на аутизмот: кои се најважните алатки (и како да се користат)“; - Hejlskov Elvén, клинички психолог - „Влијание на регулацијата и самоконтролата: користење на пристапи со низок праг на возбуда кај лица со комбинирана попреченост“; - Virginia Bovell, родител и истражувач - „Лекување наспроти прифаќање - етички проблеми“. Работилниците ќе бидат предводени од: - Diederik Weve, инженер и возрасна лице со аутизам: „Создавање на работни места за лицата со аутизам“; - Gina Davies, логопед и советник за спиење: „Да се започне рано - критичната важност на раната интервенција кај децата со аутистичен спектар на нарушувања“; - Wendy Keay-Bright, професор по техноло-гија и инклузија: „Употреба на технологи-јата за поврзување на превербалните деца и возрасните“. На овој Конгрес, во рамките на ESIPP-проектот (Equity and Social Inclusion trough Positive Parenting), ќе учествуваат и членови на Македонското научно здружение за аутизам, претседателот на Македоснкото научно здружение за аутизам проф. д-р Владимир Трајковски и потпретседателката м-р Јасмина Трошанска. На маргините на Конгресот, ќе се одржи и четвртиот транснационален состанок на тимот од ESIPP-проектот (Equity and Social Inclusion trough Positive Parenting).
Авторско право(c) 2016 Јасмина Трошанска
ОДРЖАНО РЕДОВНОТО ГОДИШНО СОБРАНИЕ НА МАКЕДОНСКОТО НАУЧНО ЗДРУЖЕНИЕ ЗА АУТИЗАМ
На 25.12.2015 година во „Порта Маке-донија“ во Скопје се одржа годишното собрание на Македонското научно здру-жение за аутизам. Втора година по ред, годишното собрание се одржува во „Порта Македонија“, каде што има прекрасен амбиент, а сите членови изразија задоволство од услугите што се нудат таму. Годишното собрание започна точно во 13:00 часот, а него го отвори претседателот на МНЗА проф. д-р Владимир Трајковски, кој, откако ги поздрави сите присутни, им се заблагодари за нивното присуство и за-почна со излагањето на точките од дневниот ред. Како и секоја година прва точка беше усвојувањето на записникот од годишното собрание од 2014 година. Секоја година има прием на нови членови во МНЗА, па така оваа година како нов член беше примена Анита Стојчевска, студент на генерацијата на Институтот за дефектологија за изминатата година. Од голема важност е да се промовира и да се истакне работата на едно здружение. Во овој контекст, претседателот со голем ентузијазам и задоволство го претстави годишниот извештај за работата на Здружението за 2015 година, кој беше исполнет со голем број активности, награди, проекти и многу други признанија и придонеси на МНЗА во науката, но и во општеството. Би сакал да издвојам неколку од овие активности за кои сметам дека би требало да бидат претставени. Како доста важна актив-ност би ја издвоил промоцијата на МНЗА за 15 години од своето постоење. Претседателот предложи, поради неми-лите случувања на 9 мај 2015 година, 15-годишнината да биде прославена со кампања која е медиумски насочена и со промоција на МНЗА преку социјалните мрежи, со што ќе се види несебичноста на членството на МНЗА и нивната подготвеност за помагање и почитување на општествените состојби во РМ. Овој предлог на претседателот, извршниот одбор едногласно го прифати. Друг проект во кој учествуваат членови на МНЗА и кој треба да се потенцира, е интернационалниот проект на Еразмус плус програмата „Еднаквост и социјал-на инклузија преку позитивно родител-ство“. Преку овој проект се гледа дека МНЗА не е само организација која делува на локално ниво, туку организација која има капацитети и со своите вредности и начела се стреми кон интернационални програми и размена на искуства со колеги од сродни области и истите тие искуства несебично ги споделува и во сопствената земја. За успешноста во работата на МНЗА зборуваат и наградите кои ги доби во текот на 2015 година. Една од овие награди ја доби на интернационалниот натпревар за лого на ЕУ-проектот помеѓу Хрватска, Кипар и Македонија каде победи цртежот Autumn tree на ученичката Елена Делова од VIII4 одделение од ПОУ „Д-р Златан Сремец“ со дефектологот Билјана К. Настевска - член на МНЗА. Исто така МНЗА е добитник на парична награда во висина од 15000 денари за најдобра научноистражувачка работа во 2015 година од страна на фондацијата „Проф. д-р Љупчо Ајдински“. На годишното собрание како петта точка беше изборот на нов претседател и извршен одбор. На претседателот, проф. д-р Владимир Трајковски, кој со својата несебичност, посветеност и професионализам успешно ја води МНЗА последните 10 години, членството одлучи повторно да му ја додели довербата да ја извршува оваа функција. Претседателот им се заблаго-дари на членовите за нивната доверба и изјави дека ќе се труди и ќе вложува максимален напор за МНЗА да биде што е можно повлијателно здружение кое ќе остави длабок импакт во науката и граѓанското општество. Како и секогаш, МНЗА има своја про-грама според која се води. Така и оваа година таа програма беше презентирана пред членството. Тоа што ова здружение го прави да е големо и силно, е и самата флексибилност на програмите кои се предложуваат секоја година. Не секогаш сите цели се испол-нуваат, но затоа има многу други активности и проекти, како и цели кои не биле во програмата, но успешно се реазилирале и оставиле своја трага во науката и општеството. Со ова МНЗА докажува дека секогаш се стреми кон модерните општествени норми и е подготвено да биде во тек со научните достигнувања. Во последниот дел од годишното собра-ние членови на МНЗА ги претставија своите трудови и проекти. За оваа година членовите м-р Мери Нолчева и м-р Розалија Бошковска ги претставија своите магистерски тези пред членството на МНЗА. Претседателот проф. д-р Владимир Трајковски им посака на сите членови голем успех во наредната година, а МНЗА не само да го постигне успехот од оваа година, туку и да го надмине.
