Списанието за специјална едукација и рехабилитација (JSER) (ISSN 1409-6099) е мултидисциплинарно меѓународно списание со рецензија, уредувано од Институтот за специјална едукација и рехабилитација при Филозофскиот факултет во Скопје, Македонското научно друштво за аутизам и Македонската асоцијација на специјални едукатори. За објавување се разгледуваат следниве видови трудови: оригинални и прегледни трудови, кратки извештаи, писма до уредникот, клинички искуства, прикази на случаи, докторски дисертации, магистерски трудови, уводници, брзи соопштенија и други прилози од сите области на специјалната едукација, медицината, психологијата, педагогијата, социјалната политика и сродните науки. Право на објавување имаат специјални едукатори, лекари, психолози, педагози, социјални работници и други лица вработени во јавни и приватни специјални училишта, институции, здравствени служби и болници во Република Македонија и ширум светот. Целта на списанието е споделување и ширење на знаењето меѓу сите дисциплини што работат во областа на специјалната едукација и рехабилитација. Сите трудови подлежат на критичка рецензија во рок од два месеца, иако понекогаш се можни и подолги одложувања. Сите ракописи мора да бидат во согласност со Упатствата за авторите. Годишно се објавуваат околу 20 трудови. JSER овозможува слободен пристап (Open Access) до својата содржина и им дозволува на авторите самостојно да ја архивираат конечната прифатена верзија на трудовите во кој било институционален или тематски репозиториум усогласен со стандардите на OAI. Списанието за специјална едукација и рехабилитација е посветено на научното проучување на попреченоста. Тематиката е широка и опфаќа, но не се ограничува само на, сознанија од биолошки, образовни, генетски, медицински, психијатриски, психолошки и социолошки студии, како и етички, филозофски и правни прилози што го збогатуваат знаењето за превенцијата и третманот на попреченоста и/или влијаат врз јавните политики и практиката.
ОРГАНИЗАЦИЈА НА МЕЃУНАРОДНА КОНФЕРЕНЦИЈА „ТРАНСФОРМАЦИЈА КОН ОДРЖЛИВО И ФЛЕКСИБИЛНО ОПШТЕСТВО ЗА ЛИЦАТА СО ИНВАЛИДНОСТ“
По повод одбележувањето на 25 годишнината од започнувањето на студиите по дефектологија во Република Македонија, Институтот за дефектологија при Филозофскиот факултет во Скопје ја организира петтата по ред Меѓународна конференција на тема „Трансформација кон одрж- ливо и флексибилно општество за лицата со инвалидност“. Предвидено е конференцијата да се одржи во периодот од 13 до 15 септември 2018 година во Охрид, Република Македонија и на истата да бидат одржани пленарни излагања од реномирани предавачи, како и да бидат презентирани стручни и научни трудови од областа на специјалната едукација и рехабилитација и сродните науки. Главните поттеми на конференцијата на кои заинтересираните ќе можат да ги подготвуаат своите трудови се следни: Дополнителни информации за конференцијата можат да се добијат на веб страната на конференцијата http://def25.fzf.ukim.edu.mk/index.html Новини во специјалната едукација и рехабилитација Квалитет на живот на лицата со инвалидност Инклузивноопштество Трансформација во областа на здравството Трансформација во областа на образованието Трансформација во областа на социјалната заштита Улогата на владиниот сектор и граѓанските организации во трансформацијата на институциите и услугите и одржливоста наистите Меѓусекторска соработка.
Авторско право(c) 2018 Маја Филиповска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ОДБЕЛЕЖУВАЊЕ НА 3 ДЕКЕМВРИ – МЕЃУНАРОДНИОТ ДЕН НА ЛИЦАТА СО ИНВАЛИДНОСТ
Институт за дефектологија при Филозоф- ски факултет во Скопје традиционално секоја година го одбележува 3 Декември, Меѓународниот ден на лицата со инвалидност. По тој повод на 1.12.2017 година во свечената сала на Ректоратот на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ се одржа тркалезна маса на тема „Трансформација кон одржливо и флексибилно општество“, согласно официјалната овогодишна тема на Организацијата на Обединетите нации. Во фокусот беше иднината на лицата со инвалидност корисници на установите од областа на социјална заштита и посебните основни и средни училишта и трансформацијата на овие институции кои несомнено мора да ги следат современите текови. Учесници на тркалезната маса беа сите чинители во процесот на трансформацијата (претставници од Министерсво за труд и социјална политика, Министерство за образование и наука, претставници од посебните училишта и заводите и сите државни институции). Традиционално секоја година во рамки на одбележувањето на овој денФондацијата „Проф. д-р Љупчо Ајдински“ доделува награда за посебни достигнување од областа на дефектолошката теорија и практика. И годинава проф. Љупчо Ајдински, истакнат професор во пензија и хуманист, додели признанија за највисоко рангиран студент при уписот на Институт за дефектологија, дипломиран специјален едукатор и рехабилитатор со највисок просек од теконата година, како и две признанија за наголем придонес во земјава и регионот. Покрај организацијата на тркалезната маса, на 3.12.2017 година, Институтот за дефектологија го одбележа Меѓународниот ден на лицата со инвалидност и со организација на работилница „Даруваме од срце“ за изработка на новогодишни честитки. Собраните средства од овој настан беа донирани за младинците од Заводот за рехабилитација на деца и младинци Скопје за да можат да го оплеменат својот нов дом.
ПРОЦЕНКА НА ПРОЕКТ ЗА ИНТЕГРАЦИЈАТА НА УЧЕНИЦИТЕ СО ПОСЕБНИ ПОТРЕБИ ВО РАМКИТЕ НА ОБЕДИНЕТИТЕ НАЦИИ И РАБОТНИТЕ АГЕНЦИСКИ УЧИЛИШТА ВО ЈОРДАН
Вовед: Секое искуство или секој проект има потреба од проценка на неговиот успех или неуспех и опсегот на достигнување на посакуваната цел, како и степенот на сати- сфакција, слабостите на оние кои ја поддр- жуваат и нејзините корисници. Цели: Истражувањето има цел да го процени Проектот за интеграција на учениците со посебни потреби во рамките на Обединетите нации за олеснување и работните агенциски (UNRWA) училишта во Јордан заедно со целта да се придонесе во развојот на програмата. Затоа, има потреба од такво истражување кое ќе ги нагласи некои од аспектите на програмата на оние кои ја предводат нејзинатапримена. Методи: Во ова истражување се користи дескриптивниот, аналитичкиот пристап. Примерокот се состои од 90 жени кои се вработени како директори на училишта, ре- довни наставници и специјални едукатори. Резултати: Резултатите од истражувањето покажуваат дека наставниците и директорите имаат повисоко познавање кога станува збор за специјалната едукација, следствено на тоа, важноста за имплементација на основните принципи има поголем резултат кај гледиштето на директорите. Од перспективата на наставниците, имплементацијата на стратегиите кои тие треба да ги интегрираат во училиштата има понизок резултат на просечно ниво. Заклучок: Резултатите од целото истражу- вање даваат заклучок дека првата евалуација на UNRWA училиштата е успешна, иако има неколку пречки и тешкотии во поглед на апликацијата на стратегиите кои се потребни за да ја имплементираат ин- клузијата.
