PANSLAVIZAM JÁNA KOLLÁRA U ODABRANIM DJELIMA HRVATSKIH ILIRSKIH PJESNIKA (ADOPCIJA I TRANSFORMACIJA)
Клучни зборови:
Ján Kollár, panslavizam, kulturna uzajamnost, Stanko Vraz, Petar Preradović, Ivan Kukuljević Sakcinski, poezija, preporod, ilirizamАпстракт
U radu se analizira utjecaj koncepcije panslavizma češkog i slovačkog preporoditelja Jána Kollára na pjesništvo trojice hrvatskih pjesnika 19. stoljeća, Stanka Vraza, Petra Preradovića i Ivana Kukuljevića Sakcinskog. Posrijedi su pjesničke zbirke Đulabije (S. Vraz), Pervenci i Slavjanstvu (P. Preradović) te Slavjanke (I. Kukuljević Sakcinski). Ova se djela analiziraju u svjetlu panslavističkog imaginarija koji je Kollár razvio posebice u monumentalnom ciklusu pjesama Slavina kći (Slávy dcera), ali i u drugim svojim književnim i neknjiževnim tekstovima, poput spisa O književnoj uzajamnosti među različitim plemenima i narječjima slavenskog naroda (O literární vzájemnosti mezi rozličnými kmeny a nářečími slovanského národu) i Rasprave o imenima, počecima i starinama slavenskih naroda i njegovih plemena (Rozpravy o jménech, počátcích a starožitnostech národů slavského a jeho kmenů), putopisâ i dr. Posebna pažnja posvetit će se ključnim uporištima Kollárove koncepcije panslavizma (slavenska supremacija, mesijanstvo, teleološki koncept povijesti, motiv slavenske žrtve i stoljetnih neprijatelja-ugnjetavača, mitološki okvir, prepoznatljiva slavenska geografija i dr.) te njihovoj prisutnosti i funkciji u djelima spomenutih hrvatskih pjesnika.
Превземања
Референци
Izvori
Kollár, Ján. (1853). O literání vzájemnosti mezi rozličnými kmeny a nářečímí slovanského národu [On the Literary Reciprocity among the Various Tribes and Dialects of the Slavic Nation]. Pešta: autorova naklada. (In Czech.)
Kollár, Ján. (1863). Cestopis druhy a Paměti z mladších let života sepsány [Travelogue II and Memoirs from the Earlier Years of Life]. Spisy Jana Kollára. Díl čtvrtý. Praha: I. L. Kober. (In Czech.)
Kollár, Jan. (1897). Slávy dcera: lyricko-epická báseň v 5 zpěvích [The Daughter of Sláva: A Lyric-Epic Poem in Five Cantos]. Praha: I. L. Kober. (In Czech.)
Kollár, Ján. (1907). Cestopis obsahující cestu do horní Italie a odtud přes Tyrolsko a Bavorsko, se zvláštním ohledem na slavjanské živly roku 1841 [A Travelogue Covering a Journey to Northern Italy and Beyond Through Tyrol and Bavaria, with Special Emphasis on the Slavic Population]. Praha: J. Otto. (In Czech.)
Kollár, Jan. (2011). Slávy dcera [The Daughter of Sláva]. Praha: Městská knihovna v Praze. Available at: https://web2.mlp.cz/koweb/00/03/37/06/49/slavy_dcera.pdf (sccessed October 15, 2025). (In Czech.)
Kukuljević Sakcinski, Ivan. (1848). Slavjanke [Slavic Women]. Zagreb: Franjo Župan. (In Croatian.)
Preradović, Petar. (1846). Pervenci [First Fruits]. Zadar: Demarchi-Rougier.
(In Croatian.)
Preradović, Petar. (1921). Slavjanstvu. Pjesma slavjanskog humanizma [To the Slavic World. A Poem of Slavic Humanism]. Split : [Hrvatske knjižare]. (In Croatian.)
Vraz, Stanko. (1863). Djulabije. Ljubezne ponude za Ljubicu [Rose-apples.
Loving Offerings to Ljubica]. Zagreb: Matica ilirska. (In Croatian.)