ОДБЕЛЕЖУВАЊЕ НА 3 ДЕКЕМВРИ - МЕЃУНАРОДЕН ДЕН НА ЛИЦАТА СО ИНВАЛИДНОСТ
Традиционално и оваа година Институтот за дефектологија при Филозофскиот факултет го одбележа 3 Декември, Меѓународниот ден на лицата со инвалидност. Во организација на Институтот, беа организирани два настана на Филозофскиот факултет. Првиот настан, кој се реализираше на 03. 12. 2015 година, беше организиран во соработка со студентите од Институтот за дефектологија и студентите од Педагошкиот факултет во Скопје „Св. Климент Охридски“, Архитектонскиот факултет, Факултетот за ликовна уметност и од Факултетот за музичка уметност. Во официјалниот дел од програмата свое обраќање имаше Стефани Накова, студент од Институтот за дефектологија, проф. д-р Зора Јачова, раководителка на Институтот за дефектологија и проф. д-р Велимир Стојковски, ректор на Универзитетот „Св. Кирили и Методиј“ од Скопје. Покрај обраќањата, програмата ја збогатија студентите од Педагошкиот факултет „Св. Климент Охридски“ во Скопје: Џенгис Ме- медовски ја изведе песната „Тајно моја“ на знаковен јазик, а Александар Матовски ја презентираше темата „Младите и Дауновиот синдром“. Студентката Ема Ананиевска од Факултетот за музичка уметност ја изведе Fantaisie impromptu од Шопен на пијано, а заедно со Игор Постолов од Филозофскиот факултет и Џенгис Мемедовски од Педагошкиот фа-култет ја испратија пораката насловена како „Еднакви во различноста“ од името на сту-дентите со посебни потреби. Насловот на оваа изведба всушност беше и главното мото на настанот. Во рамките на програмата, беа доделени и 4 награди од фондацијата „Проф. д-р Љупчо Ајдински“. Наградата за студент со највисок просечен успех за генерацијата 2010/2011 £ беше доделена на Анита Стојчевска, а наградата за најдобро рангиран студент при уписот на Институтот за дефектологија за учебната 2015/2016 година £ беше доделена на Нико-ловска Ангела. На Републичкиот центар за поддршка на лица со интелектуална по-преченост ,,Порака“ му беше доделена на-града за постигнати одлични резултати во заштитата, образованието и рехабилитаци-јата на лицата со интелектуална попреченост, а наградата за постигнати на-учноистражувачки резултати во областа на дефектологијата ја доби Македонското научно здружение за аутизам. По завршувањето на официјалниот дел на програмата, студентите беа вклучени во ин-терактивни катчиња за различни видови инвалидност (катче за оштетен вид, оштетен слух, интелектуална попреченост и катче за телесна инвалидност). Преку овие катчиња, присутните гости имаа можност подетално да се запознаат со карактеристиките на овие видови инвалидност и да се соочат со бариерите кои ги имаат лицата со инвалидност. Вториот настан во организација на Инсти-тутот за дефектологија беше тркалезната маса која се одвиваше на 04.12.2015 година, на тема „Предизвиците во воспитно-обра-зовниот процес во посебните училишта во Република Македонија“. Со содржините на програмата на тркалезната маса раководеше проф. д-р Зора Јачова. Покрај членовите на Институтот за дефектологија, на тркалезната маса беа присутни претставници од посебните основни и средни училишта во Република Македонија и советничката за воспитание и образование на деца со посебни образовни потреби во Бирото за развој на образова-нието, г-ѓа Снежана Трпевска. Првиот дел од тркалезната маса беше пред-виден за презентацијата на советничката Трпевска и презентациите на претставниците од посебните училишта. Во вториот дел се реализираше работилница во две групи на која членовите на групите ги адресираа и синтетизираа клучните предизвици во спроведувањето на воспитанието и образованието во посебните училишта во земјата. Модера-тори во првата група беа проф. д-р Зора Јачова и г-ѓа Снежана Трпевска, додека втората група ја модерираа проф. д-р Даниела Димитрова-Радојичиќ и проф. д-р Наташа Чичевска-Јованова. Тркалезната маса беше завршена со презентација на работата на двете групи, со цел проследување на издвоените предизвици и проблеми до релевантните институции и наоѓање начини за нивно решавање.
Авторско право(c) 2016 Маја Филиповска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ТЕЛЕСНА ИНВАЛИДНОСТ, СТИГМА И ФИЗИЧКА АКТИВНОСТ КАЈ ДЕЦАТА: РЕПЛИКА СТУДИЈА
Вовед: Стереотипите може да се намалат преку позитивни описи. Стигмата што ра-ботоспособните возрасни ја имаат кон децата со физичка попреченост може да се намали кога детето е претставено како активно. Студијата покажа дека спортски активно дете што користи инвалидска количка, се смета за поспособно од здраво дете кое се занимава со спорт. Цел: Оваа студија е реплика студија за под-дршка на хипотезите и за испитување на стереотипи на работоспособните возрасни кон децата со и без (телесна) инвалидност. Методи: Оваа студија претставува две екс-периментални студии што користат 2 (фи-зичка активност) x 2 (спортски активности). Зависните променливи беа перцепцијата на способностите и топлината според Моделот за содржина на стереотипите (МСС). Студи-јата 1 е онлајн експеримент со 355 студенти од Опен универзитетот на Хаген. Студијата 2 е анкета на 1176 учесници (од Минхен и Грац) со прашалник на хартија што се по-полнува со молив. Резултати: Нашите студии не го докажаа значајниот ефект на интеракцијата. Здравото спортски активно дете е оценето со поголеми способности за разлика од спортски активно дете што користи инвалидска количка. Спортските активности ја многу намалуваат малку стигматизацијата кај децата со телесна иналидност. Заклучок: Стигмата кон децата со физичка попреченост може да се намали кога детето е портретирано како активно, но ефектот не бе-ше доволно силен за да се даде шанса на ори-гиналната класификација од страна на МСС.