Авторско право(c) 2018 Хијами Катанани https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПОСВЕТЕНОСТА НА ЈАВНИТЕ ИНСТИТУЦИИ ВО БУГАРИЈА ЗА ДОСТАПНОСТА НА УМЕТНИЧКИ ДЕЛА ЗА ЛИЦАТА СО ОШТЕТЕН ВИД. УЛОГАТА НА ПРОЕКТОТ BAGMIVI (ПРИБЛИЖУВАЊЕ НА РАЗЛИКАТА ПОМЕЃУ МУЗЕИТЕ И ЛИЦАТА СО ОШТЕТЕН ВИД)
Вовед Во последните 20 години се направени го-леми напори во Бугарија со цел да се обезбеди поголем пристап за лицата со различни нарушувања и телесен инвалидитет, општо, и посебно за лица со оштетен вид, во музеите, уметничките галерии и другите културни установи. Лицата со оштетен вид не се чести посетители на музеите и галериите поради ограничувањата кои постојат за нив во овие установи и недостигот на соодветни и достапни начини да се видат експонираните дела. Mетоди Преку добра соработка, процесот на зголе- мување на пристапот до уметноста ќе стане реалност за лицата со оштетен вид. Еден пример на добра практика е проектот BaGMIVI кој е дел од Еразмус+ програмата. Резултати Активностите и чекорите од BaGMIVI проектот се детално опишани, особено активностите преземени во Бугарија како една од земјите учеснички во овој проект. Клучните чекори вклучуваат: 1) Обука на персоналот во музеите и галериите за зголемува- ње на пристапноста до уметноста од учениците кои имаат оштетувања на видот, 2) Подготовка на две изложби од страна на персоналот од галеријата, 3) Две посети од страна на учениците со оштетен вид, 4) Со- бирање податоци за двете посети по пат на анкетен прашалник, 5) Развивање прирач- ник со добри практики, 6) Национална кон- ференција. Заклучоци Пристапот до уметноста од страна на лицата кои имаат оштетувања на видот е значајна. Меѓународните проекти може да бидат одлична поддршка во процесот на зголемување на овој пристап на начин што го прив- лекуваат вниманието на меѓународната заедница и свеста на националните институции за вредноста на овој проблем и давањето на поддршка за соработка на мултинационално ниво.
Авторско право(c) 2018 Владимир Радулов https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СООДВЕТНОСТ НА ДОСТАПНИТЕ ИНСТРУКЦИСКИ МАТЕРИЈАЛИ ЗА АКАДЕМСКИ УСПЕХ НА УЧЕНИЦИТЕ ПО ХЕМИЈА ВО СРЕДНИТЕ УЧИЛИШТА: ИМПЛИКАЦИИ ВО ОБРАЗОВАНИЕТО НА ЛИЦАТА СО ПОСЕБНИ ПОТРЕБИ
Вовед: Иако Хемијата како предмет е предуслов за студирање на повеќето природнонаучни програми на универзитетите, запишување на студентите и достигнувањата во јавните тестирања, вклучувајќи ги лицата со посебни потреби, сепак, се многу слаби. Теренското набљудување од страна на истражувачите и студиите покажуваат дека материјалите за инструкција не се достапни иако се главенфактор. Цели: Основната цел беше да се истражи соодветноста на достапните инструкциски материјали за академските достигнувања на учениците по Хемија во средните училишта и импликацијата во образованието на лицата со посебнипотреби. Методи: Истражувањето е направено со помош на анкетен прашалник. Целокупниот број на наставници по Хемија е 86 и 1,180 постари ученици од средни училишта 2 (СС2), односно ученици кои изучуваат Хемија во 86 јавни средни училишта.Примерокот се состоеше од 456 испитаници, од кои 57 беа наставници по Хемија и 399 беа постари ученици од средните училишта, селектиран преку повеќе фази. Инструментот за собирање на податоците беше анкетен прашалник создаден од страна на истражувачите. Методот Кронбах Алфа (Cronbach Alpha) беше применет во пресметувањето на сигурноста која беше 0.97. Истражувањето беше предводено од четири прашања и една хипотеза за да може да се постигне целта на истото. Процентите беа користени за да се даде одговор на првото прашање. Средната вредност и стандардната девијација беа користени за да се добијат одговори на прашањата од 2 до 4, додека тестот t беше користен за анализирање на хипотезата на алфа ниво со значајност од 0.05. Резултати: резултатите покажаа дека од набројаните 25 материјали, девет од нив се достапни, додека 16 не се достапни, особено материјалите за технологија. Постоеше значајна разлика помеѓу рејтинзите на средната вредност кај наставниците и учениците во користењето на инструкциските материјали. Тие можат да бидат доставени на 10 начини. Заклучок: Повеќето од наведените инструкциски материјали беа недостапни и несоодветни. Потребни е да се направат напори за соработка.
Авторско право(c) 2018 Обијо Нгози Обиагели https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ОПШТЕСТВОТО НИ СУДИ ПО ОНА ШТО Е РАЗЛИЧНО, ФРИЗУРА СО ПЛЕТЕНКИ, ПИРСИНЗИ И ТЕТОВАЖИ PHOTOVOICE - КАКО МЕТОД ЗА ЗАЈАКНУВАЊЕ НА МЛАДИТЕ ВО РИЗИК
Целта на ова истражување беше да се при- дружува група на тинејџери во ризични ситуации преку работилница за фотографирање и на тие деца да им се обезбедат фотоапарати како алатка која ќе им овозможи да ја истражуваат нивната околина и да ја претстават како дел од проектот за лично и социјално зајакнување на овие лица, со цел да се испита потенцијалот на „Photovoice“ за документирање на личните и социјалните перспективи на тинејџерите кои се нао- ѓаат во ризични ситуации. „Photovoice“ обезбеди фотоапарати на членовите на групата за тие да можат да ја истражат нивната околина и да ја претстават целата промена што се случува во околината, како дел од личното и социјалното зајакнување. Оваа пракса е заснована на пристапот на Freire кој го нагласува процесот на зајакнување кој може да расте во рамките на внатрешноста на самите заедници, како и во однос на феминистичките теории, во кои се наведува дека знаењето се гради преку социјалните врски. Методологијата на ова истражување е ради- калната феминистичка квалитативна метода, истражувачката алатка се фотографиите, снимките на разговорите на испитаниците од групата, дневниците на истражувачите и разговорите во затворена фејсбук-група. Популацијата на ова истражување е сочинета од 7 тинејџери кои учествуваа на неделни работилници за фотографија во период од 6 месеци. Беше направена холистичка анализа на содржината на истражувачките алатки со цел да им се даде глас на секој од учесниците, како и за спроведување вкрстена анализа за да се извлечат заедничките теми. Резултатите покажаа дека фо- тографирањето овозможи да се развијат отворени дискусии за предметите кои се прикажани на фотографската слика и нивното симболичко значење за учесниците: меѓу другите предмети: етикетирање, стигма, интимност, сексуален идентитет. Се појави можност за директен контакт и илустрација на искуствата на надворешниот изглед. И интеракцијата со нивната околина и социјалната вклученост со тинејџери кои се наоѓаат во близина на прибежиштето.
Авторско право(c) 2018 Ривка Хилел Лавиан https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
РОДИТЕЛСКИТЕ ИНДИКАТОРИ НА СИГУРНОСНАТА ПРИВРЗАНОСТ НА ДЕТЕТО И УМЕРЕНАТА УЛОГА НА ТЕЛЕСНИТЕ НАРУШУВАЊА КОИ ГИ ИМА ДЕТЕТО: ПРЕФОРМУЛИРАЊЕ НА РОДИТЕЛСКИТЕ ПРОГРАМИ ЗА СЕМЕЈСТВА ВО КОИ ДЕЦАТА СЕ АФЕКТИРАНИ ОД НЕВРОЛОШКА БОЛЕСТ
Вовед Телесните и менталните нарушувања се предизвик за родителите чии деца имаат некаков вид нарушување, поткопувајќи ја чувствителноста што ги зголемува можностите на детето кое има невролошко нарушување да се поврзе со родителите на несигурен начин. Цел Ова истражување има цел да ја истражи улогата на перцепцијата на родителите при предвидувањето дека детето сигурносно се приврзува кон нив и дали нивните ефекти сè уште постојат и го контролираат присуството на нарушувањето кое го има детето, особено кога станува збор за невролошките болести. Понатаму, исто така е тестирана потенцијалната умерена улога на нарушувањето кое го има детето во врската помеѓу перцепцијата на родителите и сигурносната приврзаност на детето. Метод Пригоден примерок од 50 српски нуклеарни семејства (мајки, татковци и деца) беа регру- тирани: 25 семејства со деца кои се афектирани од невролошки проблеми и 25 семејства со деца со нормален развој. Скалата на сигурност им беше администрирана на децата за да се утврди сигурносната приврзаност каде што две скали ја истражуваа перцепцијата на родителите за сигурноста и верувањата за перцепцијата на децата беа администрирани до нивните мајки и татковци. Беа спроведени анализа на умереност и анализа на повеќекратна регресија. Резултати Верувањата на татковците за перцепцијата на децата се единствениот предвидувач на рејтинг за сигурноста кое го има детето кон таткото, независно од нарушувањето кое го има детето. Суштински, иако не е утврден значаен статистички показател во односот на ефектот на умереноста, според кој присуството на нарушување кај детето изгледа дека го намалува позитивното влијание на перцепцијата на таткото, како сигурен родител во однос на сигурносната приврзаност на детето. Заклучоци Родителската чувствителност е клучен фактор за промоцијата на сигурносната приврзаност и кај децата кои имаат некакво нарушување и кај децата со нормален развој. Родителските програми за семејствата со деца кои имаат невролошки проблеми може да ја зголемат перцепцијата на таткото како сигурен родител, како заштитнички фактор со кој се подобрува сигурносната приврзаност на детето.