Literatura
[Anonimno]. (1841). Pozdrav Ivanu Kolláru [A Greeting to Ján Kollár].
Danica ilirska [Illyrian Morning Star], 38. 153-154. (in Croatian.) Barac, Antun. (1954a). Stanko Vraz (1810–1851). In Vraz, S.-Preradović, P.
Djela [Works]. Zagreb: Zora. 7-32 (In Croatian.)
Barac, Antun. (1954b). Petar Preradović (1818–1872). In Vraz, S.-
Preradović, P. Djela [Works]. Zagreb: Zora. 283-310 (In Croatian.) Batušić, Nikola. (1997). Ivan Kukuljević Sakcinski. In Kukuljević Sakcinski,
Ivan. Izabrana djela [Selected Works]. Zagreb: Matica hrvatska. 11-37. (In Croatian.)
Brešić, Vinko. (2019). Hrvatska književnost 19. stoljeća [Croatian Literature of the 19th Century]. Zagreb: Sveučilište u Zagrebu, Filozofski fakultet. Available at:
https://openbooks.ffzg.unizg.hr/index.php/FFpress/catalog/view/80/129
/5897 (accessed October 26, 2025). (In Croatian.)
Ivanković, Katica. (2008). Jan Kollár u Danici ilirskoj [Jan Kollár in Danica ilirska]. In Ivanković, Katica. Pogledi na češku književnost [Views on Czech Literature]. Zagreb: FF press. 19-25. (In Croatian.)
Ivanković, Katica. (2015). Povijest novije češke književnosti I. Češka književnost u tvorbi nacionalnog identiteta tijekom XIX. stoljeća [History of Modern Czech Literature I: Czech Literature in the Formation of National Identity during the Nineteenth Century]. Zagreb: Disput. (In Croatian.)
Jelčić, Dubravko. (2004). Povijest hrvatske književnosti: tisućljeće od Bašćanske ploče do postmoderne [History of Croatian Literature: A Millennium from the Baška Tablet to Postmodernism]. Zagreb: Naklada Pavičić. (In Croatian.)
Jež, Andraž. (2013). Medbesedilne povezave med Slávy dcero Jana Kollárja in Djulabijami Stanka Vraza [Intertextual Connections between Slávy dcera by Jan Kollár and Djulabije by Stanko Vraz]. Slavistična revija [Slavic Review], 61(4). 605-619. (In Slovenian.)
Kudělka, Viktor. (1974). Kollárův vliv v básnictví Ilyrů [Kollár’s Influence in the Poetry of the Illyrians]. Sborník prací Filozofické fakulty Brněnské Univerzity Studia minora Facultas philosophicae Universitatis Brunensis [Proceedings of the Faculty of Arts of Brno University: Studia Minora, Faculty of Arts, Masaryk University], D 21. 83-98. (In Czech.)
Kukuljević, Ivan. (1841). [Nenaslovljeno] [Untitled]. Danica ilirska [Illyrian Morning Star], 38. 154. (in Croatian.)
Kukuljević Sakcinski, Ivan. (1852). Čèrtice o Janu Kolláru [Notes on Jan Kollár]. Neven, 12. 182-187. (In Croatian.)
Kvapil, Miroslav. (1998). František Ladislav Čelakovský i hrvatska književnost [František Ladislav Čelakovský and Croatian Literature]. In Hrvatsko-češke književne veze [Croatian–Czech Literary Connections]. Zagreb: Matica hrvatska. 242-259. (In Croatian.)
Macura, Vladimír. (1976). Mytologie Slávy dcery [The Mythology of Slávy dcera]. Česká literatura, 24(1). 37-46. (In Czech.)
Milanja, Cvjetko. (1995). Petar Preradović – od romantizma do spiritizma [Petar Preradović – From Romanticism to Spiritism]. Umjetnost riječi [The art of Words], 39(1). 21-37. (In Croatian.)
Opelík, Jiří et al. (2000.) Lexikon české literatury. Osobnosti, díla, instituce [Lexicon of Czech Literature: Personalities, Works, Institutions], 3/I M–
O. Praha: Nakladatelství Academia.
Pohorský, Miloš. (1970). Mladý Jan Kollár (Básník sonetů z roku 1821. Básník a mýtus) [The Young Jan Kollár (The Poet of the 1821 Sonnets: The Poet and the Myth)]. Česká literatura [Czech Literature], 18(2). 124-146.