Авторско право(c) 2016 Маркус Гебхард https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ТОЧНОСТА НА ДОМАШНИТЕ ЗАДАЧИ СО ЦЕЛ ДА СЕ ЗГОЛЕМИ УЧИЛИШНИОТ РЕПЕРТОАР НА ДЕЦАТА СО АУТИЗАМ
Постојат многу форми на интервенции со цел да се зголеми пишувањето на домашните за-дачи. Сепак, постојат мал број истражувања кои ја испитуваат точноста на домашните задачи на децата со посебни потреби, а уште помалку на децата со аутизам. Докажано е дека методите за интервенции при домашни-те задачи се ефикасни само под одредени ус-лови. Треба да се стави акцент на точноста на напишаната домашна задача пред да се одлучи која интервенција ќе биде поефикасна за одреден ученик кој има потешкотии при пишување на домашните задачи. Едукаторите треба да го имаат предвид нивото на учество на членовите на семејството при пишување на домашните задачи, потребите на ученикот и начинот на којшто ќе бидат собрани и пренесени информациите за точноста на домашните задачи. Информациите за визуел-ната анализа ќе ја идентификуваат домашната задача како точно завршена, а не само како завршена, и ќе го идентификуваат напредо-кот со текот на времето. Истражувачите утврдиле дека завршената домашна зада-ча не ја одредува стекнатата школска спо-собност која е потребна за училишниот успех на учениците со и без тешкотии. Точноста на домашната задача бара поголемо внимание при истражување на раното дет-ство. Потребата за истражување кај децата со аути-зам е очигледна, бидејќи аутизмот е најбрзо растечка невролошка состојба во светот. Инк-лузијата на децата со аутизам во општата средина покажува значителен раст. Предложени се понатамошни истражувања кои ќе се фокусираат на точноста на домашните задачи.
Авторско право(c) 2016 Лина Гилиќ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
РАЗБИРАЊЕ НА КОНАТИВНИТЕ РЕГУЛАТОРСКИ СИСТЕМИ – ИСПИТУВАЊЕ НА РАЗЛИКИТЕ МЕЃУ ПРЕСТАПНИЦИТЕ И НЕПРЕСТАПНИЦИТЕ
Вовед:Голем број истражувања потврдуваат дека личните особини се важни предиктори на криминално однесување. Целта на ова ис-тражување беше да се одреди констелаци-јата на разликите на основните лични осо-бини на затворените поединци и на оние што отслужуваат алтернативни мерки, осо-бини кои прават разлика меѓу криминалната и некриминалната популација. Во ова истражување корис-тениот модел на личноста е кибернетски модел на конативното функционирање, што претпоставува дека конативните регулатор-ски системи речиси сосема ја опишуваат структурата на личноста. Методологија: Примерокот во истражувањето опфаќа 391 машки испитаници (152 престапници што служат затворска казна, 91 осуденици казнети со алтернативни казни и 48 непрестапници). Беа испитувани варијаблите: регулатор на активноста (екстровертност), регулатор на органските функции (хистерија), регулатор на одбранбените реакции (анксиозност), ре-гулатор на напаѓачките реакции (агресивно-ст), систем за координација на регулатор-ските функции (психотицизам) и систем за интеграција на регулаторските функции (интеграција). Резултати: Постојат значајни разлики во сите димензии на личноста меѓу групите, освен во рамките на екстровертноста. Интеграци-јата и агресивноста се особини што придо-несуваат за разликите меѓу лицата што слу-жат затворска казна и престапниците осуде-ни на алтернативни мерки. За разликите меѓу непрестапниците и престапниците што служат затворска казна придонесуваат следниве особини: психотицизам, интегра-ција, агресивност и анксиозност. Меѓу прес-тапниците осудени на алтернативни мерки и општата популација не беа пронајдени разлики во личните особини. Заклучок: Нашите сознанија можат да индицираат на потреба за задолжителна дијагностичка психолошка анализа на личности кои извршиле помали прекршоци, за да се доне-се вистинската одлука кога се избира поме-ѓу затвор или друг алтернативен метод на казна.
КВАЛИТЕТОТ НА ГЛАСОТ ПРЕД И ПО ТИРОИДЕКТОМИЈА НА ТИРОИДНАТА ЖЛЕЗДА
Вовед: Нарушувањата на гласот се добро познати компликации кои се често поврзани со бо-лести на тироидната жлезда и заради тоа што гласот е с¢ уште основно средство за комуникација, многу е важно да се одржува неговиот квалитет Цели: Целта на оваа студија се однесува на праша-њата дали постојат статистички значителни разлики меѓу резултатите во самооценува-њето на гласот, перцептивната процена и акустичната анализа на гласот пред и по ти-роидектомијата и дали постојат статистички значајни разлики меѓу варијаблите на само-оценување на гласот, перцептивната про-цена на гласот и акустичната анализа на гласот пред и по тироидектомијата. Методи: Ова научно истражување вклучи 12 учесни-ци на возраст меѓу 41 и 76 години. Само-оценувањето на гласот беше изведено со помош на хрватска верзија на Индексот на нарушувања на гласот (ИНГ). Беа користе-ни снимени примероци за перцептивна евалуација, а потоа истите беа евалуирани од клинички логопед. Беа користени сни-мени примероци на фондација за акустична анализа што беше изведена со помош на акустичната програма Праат. Сите добиени информации беа обработени со помош на статистичко дескриптивни и непараметрис-ки статистички методи. Резултати: Резултатите покажаа дека не постојат статистички значајни разлики меѓу резулта-тите од самооценувањето на гласот и резул-татите од акустичната анализа пред и по тироидектомија на тироидната жлезда. Ста-тистички значајна корелација беше открие-на меѓу варијаблите на перцептивното оценување и акустичната анализа. Заклучок: Добиените резултати укажуваат на важ-носта на мултидимензионалното, преопера-тивното и постоперативното оценување. Овој вид на оценување им дава можност на докторите да ги опишат сите карактеристи-ки на гласот и им обезбедува соодветни препораки за понатамошна рехабилитација на пациентот со цел да се подобри гласот.