Авторско право(c) 2018 Андреа Капуто https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
НАРУШУВАЊЕ НА ВНИМАНИЕТО И ХИПЕРАКТИВНОСТ КАЈ ДЕЦА СО АУТИСТИЧЕН СПЕКТАР НА НАРУШУВАЊА: КАРАКТЕРИСТИКИ И ПРИЧИНИ ЗА ВИТАМИНСКО-МИНЕРАЛНА ИНТЕРВЕНЦИЈА
Вовед: Во овој труд се истражува значењето на растројство со нарушување на вниманието и хиперактивноста АДХД како нарушување кое се карактеризира со конзистентна шема на невнимание и хиперактивност и импулсивност која се манифестира во образовните, окупационите или социјалните средини и ситуации, и аутистичниот спектар на нарушување (АСН) кој се карактеризира како социјална дисфункција, нарушување во комуникацијата и рестриктивни/репетитивни однесувања. Пра- шањата кои се загрижувачки се, која е по- врзаноста помеѓу АДХД и АСН?: Кои се специфичните обележја на двете нарушувања? Кои се причините за витаминско-минерална терапија како метод за намалување на одредени специфични карактеристики на нарушувањето? Метод: Во овој труд се истражуваат овие прашања со прегледување на достапните истражувања за проблемите, зголемената преваленција и специфичните карактеристики како на АДХД така и на АСН, од кои специфичните карактеристики (особини) мора да исполнуваат околу шест или повеќе критериуми кои се базирани на прирачникот за дијагноза и статистика на ментални нарушува- ња (DSM – V). Исто така ги истражува можните причини поради кои децата со АДХД и АСН имаат поголема потреба на витамини и минерали за разлика од нивнитеврсници. Резултати: Достапните докази укажуваат дека и покрај нискиот квалитет на живот, општите ограничувања и зголемениот интерес на експертите за справување со АДХД и АСН, прегледот на истражувањата дава издржани причини поради кои децата со АДХД имаат поголема потреба од витамини и минерали за разлика од нивните невроти- пични врсници, кои можеби се поврзани со неколку теории и алергии на одредени типови на храна или лоши навики наисхрана. Предлози и Заклучок: Авторот заклучува дека импликациите за подобри резултати во образовниот процес поради витаминско-ми- нералната интервенција се претпоставува дека ја подобруваат состојбата на АДХД со таа цел, кога се дава соодветната интервен- ција, таа помага да се реактивираат клетките и ткивата, со што се подобрува работата на мозочните клетки и се подобрува процесот на учење, со што навиките на исхрана кај детето се подобрени, а со тоа добива бенефиции во образовниотпроцес.
Авторско право(c) 2018 Руфус Оланревају Адебиси https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ЈАЗИЧНИТЕ СПОСОБНОСТИ КАЈ УЧЕНИЦИТЕ СО ИНТЕЛЕКТУАЛНА ПОПРЕЧЕНОСТ
Потребно е децата да развијат способности за јазичко изразување за да може без потешкотии да ја совладаат наставната програма, но и за да можат да комуницираат со околината, да ги искажат своите ставови и потреби. Децата со интелектуална попреченост (ИП) се карактеризираат со многу промени во развојните способности, една од тие промени е и поинаквиот јазичен развој. Целта на овој труд е да покажиме на кој начин интелектуалниот дефицит влијае врз јазичниот развој, односно во можноста за формирање на поими, како и поврзаноста на оваа способност со полот и возраста на испитаниците. За потребата на нашето истражување го користевме тестот АКАДИА (Atkinson, Johnston и Lindsaz, 1972) – тест за процена на развојните способности на личноста. Го користевме субтестот за процена на можноста за формирање на поими кој за потребите на нашето истражување беше адаптиран на македонски јазик. Опфативме примерок од 144 ученици (64 ученици сo ИП и 80 ученици со типичен развој). Во однос на добиените резултати можеме да кажеме дека интелектуалниот дефицит негативно вијае врз можноста за формирање на поими, односно го отежнува јазичниотразвој.
Авторско право(c) 2018 Ангелка Кескинова https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ВЛИЈАНИЕТО НА ПОСТАВЕНОСТА НА ОБРАЗОВНИОТ СИСТЕМ ВРЗ УПОТРЕБАТА НА БРАЈОВОТО ПИСМО
Дали ако едно дете со оштетен вид ќе посе- тува интернатско или редовно основно учи- лиште, ќе има поголемо влијание врз него- вите или нејзините академски постигнувања, како и врз неговите или нејзините социјални вештини. Затоа, значајно е да се донесе со- одветна одлука при изборот на соодветна образовна институција за слепото дете. Брајовото писмо како основно комуникацис- ко средство за слепите лица, им овозможува на учениците со оштетен вид да ги остварат своите академски цели. Иако во последните декади, употребата на Брајовото писмо е во неспорен пад, Брајовото писмо останува основна вештина на описменување на слепите и усовршувањето на оваа вештина води кон позитивен исход во многу области во животот. Ова истражување е направено со цел да се открие дали карактеристиките на образованието имаат ефект врз употребата на Брајовото писмо во академската и функционалната писменост. Во рамките на ова истражување треба да се утврдат разликите во употребата на Брајовото писмо во образовните активности, активностите во текот на слободното време, дневните животни активности и активностите поврзани со организацијата и менаџирањето во рамките на групите на адолесценти кои имаат оштетен вид и кои се сместени во образовни институции со различни карактеристики. Деветнаесет (N=19) Брајовото пис- мени ученици со оштетен вид учествуваа во ова истражување коешто беше направено во 2016 година. Резултатите покажаа дека постои значајна статистичка разлика помеѓу групи на ученици кои посетуваат интернатско основно училиште, редовно основно училиште или и двете, интернатско и редовно основно училиште. Најдобри резултати во делот на образовни активности беа постигнати од страна на учениците кои ги посетуваат и двата вида, интернатско и редовно основно училиште, додека во сите други области учениците од редовните основни училишта имаа најдобри резултати.
Авторско право(c) 2018 Влатка Пенава https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ЗАЧЕСТЕНОСТ ВО УПОТРЕБАТА НА ЕКСПОНЕНТСКИТЕ АТРИБУТИ ВО ЈАЗИКОТ НА ГЛУВИТЕ И НАГЛУВИТЕ ДЕЦА
Во трудот се изложени резултатите од истра­жу­вањето за употребата на атрибутите во јазич­ното изразување кај глувите и наглувите деца од основните училишта. Целта на истражува­ње­то беше да се утврди проблемот кој го имаат глу­вите и наглувите деца во врска со секун­дар­ни­те реченички конституенти и нивните експо­нен­ти. Истражувањето е извршено во писме­ниот јазичен израз. Примерокот го сочинуваа уче­ници од училишта за деца со оштетен слух и ученици од редовните основни училишта. До­бие­ните резултати се изложени табеларно. Глувите и наглувите деца имаат дефицит во из­ра­зувањето на секундарните реченички консти­ту­енти-атрибутите. Овие испитаници најчесто користат само еден збор, потоа ја користат син­таг­мата, а зависната клауза е ретко во употреба.