Stančić, Nikša. (1997). Ideja o „slavenskoj uzajamnosti“ Jána Kollára i njezina hrvatska recepcija [The Idea of “Slavic Reciprocity” by Ján Kollár and Its Croatian Reception]. Radovi Zavoda za hrvatsku povijest Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Zagrebu [Proceedings of the Department of Croatian History, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Zagreb], 30. 65-76. (In Croatian.)
Šabić, Marijan. (2009). Iz zlatnog Praga: češka književnost i kultura u hrvatskoj književnoj periodici 1835. – 1903. [From Golden Prague: Czech Literature and Culture in Croatian Literary Periodicals, 1835–1903]. Zagreb-Slavonski Brod: Sveučilište u Zagrebu, Filozofski fakultet – Hrvatski institut za povijest – Podružnica za povijest Slavonije, Srijema i Baranje. (In Croatian.)
Šokčević, Dino. (2002). Hrvatska u trokutu mađarsko-hrvatsko-austrijskih odnosa od 1790. do 1918. [Croatia in the Triangle of Hungarian–Croatian–Austrian Relations from 1790 to 1918]. In Švoger, V.-Turkalj,
J. (eds.). Temelji moderne hrvatske. Hrvatske zemlje u „dugom“ 19. stoljeću [Foundations of Modern Croatia: The Croatian Lands in the “Long” Nineteenth Century]. Zagreb: Matica hrvatska. 561-616. (In Croatian.)
Šmahelová, Hana. (2002). Kollárová vize slovanské vzájemnosti [Kollár’s Vision of Slavic Reciprocity]. Česká literatura [Czech Literature], 50(2). 125-148. (In Czech.)
Šrepel, Milivoj. ([1893]). Jan Kollár i Hrvati [Jan Kollár and the Croats].
Vienac [Wreath], 25(29-31). Beč: [izdavač nenaveden]. (In Croatian)
Švoger, Vlasta. (1998). Recepcija Herdera u hrvatskome narodnom preporodu na temelju Danice ilirske [he Reception of Herder in the Croatian National Revival Based on Danica ilirska]. Časopis za suvremenu povijest [Journal of Contemporary History], 30(3). 455-478. (In Croatian.)
Tafra, Branka. (2006). Značenje narodnoga preporoda za hrvatski jezik [The Significance of the National Revival for the Croatian Language]. Croatia et Slavica Iadertina, 2(2). 43-55. (In Croatian.)
Vodička, Felix. (1960). Dějiny české literatury II. (Literatura národního obrození) [History of Czech Literature II (Literature of the National
Revival)]. Praha: Nakladatelství československé akademie věd. (In Czech.)
Wollman, Frank. (1940). Slovanská myšlenka od Dobrovského a Kollára k Masarykovi [The Slavic Idea from Dobrovský and Kollár to Masaryk]. In Mathesius, V. (ed.). Co daly naše země Evropě a lidstvu [What Our Lands Have Given to Europe and Humanity]. Praha: Evropský literární klub. 37-47. (In Czech.)
Živančević, Ivana. (1988). Krakovjak u hrvatskoj i slovenačkoj poeziji [The Krakowiak in Croatian and Slovenian Poetry]. Croatia, XIX(30). 41-52. (In Croatian.)
Преземања
Објавено
Издание
Секција
Дозвола
Авторско право(c) 2026 Matija Ivačić, Ivan Moharić

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Авторите во списанието претставуваат оригинални дела врз основа на резултатите од сопственото истражување. Лицата кои дале значителен придонес во трудот се наведуваат како коавтори. Заедно со статијата, авторите (и коавторите, доколку ги има) треба да достават пополнет образец за пријава на трудот (Paper Submission Form), со кој се потврдува согласноста на авторот за објавување на трудот.