Авторско право(c) 2016 Дора Цвелбар https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
КОРЕЛАЦИЈА ПОМЕЃУ ПЕРФОРАЦИЈАТА НА УШНОТО ТАПАНЧЕ И РЕДУКЦИЈАТА НА СЛУХОТ
Вовед: Перфорацијата на ушното тапанче примарно резултира од инфекции на сред-ното уво, траума или јатрогени причини. Перфорацијата предизвикува кондуктивна редукција на слухот со намалување на повр-шината која е достапна за пренесување на звукот кон осикуларниот синџир. Цел: Целта беше да се анализираат каракте-ристиките на перфорациите на ушното та-панче во релација со редукцијата на слухот и да се одреди типот и степенот на редук-ција на слухот. Материјал и методи: Ги анализиравме ау-диометриските, отоскопските наоди и це-лосните специјалистички извештаи од 218 пациенти, 114 машки (52,3%) и 104 женски (47,7%), на возраст од 9 до 75 години (сред-на возраст 47,9 години), прегледани во пе-риодот од ноември 2012 до октомври 2015 година. За статистичка анализа на подато-ците го користевме хи-квадрат тестот со ни-во на значајност p<0,05. Резултати: Најголем број од пациентите имаа унилатерални перфорации (89%) со предоминација на десното уво и инволви-рање на два квадранти од pars tensa (37,2%). Средната вредност на воздушно-коскениот процеп беше 23,9 dB. Воздушно-коскениот процеп беше најголем на фреквенцијата 250 Hz. Најголем број од пациентите (73,1%) имаа мешана редукција на слухот (p=0,032) и просечен праг на слух од 21 до 40 dB. Заклучок: Средната вредност на воздушно-коскениот процеп е најголема на ниските фреквенции и опаѓа со растот на фреквен-цијата. Големината на перфорацијата има влијание на редукцијата на слухот. Средна-та вредност на воздушно-коскениот процеп се зголемува со зголемување на перфораци-јата. Нема голема разлика помеѓу воздушно-коскениот процеп кај постериорните наспроти антериорните перфорации.
Авторско право(c) 2016 Лидија Ристовска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ЕФЕКТИТЕ ОД УПОТРЕБАТА НА АУДИОВИЗУЕЛНИ ПОМАГАЛА НАСПРОТИ СЛИКИ ПРИ УЧЕЊЕ СТРАНСКИ ЈАЗИК КАЈ ЛИЦА СО ЛЕСНА ИНТЕЛЕКТУАЛНА ПОПРЕЧЕНОСТ
Целта на овој труд е да ги истражи ефектите од употребата на аудиовизуелни помагала и слики при учење странски јазик кај лицата со лесна интелектуална попреченост. Методологија: За таа цел, кај споредбената група беше изведено квазиекспериментално истражување со пред и посттестирање. Учесници беа 16 лица со лесна интелектуална попреченост кои живеат во Центарот за интелектуално попречени лица во Дезфул, Иран. Сите беа машки на возраст од 20 до 30 години. Мајчин јазик им е персискиот и немаа ни-каква англиска основа. За да се осигураме дека сите учесници се со ист коефициент на интелигенција, беше спроведен стан-дарден IQ-тест, т.н. Colored Progressive Matrices тест. Потоа учесниците беа поделе-ни по случаен избор на две експериментал-ни групи; едната група добиваше инструк-ции со аудиовизуелни помагала, додека другата група беше подучувана преку сли-ки. Третманот траеше четири недели, 20 сесии. Се работеше со пакет од 60 англиски зборови избрани од англискиот пакет наречен „Умно дете“. По третманот, учесниците полагаа посттест кој се состоеше од 40 збора случајно избра-ни од истражувачот од постојните 60 збора. Резултати: Резултатите од У-тестот на Мен-Витни покажаа дека употребата на ау-дио-визуелни помагала е поефективна од сликите при учење странски јазик кај лица со лесна интелектуална попреченост. Заклучок: Може да се заклучи дека упо-требата на аудиовизуелни помагала може да биде поефективна од сликите при учење странски јазик кај лицата со лесна интелек-туална попреченост.
Авторско право(c) 2016 Мохамед Таџи Фарвардин https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
УЛОГАТА НА МЕТРИКАТА НА ТРУДОТ ВО НАУЧНОТО ОБЈАВУВАЊЕ
Новите параметри засновани на ниво на труд не ги исклучуваат традиционалните парамет-ри засновани на цитирања во списанието, ту-ку напротив ги надополнуваат истите. Пара-метрите на ниво на труд нудат широк спектар на параметри за влијанието на една индивидуална статија од весник во научната јавност по нејзиното објавување. Овие параметри вклучуваат цитирања, статистика на искористеност, дискусии во онлајн коментари и социјални мрежи, социјални обележувачи и препораки. Во ова резиме, опишана е улогата на метри-ката на ниво на труд во објавувањето на научни трудови. Параметрите на ниво на труд брзо прераснуваат во важна алатка за мерење на фактот колку за една индивидуална статија се дискутира, колку истата се споделува и колку истата се користи. Изворите на податоци зависат од алатката која се користи, но истите вклучу-ваат класични мерни индикатори кои се зас-новаат на цитирања, академски социјални мрежи (Mendeley, CiteULike, Delicious) и соц-ијални мрежи (Facebook, Twitter, блогови и Youtube). Најпопуларните алатки кои се користат за примена на овие нови параметри се: Public Library of Science - Article-Level Metrics, Altmetric, Impactstory и Plum Analytics. Факторот на влијание на списанијата не под-разбира влијание или ефект надвор од брое-њето на цитирањата, како што ова броење се рефлектираше единствено во базата на пода-тоци на Томсон Ројтерс веб страница за наука (Thomson Reuters’ Web of Science®). Факторот на влијание на списанијата обезбедува индикатор поврзан за весникот, но не и за објавениот труд. Поради тоа, алтметриката сега станува алтернативен параметар за оценка на ефикасноста на индивидуални научници и нивниот придонес во научните публикации. Македонските научни објавувачи треба да ра-ботат на имплементација на метрика на ниво на труд во нивните електронски изданија. Тоа е еден од начините на зголемување на нивната видливост и влијание во светот на науката.