Авторско право(c) 2006 Светлана Милошевиќ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
На 16 март 2007 година на Филозофскиот Факултет беше одржан вториот форум на сервисните служби во организација на Македонското научно здружение за аутизам и Европската асоцијација на обезбедувачи на услуги за лицата со пречки во развојот на кој беа поканети сите директори на установите за лица со пречки во развојот во Република Македонија и дел од невладиниот сектор. Главна цел на овој форум беше обединување на секторот кој се занимава со давање на услуги на лицата со пречки во развојот, споделување на информации и модели на добра практика, како и споделување на искуства од Европската унија. Форумот го отвори и со него раководеше претседателот на МНЗА доц. д-р Владимир Трајковски. Официјално добредојде на присутните им посакаа деканот на Филозофскиот факултет проф. д-р Трајан Гоцевски и господинот Luk Zelderloo-генерален секретар на EASPD. Како предавачи учествуваа господинот Luk Zelderloo (EASPD), госпоѓа Diana Chiriacescu (Handicap International-South Eastern Europe), проф. д-р Љупчо Ајдински-почесен претседател на МНЗА, господин Владо Крстовски („Порака“) и госпоѓа Лидија Крстевска („Отворете ги прозорците“).
Авторско право(c) 2006 Јасмина Ивановска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
НАЦИОНАЛНИ И ЛОКАЛНИ СЕРВИСНИ СЛУЖБИ НА ЛИЦАТА СО ИНВАЛИДНОСТ ВО РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА
Во Република Македонија постојат: владини национални и локални сервисни служби за лицата со инвалидност; невладини национални и локални сервисни служби за лицата со инвалидност. Владините национални сервисни служби организирани се за : превенција, детекција, дијагностика и рана интервенција; специјално предучилишно воспитание и образование; специјално основно образование; специјално средно образование и работно оспособување; редовно средно и високо образование.
Авторско право(c) 2006 Љупчо Ајдински https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СЕКСУАЛНА ЗЛОУПОТРЕБА НА ЛИЦАТА СО МЕНТАЛНА РЕТАРДАЦИЈА
Луѓето од општата популација недоволно се запознаени со проблемите што ги создава менталната ретардација. Тие често имаат погрешни сознанија и предрасуди за ментално ретардираните лица, поистоветувајќи ги со лицата кои боледуваат од различни психијатриски заболувања. Најчесто лицата со ментална ретардација ги сметаат за различни од општата популација, но доколку им се пријде поблиску се забележува дека има многу повеќе меѓусебни сличности отколку разлики. Времето во кое денес се живее е испреплетено со низа предизвици и збиднувања, кои се особено застрашувачки за лицата со ментална ретардација. Со развојот и осовременувањето на технологијата и општеството во целост, логички би било да се очекува унапредување на интерхуманите односи, но напротив може да се сведочи за многу злодела. Секојдневно сè повеќе расте бројот на ментално ретардирани лица кои се жртви на сексуална злоупотреба, а најтрагично е тоа што во најголем број случаи тие и не се свесни дека врз нив е изведен таков чин. Лицата со ментална ретардација најчесто стануваат жртви на ваквите нечовечки дела, бидејќи не знаат да кажат „НЕ“ на возрасните. Овој труд е прилог кон испитувањето за преваленцијата, причините и можностите за превенција на сексуалната злоупотреба на лицата со ментална ретардација.
Авторско право(c) 2006 Оливера Рашиќ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
„ОПШТЕСТВО ЗА СИТЕ“ ПИЛОТ СТУДИЈА ЗА ВРАБОТУВАЊЕ И РАБОТНИТЕ УСЛОВИ ЗА ЛИЦАТА СО ИНВАЛИДНОСТ ВО МАКЕДОНИЈА
Овој напис е базиран на пилот студијата „Оп­штес­тво за сите” спроведена во Македонија во 2006 година. Друг напис базиран на дел од иста­та студија беше објавен од проф. Ристо Петров во списанието Дефектолошка теорија и практика (јануари-јуни бр. 1-2, Скопје, 2006; 1-123).тво за сите” спроведена во Македонија во 2006 година. Друг напис базиран на дел од иста­та студија беше објавен од проф. Ристо Петров во списанието Дефектолошка теорија и практика (јануари-јуни бр. 1-2, Скопје, 2006; 1-123).­ Оваа студија беше квалитативен истражувачки проект спроведен во соработка меѓу истражувачи од Македонија и од Норвешка како и претставници од Македонските организации за инвалидни ли­ца. Главната цел беше да се добијат сознанија базирани на истражувања во врска со работните услови на лицата со попреченост во Македонија и подготовка за некои понатамошни истражувања, како и подигнување на свесноста за важноста на здружување на силите за да се подобрат пра­вата и работните услови за лицата со попре­ченост.­­­­­­­ Пилот студијата беше сочинета од квалитативни интервјуа на вработените лица и работодавачите во седум заштитни друштва. Пилот студијата ја покажа важноста на партнерствата меѓу различни организации кои работеа заеднички во овој истражувачки проект. Нашите заклучоци не открија некои неправилности или несоодветен третман кон оваа прилично вулнерабилна група вработени лица. Пилот студијата продуцираше документација базирана на истражување во врска со вработување­то и работните услови на лицата со попреченост во Македонија. Иако студијата покажа дека условите се прилично позитивни, исто така откри неколку предизвици кои треба да бидат разгледани подлабоко. Меѓу нив се и: употребата на помошна технологија и адаптации, социјалната инклузија во заштитните друштва и во локалната заедница, како и прописите и процесите на добивање бенифиции од заштитните друштва.­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­
Авторско право(c) 2006 Зора Јачова https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ТРАНЗИЦИИ НА ДЕЦАТА СО ПОПРЕЧЕНОСТ ОД СЕРВИСИТЕ ЗА РАНА ИНТЕРВЕНЦИЈА ВО РЕДОВНИТЕ ИНКЛУЗИВНИ УЧИЛИШТА
Раната детска интервенција ги опфаќа високо ризично родените деца или деца кои имаат некоја попреченост и нивните семејства, од раѓање до одредена возраст (горната граница варира во различни земји). Транзициите може да ги дефинираме како „моменти на промена на сервисите и персоналот кои ги координираат и обезбедуваат сервисите“.Транзициониот процес треба да обезбеди континуитет на сервисите, намалување на семејните нарушувања, подготвување на детето за програмските сместувања, и треба да има одредена законска подлога. Предметот на нашето истражување беше да се направи пресек на моделите на раната интервенција во Масачусетс и во Баварија како модели кои нудат најдобри практики во оваа област. Целта на истражувањето беше да се воочат начините за постигнување на успешни транзиции кај децата опфатени со сервисите за рана интервенција како и да се дефинираат стратегии кои би ги содржеле есенцијалните елементи за успех. Заклучоците од спроведеното истражување неминовно водат кон следните елементи (како составен дел од стратегиите за успешни транзиции): соработка меѓу професионалци; размена на информации; поддршка на семејството; подготовка на детето; обука на кадарот; мрежна координација меѓу центрите за рана интервенција и инклузивните училишта.