Списанието прифаќа научни трудови кои претходно не биле објавени. Не се прифаќаат трудови кои во голема мера ги повторуваат претходно објавените трудови на авторите. Повторувањето подразбира и компилација – текст составен од фрагменти од објавена монографија или голем број на претходно објавени статии. Плагијатот не е дозволен, како и прекумерното цитирање на туѓи трудови (една третина или повеќе од целиот труд). Сите цитати, цитирани извадоци и материјали мора да имаат цитирани автори и извори. Ако уделот на туѓиот труд е преголем, се препорачува да се скратат цитатите и да се зголеми обемот на оригиналниот текст.
Авторот треба да ги има сите потребни дозволи за користење на позајмените материјали и материјалите на други автори што ги користи во својот труд (илустрации и слично). Авторот гарантира дека статијата не содржи информации што не подлежат на објавување во отворен печат, вклучувајќи ги и оние што содржат или претставуваат доверливи информации.
Во списокот на литературата се вклучени само делата цитирани во трудот, како и линковите за страниците и изворите од кои е цитирано доколку станува збор за извори од интернет. На авторот му се препорачува да ги наведе во текстот изворите на финансиска поддршка на спроведените истражувања и стипендиите, доколку ги имало. Исто така, може да се изрази благодарност и до колегите кои придонеле или помогнале околу работата на текстот, а кои не се коавтори.
Со доставувањето на ракописот и образецот на апликација до редакцијата, авторот официјално се согласува со објавувањето на неговиот труд во „Филолошки студии“. Авторите се носители на авторски права и ги задржуваат сите права за објавување и користење на статијата. Авторите имаат право да ја повлечат статијата во кое било време до моментот на објавување на сајтот, со тоа што претходно за тоа, по писмен пат, треба да ја известат редакцијата на списанието.
Статиите се објавуваат бесплатно. Содржината е достапна под лиценцијата Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivative Works 3.0 Unported License.
Издавачка Етика
Редакција
Сите трудови доставени до Редакцијата ги читаат прво нејзините членови и соработници за да се утврди дали се однесуваат тие на релевантната проблематика и дали одговараат на форматот на списанието. Редакцијата на „Филолошки студии“ гарантира дека разгледувањето на доставените трудови и нивните рецензии не зависат од: комерцијални интереси, пол, националност, верски убедувања, политички ставови и други фактори. Единствениот критериум при изборот е академското ниво на трудот.
Во зависност од рецензијата, статијата може веднаш да се прати за објавување, да биде отфрлена или испратена до авторот за измена и за доработка. Во случај на несогласување со забелешките на рецензентот, авторот има право да ги оправда своите ставови. Доколку од рецензентите се добиени контрадикторни мислења, текстот се упатува на трет рецензент или конечната одлука се заснова на гласање на членовите на Редакцијата, по одделното разгледување.
Рецензенти
Статиите испратени до Редакцијата минуваат процес на двојно анонимно рецензирање. Имињата на рецензентите не треба да му бидат познати на авторот на статијата и обратно. Рокот за рецензирање е три-четири седмици. Рецензентите можат да бидат членови на Редакцијата и автори на списанието што објавувале претходно во него. Онаму каде што е неопходно, за рецензенти се назначуваат специјалисти од други: организации, градови и земји.
Рецензентите треба да бидат специјалисти за предметно-тематската област на која се однесува статијата. Редакцијата треба да спречи каков било судир на интереси во врска со дадениот научен труд и со неговиот автор.
Рецензентот е должен да им обрне внимание на членовите на Редакцијата за секоја суштинска сличност или поистоветување меѓу ракописот што се рецензира и која било друга публикација што му е позната. Рецензентот, исто така, е должен да го држи во тајност трудот што му е доверен, да не го пренесува на трети лица ракописот што му е доверен нему за рецензија и пред објавувањето на публикацијата да не ги објавува информациите содржани во него.
Рецензентите треба да дадат објективна, непристрасна и аргументирана процена на трудот. Забелешките треба да бидат формулирани коректно, така што оценувањето на трудот се однесува само на текстот на статијата и на неговата содржина. Рецензијата треба да биде напишана добронамерно, а наведените забелешки имаат за цел да им помогнат на авторите да ги коригираат утврдените недостатоци и да ја подобрат статијата пред да биде објавена таа на веб-страницата на издавачот и пред да биде достапна за пошироката публика.