Авторско право(c) 2016 Владимир Трајковски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
УЧЕБНИЦИТЕ ЗА ПОЧЕТНО ЧИТАЊЕ И ПИШУВАЊЕ ЗА УЧЕНИЦИТЕ СО ЛЕСНА ИНТЕЛЕКТУАЛНА ПОПРЕЧЕНОСТ ВКЛУЧЕНИ ВО ИНКЛУЗИВНОТО ОБРАЗОВАНИЕ
Магистерскиот труд претставува современа, научно-емпириска студија презентирана на 103 страници, структурирана со вовед и шест поглавја: Теоретски основи на проблемот, Методологија на истражувањето, Анализа на резултатите со дискусија, Заклучни согледувања со предлози, Литература и Прилози. Литературата која е користена за изработка на магистерскиот труд е составена од 67 библиографски единици на англиски и македонски јазик, претставувајќи дел од актуелните тематски соодветни ракописи произлезени од голем број научно-истражувачки студии и проекти реализирани во многу земји низ светот. Првото поглавје од магистерскиот труд претставува мошне солидна теоретска елаборација и дефинирање на проблемот на истражувањето. Ова поглавје содржи единаесет поднаслови – целини што се однесуваат на воспитно-образовната работа во училиштата во Македонија. Прилагодувањето на средината кон децата е всушност основата на инклузивното образование, коешто се објаснува во втората целина. Понатаму во теоретските основи се претставени начините на имплементација на инклузивното образование и свесноста за потребата од инклузивно образование. Како што е изложено во трудот, имплементирањето на инклузивното образование во училишниот систем е неминовно условено од развојот на успешната инклузивна култура и инклузивната практика. Објаснети се индексот на инклузија, разликите во терминолошката определба на поимите инклузија и интеграција, основните принципи за квалитетно инклузивно образование. Индекс, всушност, значи ресурси за поддршка на развојот на инклузијата во училиштата. Претставува сеопфатен документ што помага во изнаоѓање различни чекори за поставување соодветен амбиент, односно опкружување во наставниот процес. Индексот помага во воспоставување соработка меѓу ученикот и наставникот и за подобрување на наставната средина. Го претставува гледиштето според кое учениците учат преку нивната активна вклученост во процесот на учење и она што го учат го интегрираат со своето сопствено искуство. Индексот е, практично, документ што го опишува значењето на инклузијата од сите аспекти во училиштето. Поимот инклузија во својата суштина содржи процес на менување, односно промени, и тоа е бескраен процес на создавање промени за подобрување на наставата и на вклученоста на сите ученици во наставните активности. Честопати овој поим се поистоветува со поимот интеграција, па затоа е неопходно да се направи дистинкција меѓу нив. Додека интеграцијата е само физичко преместување на учениците во амбиент на редовно училиште, инклузијата вклучува создавање услови во физичката средина за активно вклучување во тој амбиент. Основните принципи за квалитетно инклузивно образование се: еднаква прифатеност на сите деца; сите деца учат на различен начин. На крајот од теоретскиот дел се обрнува внимание на ресурсите за учење, со посебен акцент на учебникот. Битно обележје за еден учебник е логичниот редослед на воведувањето нови поими, а притоа да се одликува со јасно издиференцирани содржини што ќе бидат во функција на усвојувањето знаења, а за помалите одделенија во функција на стекнување вештини и способности што ќе придонесат за усвојување трајни знаења. Во современиот начин на живеење, неопходно е да се креира учебник што ќе ги задоволи потребите и на учениците со интелектуални пречки, кои се соочуваат со тешкотии во усвојувањето знаења. Проблеми во учењето не претставува специфичен термин, туку категорија која содржи многу специфични проблеми, а секоја од нив е причина за отежнато учење, односно нарушување во еден или повеќе основни процеси вклучени во разбирање на говорот и пишаниот јазик. Во второто поглавје од магистерскиот труд е објаснета методолошката поставеност на емпириското истражување – истражувањето е квантитативно и квалитативно, a притоа јасно се дефинирани предметот, целите и задачите на истражувањето, поставени се хипотезите и детерминиран е примерокот на истражување со утврдување на сите зависни и независни варијабли. Предмет на истражување во овој труд е соодветноста на учебниците по Македонски јазик како ресурс во наставата во прво и второ одделение во редовното основно образование за подготовка за почетно читање и пишување и како ресурс за почетно читање и пишување којшто е соодветен и за учениците со лесна интелектуална попреченост. Од предметот произлегуваат и целите на истражувањето: целта на ова истражување е да се проучи соодветноста и применливоста на содржините од учебниците по Македонски јазик за прво и второ одделение во деветгодишното образование во инклузивна училница, односно дали се соодветни за подготовка за почетно читање и пишување и за почетно читање и пишување во однос на учениците со лесна интелектуална попреченост. Истражувањето има дескриптивен карактер, насочено е кон откривање и анализа на проблемите во учењето што се јавуваат кај децата во училишниот период од аспект на примена на учебниците како главно наставно средство. Во третото поглавје е претставена анализата на резултатите со богат илустративен материјал со дискусија и споредба на добиените резултати со низа релевантни истражувања. Анализата на теоретските расправи и емпириските податоци до кои е дојдено во истражувањето, упатуваат на следниве заклучни согледувања: задолжителните учебници за прво и второ одделение по Македонски јазик повеќе ги користат одделенските наставници отколку наставниците дефектолози; попозитивни мислења за учебниците даваат наставниците со помалку работен стаж; бројот на предвидените содржини за подготовка за почетно читање и пишување, односно почетно читање и пишување не е доволен и од аспект на оддленските наставници и од аспект на наставниците дефектолози; наставниците дефектолози, како и одделенските наставници сметаат дека учебниците не го следат развојот на јазичните карактеристики на учениците со лесна интелектуална попреченост; одделенските наставници повеќе се согласуваат дека визуелната компонента на учебниците е соодветна за учениците со лесна интелектуална попреченост за разлика од наставниците дефектолози; учебниците по Македонски јазик во прво и второ одделение повеќе се насочени кон стекнување знаења, а помалку кон развивање вештини и способности; за учениците со лесна интелектуална попреченост од пресудно значење за усвојување понатамошни знаења е стекнувањето соодветни вештини; во учебниците не е доволно развиена воспитната функција за прифаќање и почитување на лицата со пречки во развојот. Резултатите од ова истражување придонесуваат за директно, непосредно согледување на состојбата со учебниците по Македонски јазик за прво и второ одделение во деветгодишното основно образование од аспект на примената на едно наставно подрачје од Наставната програма по Македонски јазик за прво и второ одделение и се препорачува во процесот на креирањето на учебниците за основно образование, особено за изведување инклузивно образование, вклучување стручњак дефектолог во тимот за изработка на учебници. За да имаме успешна инклузија, потребно е стручните лица – дефектолозите да бидат вклучени во сите сфери на општествениот живот.