Авторско право(c) 2006 Александра Каровска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
НЕВРОПАТОЛОГИЈА НА АУТИЗАМ: СЕЛЕКТИВЕН ПРЕГЛЕД
Аутизмот е невроразвојно нарушување коe го ка­рактеризираат оштетувања на когнитивните, јазичните и социјалните вештини. Додека етиологијата останува нејасна, тоj примарно се набљудува како големо наследно нарушување. Во овој труд, карактеристичните невроана­том­ско-морфолошки наоди поврзани со аутизмот селективно се дадени во преглед, а се дискутираат и нивните импликации за бихевиоралните манифестации. Иако генерално има доследност меѓу класичните невропатолошки опсервации, конфликтните наоди се карактеристика во литературата. Сите студии страдаат од малиот обем на примероци и високата коморбидност на аутизмот со другите невролошки/психијатриски болести. Поголема студија на популациите, која се должи делумно на зголемената распространетост на аутизмот и знаењето за аутизмот, дозволува поголема статистичка сила за полно­важноста. Новите техники на снимање и пост­мортемските техники применети во овие студии даваат ветување за решавање на конфлик­тите и нејаснотиите во податоците, обезбедувајќи основа за подобрено разбирање на невропатологијата и третманот на оваа состојба.­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­
Авторско право(c) 2006 Мануел Казанова https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
НЕКОЛКУ ПРИЛОЗИ ЗА ИСТОРИЈАТА НА СУРДОЛОГИЈАТА ВО МАКЕДОНИЈА
Историска вистина е дека отсекогаш кај народот имало луѓе со оштетен слух. Како најеклатантен доказ за тоа е култот кон грчкиот бог Асклепиј (на грчки Асклепиос, а на латински Eskulap), чии храмови се наоѓаат расфрлени низ цела Грција (1), па во Епидаурус (старото име за Цавтат) (2) и во Хераклеjа покрај Битола (3). И во Епидаурус и во Хераклеjа најдени се скоро идентични плочки од глина на кои се прикажани уши, што некој болен во знак на благодарност му ги подарил на богот Асклепиј. Тие се таканаречените вотивни плочки (од. лат. збор voto, votare=дарува) што биле приложувани во храмот. На овие плочи ништо не е напишано, за разлика од слични такви најдени во Египет пред 3.500 години (4). Тоа е најстариот податок за постоење глуви лица на тлото на Македонија.
Авторско право(c) 2006 Љубомир Савиќ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ДЕИНСТИТУЦИОНАЛИЗАЦИЈАТА КАКО ПРЕДУСЛОВ ЗА ИНТЕГРАЦИЈА ВО ОПШТЕСТВЕНАТА ЗАЕДНИЦА ЗА ДЕЦАТА СО ТЕШКА МЕНТАЛНА РЕТАРДАЦИЈ
Магистерскиот труд е презентиран на 168 страници, со вовед, теоретски дел, истражувачки дел, анализа и интерпретација на резултатите, заклучни сознанија со предлог мерки и литература. Резултатите од истражувањето ги презентира на 30 табели и 27 графикони. Во воведот нагласува дека ќе направи обид да докаже дека местото на секое дете е да живее и да се развива во семејство, а не во институција и дека деинституционализацијата како процес ги дава очекуваните резултати. Во теоретскиот дел кандидатот се задржува на пет групи прашања. Првиот дел е за ментална ретардациија, дефи ниција, класификација и карактеристики на децата со тешка ментална ретардација. Предмет на вториот дел се децата со комбинирани пречки во развојот. Предмет на третиот дел се прашања врзани со презентација на развојот на институционалната заштита на децата со ментална ретардација во РМ до 2000 година. Во четвртиот дел се презентирани прашања кои укажуваат дека деинституционализацијата претставува нов квалитет на живеење на децата со тешка ментална ретардација и во овој дел презентира меѓународни и македонски искуства од процесот на деинституционализацијата. Во петтиот дел од теоретските основи, кандидатот укажува на потребата од интеграција на децата со тешка ментална ретардација во општествената заедница со враќањето на децата во нивните биолошки семејства или сместување во згрижувачки семејства, но едновремено и нивно прифаќање во центрите за дневен престој. Во истражувачкиот дел опфаќа цели, задачи, хипотези, варијабили, постапки и инструменти. Со анализа на примерокот појаснува група испитаници кои во подолг временски период биле сместени во Специјалниот завод во Демир Капија, а сега се прифатени во нивните биолошки или во згрижувачки семејства. Правејќи компаративна анализа на способностите на децата во периодот пред прифаќање во проектот, во времето на проектот и во периодот кога се сместени во биолошките или згрижувачките семејства, кандидатот докажува дека најдобри резултати се постигнати во вториот период, кога децата се опфатени со стручен дефектолошки третман. Меѓутоа, позитивните резултати се евидентни и во третиот период, кога децата се наоѓаат во семејства, со паралелна посета на центарот за дневно згрижување. Со задоволство констатира дека центрите за социјална работа ја прифаќаат и применуваат заштитата на децата со тешка ментална ретардација. Згрижувачките семејства покажуваат интерес и грижа за децата кои ги прифаќаат, имаат позитивен однос и дека се заинтересирани да прифатат уште по едно дете. Семејствата им забележуваат до одделни центри за социјална работа дека нивниот интерес за децата не е на потребното ниво и дека треба повеќе да бидат заинтересирани. Податоците од ова истражување укажуваат дека организираниот третман за децата со тешка ментална ретардација доведува до развој на децата. Резултатите може да бидат подобри ако во воспитно-образовниот процес се примени систематска, мултимодална, сеопфатна и интензивна програма прилагодена кон секое дете согласно неговите можности и способности. Предлог мерките се: рана детекција, дијагностика, третман; следење на развојот на секое дете одделно, со проценка на неговите способности на секои 6 месеци и аналогно на тоа изготвување предлог-програма за наредниот период; примена на нови техники на работа: бихејвиорални постапки, терапија на однос, реедукација на психомоторика, терапија низ игра, стимулација на сензитивно-сензорно-кинестетичките области; социјализација на децата во непосредната околина: прошетки, посета на спортски, културни манифестации, комуникација со други луѓе; обезбедување стручен кадар од различни профили и нивна постојана едукација; поголемо ангажирање на центрите за социјална работа; стимулирање на биолошките семејства да направат напори да ги задржат децата во домашна средина; отворање центри за дневен престој.
Авторско право(c) 2007 Лаура П. Ѓурчиновска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
КАРАКТЕРИСТИКИ ВО РАЗВОЈОТ НА МОТОРИКАТА, КОМУНИКАЦИЈАТА, СОЦИЈАЛИЗАЦИЈАТА И САМОПОСЛУ­ЖУВАЊЕТО КАЈ ДЕЦА СО УМЕРЕНИ ПРЕЧКИ ВО ПСИХИЧКИОТ РАЗВОЈ
Магистерскиот труд е презентиран на 153 стра­ни­ци, со вовед, теоретски дел, истражувачки дел, анализа и интерпретација на резултатите, заклучни сознанија со предлог-мерки, литера­тура и прилози. Резултатите од истражувањето ги презентира со 37 табели и графикони. Во воведот ја поставува задачата на своето ис­тра­жување т.е. можностите и карактеристиките во развојот на моториката, комуникацијата, со­ци­јализацијата и самопослужувањето кај деца со умерени пречки во психичкиот развој, неза­вис­но дали се опфатени во стационарна инсти­ту­ција (една група испитаници) или во посебни основни училишта (друга група испитаници). Во теоретскиот дел е разработена умерената мен­тална ретардација со дефиниција, етиоло­ги­­ја, класификација и развој на моториката, ко­му­никацијата, социјализацијата и самопос­лу­жу­ва­њето. Во истражувачкиот дел се дефинирани пред­ме­тот, целите, задачите, хипотезите, варијаблите, методите, техниките и инструментите. Дава анализа на примерок од две групи испитаници и резултатите ги компарира. Во анализа и интерпретација на резултатите, во првите четири точки се зборува за процената на развиеноста на моториката, комуникацијата, социјализацијата и самопослужувањето кај де­ца­та. Во петтата точка утврдува корелација меѓу: · моторика и социјализација; · моторика и комуникација; · моторика и самопослужување; · социјализација и комуникација; · социјализација и самопослужување; · комуникација и самопослужување. Податоците укажуваат дека воспитно-образов­ни­от процес независно каде се реализира дове­ду­ва до развој на децата. Децата со умерени пречки во психичкиот развој покажуваат ниско ниво на развиеност во областите опфатени со ова истражување, во споредба со развојните нор­ми што се општо прифатени. Таквите деца не­зависно од возраста и степенот на когни­тив­но функционирање имаат дисхармоничен мо­то­рен развој. Овие резултати може да се подигнат на по­ви­со­ко ниво со систематска, мултимодална, сеоп­фатна и интензивна програма прилагодена кон секое дете. Предлог мерките се: · координираност меѓу стручните лица кои учествуваат во третманот на децата; · рано откривање и оцена на специфичните потреби; · следење на третманот и резултатите од третманот; · работа со семејствата; · следење и примена на нови практични и теоретски искуства; · перманентно иновирање на програмата за работа со овие деца.