ученици со лесна интелектуална попреченост
Авторско право(c) 2016 Славица Тодорова https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ОДРЖАНА КОНФЕРЕНЦИЈА НА ТЕМА СОВРЕМЕНИ ТРЕНДОВИ НА ДЕФЕКТОЛОШКАТА ТЕОРИЈА И ПРАКТИКА
Во периодот од 16 до 18 јуни 2016 годна во Охрид, Сојузот на дефектолози на Р. Македонија во соработка со Филозофскиот факултет од Скопје и Институтот за дефектологија одржа меѓународна конференција на тема Современи трендови на дефектолошката теорија и практика. Покрај домашните учесници на конференцијата, имаше и голем број гости од повеќе различни земји: Србија, Хрватска, Босна и Херцеговина, Словенија, Велика Британија како и претставници од Министерството за образование и наука, Агенцијата за меѓународен развој на САД (УСАИД) и Претставништвото на Европската Унија во Македонија. Настанот беше отворен од почесниот претседател на Сојузот на дефектолози, проф. д-р Љупчо Ајдински, а во името на деканот на Филозофскиот факултет од Скопје со поздравен говор кон присутните се обрати доц. д-р Оливера Рашиќ-Цаневска, по што следеше промовирање на Зборникот на трудови од страна на главниот и одговорен уредник проф. д-р Ристо Петров. По свеченото отворање, конференцијата започна со девет пленарни предавања. На конференцијата беа презентирани триесет и една тема во пет сесии: Воспитание и образование на лица со попреченост, Клинички стратегии и трендови во рехабилитацијата на лица со попреченост, Социоекономските аспекти на состојбата на лицата со попреченост, Актуелности во рехабилитацијата и едукацијата. Покрај излагањата по сесии, се реализираа и три работилници: Хиперактивни сонувачи в училиште во реализација на Марко Ферек од Р. Хрватска, Brain gym – Мајда Кончар од Словенија и Стратегија за работа со деца со аутизам на возраст од три до седум години – Јелена Паниќ од Р. Србија. Плодна дискусија и заклучоци од присутните гости беа реализирани за време на двете тркалезни маси: Образование и професионален статус на дефектологот и логопедот во Р. Македонија и Образованието на ученици со попреченост – дефинирање на сопствен модел. Конференцијата беше затворена со доделување на сертификати на сите учесници и евалуација на успешноста на конференцијата.
Авторско право(c) 2016 Оливера Рашиќ-Цаневска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ТРЕТ ТРАНСНАЦИОНАЛЕН СОСТАНОК ВО РАМКИТЕ НА ESIPP-ПРОЕКТОТ
Во периодот од 15 до 16 јуни 2016 година во просториите на Филозофскиот факултет во Скопје се одржа Третиот транснационален состанок на организациите вклучени во ESIPP–проектот (Equity and Social Inclusion trough Positive Parenting), на кој домаќин беше организацијата Македонско научно здружение за аутизам, која е дел од проектот. На 15 јуни присутните ги поздрави проф. д-р Лена Дамовска, заменик декан на Филозофскиот факултет и проф. д-р Владимир Трајковски. Потоа, претставниците од Универзитетот во Нортхемптон David Preece заедно со Paul Bramble, кој беше присутен преку Skype, зборуваа за активностите и состојбата со проектниот менаџмент, а David Preece зборуваше и за извештајот за проектот. Д-р Јасмина Стошиќ од Едукациско-рехабилитацискиот факултет ги запозна присутните со состојбата на спроведената програма на обуките. Родителите во Р. Хрватска и Р. Македонија покажуваат задоволство од учеството во обуките. Loizos Simeou од Европскиот универзитет од Кипар зборуваше за реализираните и идните активности поврзани со одржливоста на проектот. Cristina Fernandez од Аутизам Европа н¢ запозна со планот за дисеминација и неговото тековно реализирање, состојбата и посетите на веб-страницата на проектот и социјалните мрежи. Проф. д-р Владимир Трајковски од МНЗА ги запозна присутните со резултатите од анонимниот прашалник за квалитетот на реализацијата на вториот транснационален состанок кој се одржа во јануари во Кипар. За учеството на родителите и родителските групи зборуваше Julia Hardcastle од Autism Concern. На 16 јуни, на состанокот се зборуваше за позитивните лични доживувања од соработката на организациите вклучени во проектот, за подоброто запознавање на културните карактеристики на различните држави, за ширењето на нови пријателства како и за подобрувањето на вештините за работа на проект. Потоа, беа прецизирани датумите за идните транснационални средби, а се зборуваше и за текот на подготовките за присуство на XI конгрес на Аутизам Европа под мотото Среќни, здрави, со поголема самодоверба, кој ќе се одржи во септември 2016 во Единбург. Учесниците во ESIPP-проектот ќе учествуваат со постер-презентација на тема Развој на едукацијата на родители за аутизмот во Југоисточна Европа. Од страна на тимот одговорен за спроведување и евалуација на обуките за родителите на децата со аутизам, беа евалуирани претходните обуки во Р. Хрватска и Р. Македонија и беа презентирани идните теми за следните обуки од страна на Ron Fortuna и Angela Capper. Покрај работните активности, гостите имаа можност да го посетат Археолошкиот музеј на Филозофскиот факултет и да го запознаат градот Скопје со сите негови убавини и знаменитости. На 17 јуни 2016 година во ПОУ „Д-р Златан Сремац“ - Скопје, 17 родители на деца со аутизам од различни делови на Р. Македонија, имаа можност да учествуваат во две работилници: Прашања поврзани со проблемите во исхраната и спиењето кај децата со аутизам oдржани од страна на Ron Fortuna и Angela Capper од организацијата Target Autism и Пубертетот и адолесценцијата кај аутизмот одржана од страна на д-р David Preece од Универзитетот Нортхемптон. Исто така, родителите имаа можност да разговараат и со Julia Hardcastle од родителската организација Autism Concern од Нортхемптон.