Авторско право(c) 2007 Анета Стефановска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ИСПИТУВАЊЕ НА ОРГАНИЗИРАНОСТА НА ГОВОРОТ И МИСЛОВНИТЕ ОПЕРАЦИИ КАЈ ДЕЦАТА СО ГОВОРНИ ТЕШКОТИИ
Предмет на истражувањето се организираноста на говорот и мисловните операции кај децата со говорни потешкотии. Цел на истражувањето е да се утврди поврзаноста помеѓу организираноста на говорот и мисловните операции. Задача на истражувањето е да се утврди организираноста на говорот и мисловните операции. Според дефинираните проблеми и цели на истражувањето поставени се следниве хипотези: H1. Постои поврзаност помеѓу возраста и организираноста на говорот–со порастот на возраста се очекува подобрување на организираноста на говорот. H2. Постои поврзаност помеѓу возраста и мисловните операции–со порастот на возраста се очекува мисловните операции да бидат подобри. H3. Постои поврзаност помеѓу видот и тежината на говорното нарушување и организираноста на говорот–се очекува организираноста на говорот да биде полоша, доколку видот и тежината на говорното нарушување е потешко. H4. Постои поврзаност помеѓу видот и тежината на говорното нарушување и мисловните операции–се очекува дека мисловните операции ќе бидат полоши, доколку видот и тежината на говорното нарушување е потешко. H5. Се очекува организираноста на говорот кај децата со говорни потешкотии да биде тесно поврзана со мисловните операции. Врз основа на анализата на добиените резултати од истражувањето може да ги донесеме следниве заклучоци: Со порастот на возраста се подобрува и организираноста на говорот. Со порастот на возраста се подобруваат и резултатите на задачите за испитување на мисловните операции. Постои поврзаност помеѓу видот и тежината на говорното нарушување и организираноста на говорот. Постои поврзаност помеѓу видот и тежината на говорното нарушување и резултатите на задачите за испитување на мисловните операции. Организираноста на говорот кај децата со говорни потешкотии е тесно поврзана со мисловните операции.
Авторско право(c) 2007 Силвана Филипова https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПРОЦЕНКА И РЕХАБИЛИТАЦИЈА НА ФУНКЦИОНАЛНИОТ ВИД КАЈ СЛАБОВИДНИТЕ ДЕЦА
Целта на оваа докторска дисертација е да се ут­вр­дат различните аспекти на влијанието на ин­ди­ви­дуалната програма за развој на функцио­нал­­ни­от вид кај слабовидните лица. Во истра­жува­њето беа опфатени 25 слабовид­ни уче­ни­ци. За утврду­ва­ње на степенот на функ­­ционал­ни­от вид во ини­цијалното и фи­нал­но­то тес­ти­ра­ње го користевме тестот DAP (Diagnostic Assess­ment Procedure) од Програ­ма­та за развој на ефикасноста на функ­цио­налниот вид на Bar­raga и Morris (1998). По анализирањето на резултатите добиени од ини­­­ци­јал­ното тестирање, изготвивме индиви­ду­ал­на програма за развој на визуелната ефи­кас­ност и истата ја имплементиравме во пе­ри­о­дот од април до јуни 2005 година. Добиените ре­­зул­та­ти од финалното тестирање статис­тич­ки ги анализиравме со дескриптивно статис­тич­ки мер­ки, како што се: средна вредност, стандарна де­ви­јација и проценти на структура. Разликите меѓу нумеричките варијабли се ана­ли­зирани со Student-ов t-тест. Со анализа на добиените резултати се конс­та­ти­ра дека во иницијалното тестирање испита­ни­ците ус­­пешно реализирале 29.12±8.78 за­да­чи, од вкуп­но 40 задачи. Испитаниците пока­жаа нај­сла­би резултати при решавањето на последната секција од DAP тестот, секција Х. Само 38% од ис­питаниците успеаја да ги иден­ти­фикуваат и репродуцираат симболите пред­ви­дени за оваа сек­ција. По внесувањето на до­биените резултати од DAP-тестот во сумарната табела, пристапивме кон планирање на инди­ви­дуалната програма за развој на визуелната ефикасност кај секој испи­та­ник посебно. Во оваа фаза од нашето истра­жу­ва­ње го корис­тев­ме посебниот „Индекс за плани­ра­ње инструк­ции“, односно водич, со кој на­пра­вив­ме анали­за на визуелните способности на се­кој испита­ник посебно, но воедно ги утвр­див­ме и лекции­те кои треба да се планираат при изгот­ву­ва­ње­то на оваа програма. Значи, лекциите започ­нав­ме да ги применуваме врз основа на до­бие­ни­те резултати од DAP-тестот. По спроведу­ва­њето на предвидените лекции, повторно ги тестирав­ме испитаниците. Во финалното тести­ра­ње кон­с­­та­ти­равме дека се зголемил бројот на ус­пешно реа­лизирани задачи. Имено, испитани­ци­те успеаја да решат 36.28±4.99 задачи од можни 40. Значи, применетата индивидуална програма до­­ве­ла до развој на ефикасноста на визуелното функ­­цио­ни­ра­ње кај слабовидните ученици (p<0.01). По­до­бру­вањето на резулта­ти­те во фи­нал­ното тес­тирање покажуваат и висока коре­ла­­­ција помеѓу резултатите пред и по приме­на­та на програмата (r=0.94). Истата е статистички зна­чај­на на ниво од 0.01. Од нашето истражување, може да заклучиме де­ка рехабилитацијата на слабиот вид е битен фактор во целокупната рехабилитација и шко­лу­вање на слабовидните ученици, па поради тоа, во учи­лиш­­тето треба да % се обрне адек­ват­но стручно вни­мание.
индивидуална про­гра­ма за развој на визуелната ефикасност
Авторско право(c) 2007 Даниела Димитрова-Радојичиќ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПРОГРАМСКА СТРУКТУРА НА ОСНОВНОТО ОБРАЗОВАНИЕ НА УЧЕНИЦИTE СО МОТОРНИ ПОПРЕЧЕНОСТИ
Образованието на учениците со моторни поп­ре­­чености претставува една од важните детер­ми­нанти на нивната понатамошна успешност во животот. Со самото образование, меѓу дру­го­то, ги подготвуваме за квалитетен и самос­тоен живот. Основното образование, односно по­четното ниво на школување, е еден од ус­ло­ви­те кој подоцна ќе им овозможи профе­сио­нал­но оспособување и интеграција во општестве­на­та средина. Учениците со моторни попречености, во од­нос на другите способности и можности на ос­нов­ното училиште, образование и воспитание добиваат врз основа на два наставни плана и програми: редовен и специјален (изменет и мо­ди­фициран). Без оглед на организираната форма на образо­ва­ние и видот на наставниот план и програма, целта и задачите на програмата на основното образование се исти за сите ученици. Со ос­нов­ното и средното образование настојуваме да ги подготвиме сите ученици за заеднички живот и работа во иста општествена средина.