Авторско право(c) 2016 Јасмина Трошанска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПОСЕТА НА ДОЦ. Д-Р БЛЕЈК ХАНСЕН: СПРОВЕДЕНО ИСТРАЖУВАЊЕ, ОБУКИ ЗА РОДИТЕЛИ, ОДРЖАНИ ДВЕ ПРЕДАВАЊА ВО СОРАБОТКА СО МНЗА
Македонското научно здружение за аутизам (МНЗА) во соработка со доц. д-р Блејк Хансен и неговиот тим спроведе истражување и обуки кои се одржаа во Скопје, Р. Македонија. Доц. д-р Блејк Хансен предава на Бригам Јанг универзитетот во Прово, Јута, САД на одделот за советодавна психологија и специјална едукација. Исто така, предава на Универзитетот за медицина во Јута, оддел педијатрија. Негова преокупација се предметите за проценка на однесувањето и рана интервенција, инструкции за читање и говор и модел на истражување со мал примерок. Има работено со дипломирани студенти од областите на специјална едукација, рана едукација, училишна психологија, советување, експериментална психологија и говорно-јазична патологија. Неговите истражувања се фокусирани на проценката и интервенцијата кај предизвикувачкото однесување кај лица со интелектуална попреченост, на видовите и функциите на репетитивното однесување и анксиозните нарушувања кај лица со интелектуална попреченост. Колегата Хансен има објавено трудови во различни списанија, како списанието за практични анализи кај однесувањето, ремедијална и специјална едукација, детска и семејна терапија за однесувањето и други. По претходно направени консултации тимот на МНЗА го започна истражувањето во март кога беа повикани родители на деца со аутистичен спектар на нарушувања (АСН) да учествуваат во обуките и истражувањето. На повикот се пријавија 18 родители. Откако завршија подготовките во предистражувачкиот период, самото истражување започна со одржување на информативна сесија на 07. 04. 2016 година во просториите на Филозофскиот факултет во Скопје. На информативната сесија проф. д-р Владимир Трајковски им посака добредојде на учесниците во истражувањето и им се заблагодари за нивното учество. За време на информативната сесија учесниците пополнуваа прашалници и беа информирани за текот и активностите кои ќе се преземаат во текот на истражувањето. Преку скајп-програмот за комуникација се приклучи и доц. д-р Блејк Хансен кој им се претстави на учесниците и им се заблагодари за нивното учество. Тој беше достапен до крајот на сесијата и одговараше на прашањата кои му беа поставувани од страна на учесниците во однос на бихејвиоралниот третман кај децата со АСН. Учесниците беа известени дека ќе бидат распоредени по шест родители во три групи за полесно извршување на вториот дел од истражувањето, односно обуките. Обуките беа одржани од 25. 04. 2016 до 27. 04. 2016 година. На секоја од нив учествуваа по шест учесници. Обуките ги изведуваа тимот на МНЗА и тимот на доц. д-р Блејк Хансен. Секоја обука траеше во просек околу 2 часа. Беа дискутирани начините со кои се справуваме со предизвикувачкото однесување кај децата со АСН. Потоа, беа дискутирани и начините преку кои се подобрува контактот со очи, се подобрува нивото на послушност, како и начините како се намалуваат стереотипните движења кај децата со АСН. Секоја обука започнуваше со топло добредојде од страна на претседателот на МНЗА и доц. д-р Блејк Хансен. По успешно извршените обуки учесниците беа известени за понатамошните активности кои ќе се одвиваат во текот на месеците мај и јуни. Откако завршија обуките, на 28. 04. 2016 година во амфитеатар 4 на Филозофскиот факултет во Скопје со почеток во 10:00 часот доц. д-р Блејк Хансен одржа две предавања на следниве теми: Процена и третман на нарушувањата во однесувањето кај лица со аутизам и слични развојни нарушувања и Модел на истражување со мал примерок. На првото предавање присуствуваа 55 слушатели од разни стручни профили и тоа: дефектолози, психолози, педагози, како и родители на деца со АСН и студенти од Институтот за дефектологија. Предавањето заедно со дискусијата траеше два часа и беше интерактивно во кое слушателите беа активно вклучени во пронаоѓање на заеднички решенија за предизвикувачките однесувања кај децата со АСН. Второто предавање започна во 13:00 часот истиот ден, а слушателите беа професори, доценти, магистри, доктори на наука како и постдипломци од различни профили. Ова предавање беше наменето за тоа како подобро да се изработи научен труд со мал број испитаници и истовремено да се зголемат шансите за тој научен труд да биде прифатен и објавен во научно списание со импакт фактор. Заинтересираноста на ова предавање помеѓу слушателите беше голема. Предавањето заврши во 14:30 часот. Откако завршија предавањата, проф. д-р Владимир Трајковски му се заблагодари на доц. д-р Блејк Хансен и неговиот тим за нивната посета и му подари неколку броја од списанието Дефектолошка теорија и практика и изрази желба за понатамошна соработка.
Авторско право(c) 2016 Филип Јуртоски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПРЕДИЗВИЦИТЕ НА ЕМАНЦИПИРАЊЕТО НА ЛУЃЕТО СО ПОСЕБНИ ПОТРЕБИ ВО НИГЕРИЈА ЗА ПРИДОНЕС ВО НАЦИОНАЛНИОТ РАЗВОЈ
Вовед: Овој труд ги разгледува прашањата што влијаат на еманципирањето на луѓето со посебни потреби во Нигерија така што тие може да бидат продуктивни и да придонесат за развој на нацијата. Прашањата на кои се осврнуваме се: Што се знае за степенот до кој се емаципирани луѓето со инвалидност да придонесат во националиот развој на Нигерија? Со какви предизвици се соочуваат лицата со инвалидност во Нигерија во нивниот обид да придонесат во националниот развој? Кои се импликациите на овие предизвици во однос на стратегиите кои може да го подобрат еманципирањето на лицата со инвалидност за да се олесни нивниот придонес во националниот развој? Метод: Овој труд се осврнува на овие прашања со преглед на достапни истражувања на темата што се однесуваат на (1) законодавните овластувања за обезбедување на услуги за лица со посебни потреби во земјата, (2) финансирањето на услуги од страна на владата, (3) пристапот до образование и слични услуги коишто ќе им обезбедат можност на лицата со посебни потреби да ги развијат своите потенцијали и да бидат способни да придонесат во националниот развој како работници, администратори или работодавци. Резултати: Достапните докази покажуваат дека лицата со попреченост во Нигерија се соочуваат со предизвици во пристапот до основните услуги што може да го подобрат нивниот придонес во националниот развој поради факторите како што е отсуството на законодавство за заштита на нивните права за добивање на тие услуги, несоодветното финансирање на услуги, отсуството на ефективни програми за вклучување, недостатокот на соодветни установи, персонал и ресурси. Предлози и заклучок: Поттикнување на некои стратегии кои би можеле да произведат подобри резултати и подобрување на можностите за лица со инвалидност да бидат еманципирани, така што и тие да можат да придонесат во националниот развој, како што се донесувањето и спроведувањето на националното законодавство за лица со интелектуална попреченост, користењето стратегии базирани на заедниците во обезбедување на услуги и зголемени активности со организации за поддршка на лицата со инвалидитет.
Авторско право(c) 2016 Јохан Елевеке https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ОДНОСОТ ПОМЕЃУ НАСИЛСТВОТО ВО УЧИЛИШТЕТО И ВИКТИМИЗАЦИЈАТА НА ДЕЦАТА СО ДЕФИЦИТ НА ВНИМАНИЕ / ХИПЕРАКТИВНОСТ (ADHD)
Симптомите на АДХД ги изложуваат децата кои страдаат од ова нарушување на поголем ризик да бидат жртва на насилство, како и да се однесуваат агресивно кон врсниците. Цели: Оваа студија е спроведена со цел да се идентификува фреквенцијата на специфични форми на виктимизација и насилство кај децата со АДХД како и да се утврди дали постои врска меѓу виктимизацијата и насилството и помеѓу различните форми на насилство кај децата со АДХД. Методи: Насилството е тестирано на примерок од 72 деца од прво до осмо одделение со АДХД-дијагноза со помош на Прашалникот за насилство на училиште (UŠN-2003) составен во согласност со Прашалникот за насилник/жртва на Olweus. Резултати: Резултатите покажуваат статистички значајна корелација помеѓу тоа да се биде жртва и сторител на насилство. Студијата исто така покажува статистички значајна корелација помеѓу специфичните форми на насилство. Заклучок: Резултатите од оваа студија даваат насоки за понатамошни студии и програми / интервенција во врска со превенцијата на насилството која вклучува деца со АДХД.
Авторско право(c) 2016 Анамарија Жиц Ралиќ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ИСТРАЖУВАЊЕ НА СТРУКТУРАТА НА ФАКТОРИТЕ ПРИ ПРОЦЕНА НА ЕМОТИВНО-СОЦИЈАЛНИOT СКРИНИНГ ВО РАНИOT ДЕТСКИ РАЗВОЈ
Вовед: Прашалниците за возраст и фази: Социјално-емоционалниот ASQ:SE кај млади деца со социјално-емоционални задоцнувања се препорачуваат за скрининг во педијатриски ординации и други средини за ран детски развој. И додека повеќето психометрички карактеристики на ASQ:SE биле истражени, факторијалната структура на овој инструмент с¢ досега не била детално проучена. Оваа студија ја проучува факторијалната структура на ASQ:SE со цел да ја утврди нејзината конструктивна валидност, вклучувајќи ја и студијата на сите осум интервали на возраст. Метода: Вкупно 13,718 парови деца/родители учествуваа во студијата во САД, завршувајќи еден ASQ:SE тест-интервал. ASQ:SE претставува инструмент за скрининг што исклучиво се фокусира на социјално-емоционалната компетенција кај деца на возраст од 3 - 66 месеци. Содржината ја сочинуваат серија од 8 прашалници за различни возрасни интервали (на пр., 6-, 12-, 18-, 24-, 30-, 36-, 48- и 60-месечен интервал). Анализата на прелиминарниот фактор беше спроведена со цел да се процени бројот на фактори што треба да се задржи, факторијални структури и вчитување на бројот на фактори. Анализата на потврдниот фактор беше спроведена за понатамошно испитување на адекватноста на моделот во однос на податоците, врз основа на резултатите од анализата на прелиминарниот фактор. Резултати: Од резултатите добиени со анализата на прелиминарниот фактор, беа предложени еднофакторни и двофакторни структурни модели во зависност од возрасните интервали. Анализата на потврдниот фактор укажа на тоа дека двофакторната структура на модел е поадекватна од еднофакторната за сите возрасни интервали. Заклучок: Точките што ја претставуаат социјално-емоционалната компетенција кај ASQ:SE може да се класифицираат во два исклучително поврзани кластери, означени како емоција и социјалност. Наодите ја потврдија конструктивната валидност на ASQ:SE, при што беа измерени саканите основни конструкции.
Авторско право(c) 2016 Чи-Ју Чен https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ТЕСТИРАЊЕ НА ВЕРОДОСТОЈНОСТА НА НЕЗАВИСНИТЕ ФОНОЛОШКИ МЕРКИ КАЈ ГОВОРОТ НА ДВЕГОДИШНО ДЕТЕ: ПИЛОТ-СТУДИЈА
Вовед: Во областа на патологијата на говорниот јазик, многумина претпоставуваат дека најчесто употребуваните неформални мерки на звукот на говорот се сигурни. Сепак, недостатокот на научни докази за поддршка на оваа претпоставка е проблематичен. Логопедите често користат звучни анализи на неформалниот говор за утврдување на основните однесувања според кои може да се мери терапевтскиот напредок. Неколкумина истражувачи ја испитале веродостојноста од тест-ретестирањето на неформалните фонолошки мерки при оценување на говорот кај мали деца. Од клинички аспект, податоците поврзани со овие мерки се од клучно значење за олеснување на донесувањето одлуки врз основа на докази а во однос на проценката и третманот на говорниот јазик. Цели: Целта на оваа студија беше да се идентификува базата на докази во врска со привремената веродостојност на две такви неформални мерки на говорниот звук, фонетскиот инвентар и анализата на зборовната форма кај двегодишни деца. Методи: Истражувачите ги испитувале анализите спроведени од примероци на разговорен говор земени со точно по една недела растојание кај три деца на 29 до 33-месечна возраст. Снимените 20-минутни конверзации во форма на игра биле направени додека децата правеле некаква интерактивна активност со нивните мајки. Потоа примероците биле транскрибирани со помош на Меѓународната фонетска азбука (МФА) и биле анализирани со помош на двете неформални мерки наведени погоре. Резултати: Врз основа на визуелниот преглед на податоците, веродостојноста на тест-ретестираните изведби на почетната согласка и на групи согласки беше нестабилна меѓу двата разговорни примероци. Сепак, фонетските инвентари за последните согласки и анализи на формата на зборовите беа релативно стабилни. Заклучок: Иако се потребни повеќе податоци, резултатите од оваа студија укажуваат дека академскиот кадар, клиничките едукатори и логопедите треба да бидат претпазливи при толкување на анализите на неформалниот говор засновани на комуникациски примероци базирани на игра кај малите деца.
патологија на говорниот јазик, анализа на зборовната форма
Авторско право(c) 2016 Кетрин Мари Витлер https://creativecommons.org/licenses/by/4.0