наставна програма на основ­но­­то образование
Авторско право(c) 2007 Радмила Чукиќ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СЕ ОДРЖА ТРКАЛЕЗНА МАСА ВО КЛУБОТ НА ПРАТЕНИЦИТЕ
На 26.09.2007 година на одржаната тркалезна маса на тема: „Состојба, проблеми и развој во образованието и вработувањето на лицата со инвалидност во РМ” по уводните излага­ња и дискусиите од страна на учесниците на тр­ка­лезната маса се донесоа следните ЗА­КЛУ­ЧОЦИ: 1. Министерство за образование и наука и Министерство за труд и социјална поли­ти­ка во рамките на своите надлежности да пристапат кон измени и дополнувања на законските прописи и со новите изме­ни да обезбедат: · прифат на децата со развојни пробле­ми и посебни образовни потреби во предучилишното, основното и средно­то образование; · кри­те­риуми и стандарди за вклу­чу­вање (инклузи­ја) на инвалидните деца во редовните предучилишни, основни и средни учи­лиш­­та; · соодветен дефекто­лош­ки ка­дар, вра­бо­тување на дефекто­ло­зи, до­пол­ни­тел­­на стручна помош во текот на ра­бот­ната недела од 3 часа за пред­учи­лишна и 5 часа за училишна воз­раст, од­носно да се обезбеди вра­бо­тен де­фек­толог; · обезбедување банка на податоци. 2. Министерството за образование и наука и Министерството за култура да обезбедат печатење на учебници и други книги за сепите лица, а исто така добро да се со­гле­да начинот и времето на интеграција на децата во образовниот процес, да се овозможи објективна и стручна оценка за вклучувањето; 3. Во новиот Предлог-закон за високо об­ра­зо­вание да се обезбедат одредени бене­фи­ции за лица со оштетен слух, оштетен вид и тешко телесни инвалидни лица со обез­бе­дување на одредени права како: за глу­ви право на толкувач, знаковен говор како можност за комуникација, за лица со ош­те­тен вид: да се обезбеди техничка помош и обука за Браево писмо за сите слепи ли­ца и компјутери со потребна соодветна софт­­верска програма со печатачи и чи­та­чи, како и создавање услови за тешко те­лес­но инвалидни лица за пристап до прос­ториите во образовните институции, како и одредени бенефиции при упис и избор­на постапка, стипендии, престој, ис­хра­на и др. и финансиска компензација на др­жа­вата за определените бенифиции; 4. Натамошно развивање на процесот на от­ва­рање на дневни центри, деинституцио­на­лизација на децата од посебните инсти­ту­ции, избор на биолошки и други се­меј­ства, изборот на станови за домување со претходно изградена стратегија и доне­сување закон за остварување на оваа деј­ност и нејзино финансирање; 5. Министерството за труд и социјална по­литика да подготви Предлог за донесу­ва­ње на закон за изменување и дополнува­ње на законот за вработување на инва­лид­ни лица со кои ќе се уреди зголе­му­ва­ње на процентот од 5% на 15% од вкупно ос­тва­рените средства од постојниот при­до­нес за вработување издвоени на пот­смет­ката во Агенцијата за вработување на Р. Македонија (Посебен фонд) со при­ме­на од 01.01.2008 година; 6. Агенцијата за вработување на РМ дос­лед­но да го применува Правилникот за ра­бот­но оспособување по барање на прет­при­јатијата кои вработуваат инвалидни лица; 7. Во средното и високото образование пот­реб­но е да се обезбедат нови занимања и работни операции зависно од видот и сте­пе­нот на оштетувањата на инвалидните лица, со што ќе се отворат поголем број на работни места-со можност за обез­бе­ду­ва­ње на занимања од електрониката и ин­фор­матиката во наредниот период, од­нос­но перспективен развој; Оперативното тело при Националното коор­­динативно тело за еднакви права на лицата со инвалидност да определи и ан­га­жира работна група од 3 члена и тоа во состав: Боге Чадиновски-проф. дефек­то­­лог, Владо Додевски-дипл. инж. за заш­ти­та при работа и Љупчо Ефремов-проф. дефектолог, која ќе изготви номенклатура на занимања на кои може да работат ин­ва­лидизираните лица и координатив­но­то тело ќе се ангажира да им обезбеди прос­торни и материјални финасиски сред­ства за овој проект; 9. Составен дел на овие заклучоци се пред­ло­зите од уводните излагања на тркалез­на­та маса за образованието, законската ре­­­гу­ла­тива, вработувањето на инвалид­ни­те лица, како и предлозите што произле­гу­­ваат од дискусиите и работните матери­ја­ли; 10. Инвалидните лица ги потсетуваат над­леж­ните институции во државата и од­го­вор­ните лица на мотото: НЕ ПРАВЕТЕ НИШ­ТО ЗА НАС-БЕЗ НАС; 11. Координативното тело да го задолжи опе­­­ративното тело, претседателот и сек­ре­­тарот на Националното координативно тело да укажуваат и да барааат од над­леж­ните институции реализација на овие заклучоци.
Авторско право(c) 2007 Боге Чадиновски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ФИЗИОЛОГИЈА СО ФУНКЦИОНАЛНА АНАТОМИЈА од Владимир E. Трајковски
Македонската дефектолошка и медицинска риз­ни­ца добива уште една книга од перото на доц. д-р Владимир Е. Трајковски посветена на ана­том­­ските и физиолошките прашања. Книгата Физиологија со функционална ана­то­мија претставува обид на авторот да го при­б­ли­жи материјалот предвиден со предметната про­г­­­рама по предметот физиологија со функ­цио­­нал­на анатомија на студентите од Инсти­ту­тот за дефектологија. Уште на почетокот на овој приказ треба да се поз­драви иницијативата на авторот д-р Трај­ковски, кој се обиде да ја збогати македонската де­фектолошка и медицинска библиографија со уште едно оригинално дело на македонски ја­зик и со тоа да даде придонес во развивањето на де­фек­толошката теоретска мисла во нашата држава. Целта на овој труд е да се прикажат основните физиолошки и анатомски карактеристики на човековото тело. Публикацијата, пред сè, е наменета за студен­ти­те по дефектологија, колегите дефектолози од редовните и посебните основни училишта и оние кои работат во рехабилитациските устано­ви, како и за постдипломците од нашиот инсти­тут. Истата може да ја користат и студентите од Институтот за психологија кои работат по слич­на предметна програма. Во литературата постојат бројни учебници по фи­зиологија и анатомија кои се наменети за ме­дицинари, биолози, стоматолози, итн. Сите тие се одлично подготвени и конципирани, но во исто време се обемни по содржина за еден де­фек­толог и затоа треба да се поздрави идејата на авторот да ги кондензира и акцентира содр­жи­ните кои се потребни за еден иден дефек­то­лог. На овој начин студентите ќе имаат мож­ност многу подобро да се запознаат со целите и содржините на предметот физиологија со функ­цио­нална анатомија и во исто време нема да бидат преоптеретени со непотребни содржини. Книгата е пишувана по вкусот и потребите на студентите, а не на наставниците. Физиологија со функционална анатомија со­др­жи 15 глави богато илустрирани со слики во кои се обработени позначајните органски сис­теми, а на крајот е изработен анатомско фи­зио­лошки речник кој треба да им ги разјасни некои од поимите со кои ќе се среќаваат во текот на студирањето, што на овој труд му дава посебна широчина и темелност. Книгата содр­жи 390 стра­ници Б5 формат со 35 библио­граф­ски еди­ни­ци и 14 корисни интернет ресурси. Заинтересираните читатели во трудот де­тал­но може да се запознаат со следните содр­жини: функ­ционална организација и општ план на те­лото; клеточна организација; телесни теч­нос­ти и електролити; крв; мускулен систем; нервен истем; систем на сетила; ендокрин систем; ре­про­дуктивен систем; терморегулација и метабо­ли­зам; физиологија на говорот; кардиовас­ку­ларен систем; респираторен систем; дигестивен систем и уринарен систем. Книгата Физиологија со функционална ана-то­­мија од доцент д-р Владимир Трајков­ски е дело на исклучително упатен научник, книга што ретко може да се најде во нашите кни­жар­ни­ци и библиотеки. Во ова дело авторот пока­жу­­ва голема вештина во склопувањето на ма­те­ри­јалот и во неговото систематско и прег­ледно изложување. Секое поглавје од книгата прет­ста­вува одличен приказ на одделни праша­ња од анатомијата и физиологијата. Книгата е пишу­вана во високо техничко и естетско ниво и има мошне илустративна корица. Таа треба да биде прочитана и проучена од секој дефекто­лог, сту­дент по дефектологија и сите оние кои се интересираат за базичната дефектологија. За­тоа, оваа книга топло ја препорачувам на чита­те­лите кои би требало да ја имаат во своите лични библиотеки. Инаку, книгата може да се набави во Студентскиот сервис на Филозоф­ски­от факултет и во книжарницата „Студентски збор“ во Скопје.
Авторско право(c) 2007 Горан Ајдински https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ЛИЦА СО ИНВАЛИДНОСТ: ПРОФЕСИОНАЛНА ОРИЕНТАЦИЈА, ОСПОСОБУВАЊЕ И ВРАБОТУВАЊЕ
Во март 2007 година излезе од печат учебник под работен наслов „Лица со инвалидност: професионална ориентација, оспособување и вработување“ од проф. д-р Ристо Петров. Учебникот е презентиран на 214 страници. Темите опфатени во учебникот се современи, актуелни, јасно и документирано разработени. Тие претставуваат целина која ги презентира лицата со инвалидност и ја отсликуваат професионалната ориентација, оспособување и нивното вработување. Темите во целост се усогласени со предметот кој според ЕКТС студентите на Институтот за дефектологија го изучуваат во VI семестар. Материјалот е структуриран во два дела: oпшт и посебен дел. Во првиот, Општ дел, се разработени две целини. Во првата целина се обработуваат лицата со инвалидност, посебно лицата со оштетен вид и слух, телесно инвалидните лица и лицата со ментална ретардација и лицата со комбинирани пречки во развојот. Авторот укажува на дефиницијата, класификацијата, а повеќе се задржува на карактеристиките на овие лица, од аспект на нивните можности и способности за работно оспособување и вработување. Во целина авторот зборува за Заштитата и рехабилитацијата на лицата со инвалидност. Дава сознанија, го дефинира поимот на рехабилитацијата и укажува на условите, принципите, методите и задачите во рехабилитацијата на лицата со инвалидност.
Авторско право(c) 2007 Ристо Петров https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
OСНОВИ НА ДЕФЕКТОЛОГИЈА од Горан Ајдински, Зоран Киткањ, Љупчо Ајдински
Во оваа одлично концепирана книга сеопфатно и детално се изложени новите меѓународни до­ку­менти и стандарди, како и измените и но­ви­ните на нашата законска и правна регулатива во последните неколку години.­ Научниот труд освен што има голема улога во развојот на дефектолошката теорија и практика има и фундаментална улога за подготовка на ква­лификувани дефектолошки кадри. Покон­кре­тно, оваа книга, пред сè, е наменета за сту­ден­­тите на дефектологија, на кои им овозможу­ва да стекнат елементарни, основни познавања на оваа наука.­ Содржината на делото ги следи и новите тен­денции и трендови во светот за интеграција и социјализација на децата со пречки во развојот во сите сфери на општеството. Ни дава распра­ва за интеграција на хендикепираните деца во редовниот систем на предучилишно, основно об­разование и здравствена заштита. Затоа кни­гата може да ни послужи како дополнител­на ли­тература за зголемување на професио­нал­ното ниво на учителите, воспитувачите, пси­хо­ло­зи­те, рехабилитаторите и научните работ­ници што работат во сферата на едукацијата и ре­хабилитацијата на децата со пречки во раз­војот. Книгата има таква концепција што им овозмо­жу­ва и на родителите на овие деца да добијат основи сознанија и информации во нивната се­којдневна грижа и работа. Овој учебник претставува сублимација на дол­го­годишен труд и макотрпна работа на автори­те и заслужува да се најде во библиотеката на секој дефектолог, како и на секој поединец кој на некој начин е засегнат со оваа проблематика.
Авторско право(c) 2007 Кирил Темков https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПОТРЕБА ОД МЕНУВАЊЕ И ДОПОЛНУВАЊЕ НА ЗАКОНСКАТА РЕГУЛАТИВА
Република Македонија како еден од сукцесо­ри­те на поранешна СФРЈ ги има преземено си­те дотогаш потпишани меѓународни конвен­ции, декларации и резолуции кои се одне­су­ва­ат на образованието, социјалната и здравстве­на­та заш­тита и социјалната интеграција на де­ца­та со развојни проблеми и посебни обра­зовни пот­реби со што морално се обврзува да презема ак­ција за нивна успешна и ефикасна инте­гра­ција. Од друга страна членот 35 од Уставот на Република Македонија правно ја обврзува да гра­ди Национална стратегија за по­добар живот на оваа категорија граѓани и нив­но вклучување во сите сфери на општес­твениот живот. Поради споменатото неопходно е законската ре­­гулатива да се менува и дополнува во при­лог на поефикасна интеграција на споменатите де­ца и младинци. Со други зборови совреме­ни­те ев­ропски тенденции укажуваат на осовре­ме­ну­вање на законските прописи кои директно или индиректно се однесуваат на споменатите деца заради нивна поефикасна општествена интегра­ција.
Деца со развојни проблеми и посебни образовни потреби
Авторско право(c) 2007 Зоран Киткањ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Заводот за оспособување на деца и младинци со физичка попреченост, Камник (понатаму во тек­с­тот ЗУИМ) изведува верификувана или одо­­­брена од државата практична програма за рехабилитација. Програмата е наменета на сите млади луѓе кои завршиле основно образование, но не можат да го продолжат редовното шко­лу­­вање по програмите за средно образование. Програмата содржи неколку еквивалентни де­ло­ви: образование, практична работа, обука за работа, здравство, терапевтски, психолошки и други активности. За секој почетник во првиот месец на образованието, членовите на опера­тив­­ниот тим креираат индивидуализирана прог­ра­ма која вклучува индивидуализирана учи­лиш­­на работа, индивидуализирана програма за обука и други експертски активности. Програ­ма­та може да трае максимум 6 години, меѓутоа мо­же да заврши порано, кога оперативниот тим ќе смета дека обуката не е веќе потребна. На­пре­докот на еден млад човек е најважната ра­бо­та, па ако нема напредок, обуката се прекинува. Обуката на младите луѓе во практичната про­гра­ма за рехабилитација е само почеток. Земја­та ќе треба да размислува за социјалните прет­при­јатија кои ги има низ целиот свет, на при­мер во скандинавските земји и во САД.
практична програма за реха­би­­ли­та­ција
деца и мадинци со оштетувања на мо­то­­ри­ка­та и со хронични болести
Авторско право(c) 2007 Сузана Крањц Јолдиќ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СОСТОЈБА СО ВРАБОТУВАЊЕТО НА ЛИЦАТА СО ИНВАЛИДНОСТ ВО РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА
Вработувањето на лицата со инвалидност во последните неколку години бележи позитивни резултати, не само во заштитни трговски друштва, туку и како трговци поединци или инвалидни лица вработени кај трговци-поединци. Исто така, инвалидните лица зависно од видот и степенот на оштетување и стручното образование се вработуваат во јавната администрација и отвореното стопанство. Во РМ во овој период регистрирани се околу 650 заштитни друштва во кој се вработени 3.550 инвалидни лица и 4.350 неинвалидни лица, или вкупно вработени во заштитни трговски друштва околу 7.900 лица. Исто така инвалидни лица, како трговци-поединци-регистрирани се и работат 190 лица, а бројот на инвалидни лица вработени кај трговци-поединци е над 460 лица или вкупно вработени инвалидни лица се над 4.200.
Авторско право(c) 2007 Љупчо Ефремов https://creativecommons.org/licenses/by/4.0