МАКЕДОНСКИ, БУГАРСКИ И СРПСКИ ФРАЗЕОЛОГИЗМИ И ПАРЕМИИ СО КОМПОНЕНТА ВОЛК, ВЪЛК, ВУК
Клучни зборови:
волк, вълк, вук, зоонимска фразеологија, паремииАпстракт
Ова истражување се фокусира на фразеологизмите и на паремиите во: македонскиот, бугарскиот и српскиот јазик, кои содржат зоонимска компонента поврзана со волкот. Целта е да се испитаат семантичките, симболичките и културните значења на овие изрази и нивната вкоренетост во фолклорната и библиската традиција на јужнословенските народи. Волкот игра централна улога во формирањето на зоонимските паремии и фразеологизми, при што неговите физички и психички особини, како и човечките активности и однесувања, се претставуваат со антропоморфичка симболика. Анализата ги испитува позитивните и негативните карактеристики, кои му се припишуваат на волкот во: македонскиот, српскиот и бугарскиот јазик и ја осветлува нивната културно-симболичка функција. Истражувањето, исто така, ги споредува овие паремии и фразеологизми меѓу трите јужнословенски јазици за да се утврди степенот на нивната распространетост и сличностите и разликите во употребата. Преку оваа анализа се добива подлабоко разбирање на тоа како волкот е перципиран во јазикот и во културата на православните јужнословенски народи и како неговиот симболизам се пренесува од религиозната и фолклорната традиција во современиот јазик. При изборот на основниот предмет на истражување, поставената цел и очекуваните резултати, пред сѐ, ја зедовме предвид теоријата за поврзаноста меѓу културата и јазикот и нивната постојана интеракција зашто „нема културе без језичког израза, нити пак има језика без културног садржаја“ (Бугарски, 1997: 244). При истражувањето земена е предвид и теориската анализа на Ѓ. Шушњиќ, според кого може да се истражува еден народ со неговата култура, но секогаш со намера да се открие нешто заедничко што го има тој народ и неговата култура со другите народи и култури (Шушњић, 2005)
Превземања
Референци
Бугарски, Ранко. (1997). Језик у контексту. Београд: Чигоја штампа, XX век. [Bugarski, Ranko. (1997). Jezik u kontekstu [Language in context]. Beograd: Čigoja štampa, XX vek.] (In Serbian)
Велјановска, Катерина. (2014). „Анализа на македонските и хрватските зоонимни фраземи со соматска компонента“ [Veljanovska, Katerina (2014). Analiza na makedonskite i hrvatskite zoonimni frazemi so somatska komponenta. [Analysis of Macedonian and Croatian zoonymic phrasemes with a somatic component]. Vidović (Ed) Životinje u frazeološkom ruhu [Animals in phraseological atti Bolt I. re]. Zagreb: Ff Press.1–6. (In Macedonian)
Велјановска, Катерина, Мирчевска–Бошева, Биљана (2021). „Фраземите со зоонимна компонента од фразеосемантичкото поле ‘време’ во македонскиот јазик“ [Veljanovska, Katrina, Mirchevska–Bosheva, Biljana (2021). /Frazemite so zoonimna komponenta od frazeosemantichkoto pole `vreme` vo makedonskiot jazik [Phrasemes with a zoonymic component from the phraseosemantic field 'time' in the Macedonian language]. Poznańskie studia Slawistyczne № 20. 37–50. (In Macedonian)
Вуловић, Наташа. (2015). Српска фразеологија и религија. Лингвокултуролошка истраживања. Београд: Институт за српски језик Српска академија науке и уметности, Монографија 23. [Vulovich, Natasha. (2015). Srpska frazeologija i religija. Lingvokulturoloshka istrazivanja [Serbian phraseology and religion. Linguistic and cultural research]. Beograd: Institut za srpski jezik Srpska akademija nauke i umetnosti, Monografija 23]. (In Serbian)
Корда, Драгана. (2021). Фразеологизми са називима дивљих животиња [Korda, Dragana. (2021). Frazeologizmi sa nazivima divljih zivotinja [Phraseologisms with the names of wild animals]. Прилози проучавању језика [Contributions to the study of language] 45. 97–118. (In Macedonian)
Макаријоска, Лилјана, Павлеска–Георгиевска, Бисера. (2020) Прилози за македонската фразеологија. Скопје: Графоден. (Makarijoska, Liljana, Pavleska–Georgievska, Bisera. (2020) Prilozi za makedonskata frazeologija [Contributions to Macedonian Phraseology]. Skopje: Grafoden. (In Macedonian)
Недкова, Емилија. (2014). „Лингвистички, културологични и прагматични параметри на съпоставителното изследване на български и сръбски анималистични фразеологизми“. [Nedkova, Emilija. (2014). Lingvistichki, kulturologichni i pragmatichni parametri na s`postavitelno izsledvane na b`lgarski i sr`bski animalistichni frazeologizmi [Linguistic, culturological and pragmatic parameters of the comparative study of Bulgarian and Serbian animalistic phraseologisms]. Vidović Bolt I. (Ed) Životinje u frazeološkom ruhu [Animals in phraseological attire]. Zagreb: Ff Press. 1–12. (In Bulgarian)
Пејовић, Анђелка. (2014).„Паремије као део етнолингвистићког наслеђа“ [Pejovich, Andzelka. (2014). Paremije kao deo etnolingvistichkog nasledza [Paremias as part of the ethnolinguistic heritage]. Гласник етнографског института САНУ [Glasnik etnografskog instituta SANU [Bulletin of the Ethnographic Institute of the Serbian Academy of Sciences and Arts] LXII(2). 201–214. (In Serbian)
Свето писмо на Стартиот и на Новиот Завет (Библија). (2017). Скопје: Библиско здружение на Република Македонија. [Sveto pismo na Stariot i Noviot Zavet (Biblija) [The Holy Bible: The Old and the New Testaments]. (2107). Skopje: Biblisko zdruzenie na Republika Makedonija] (In Macedonian)
Тривић, Анета. (2015). Лексичко–семантичка анализа соматизама у фразеологији савременог шпанског и спрског језика: контрастивни приступ. Крагујевац: Филолошко–уметнички факултет (непубликувана докторска дисертација). [Trivic, Aneta. (2015). Leksichko-semantichka analiza somatizma u frazeologiji savremenog shpanskog i srpskog jezika: kontrastivni pristup [Lexical-semantic analysis of somatisms in the phraseology of modern Spanish and Serbian: a contrastive approach]. Kragujevac: Filoloshko–umetnichki fakultet (nepublikuvana doktorska disertacija).] Aviable at: https://nardus.mpn.gov.rs/handle/123456789/3835?locale-attribute=sr_RS (accessed October 29, 2025). (In: Serbian)
Шушњић, Ђуро. (2005).„Антропологија религије и социологија религије“ [Shushnjic, Dzuro. (2005). Antropologija religije i sociologija religije. [Anthropology of religion and sociology of religion]. Зборник радова Етнографског института [Proceedings of the Institute of Ethnography] 21. 109–114. (In Serbian)
Barčot, Branka. (2014). „Antropomorfizam i zoomorfizam u hrvatskim, ruskim i njemačkim zoonimskim frazemima“ [Anthropomorphism and zoomorphism in Croatian, Russian and German zoonymic idioms]. Philological Studies 2. 481–496. (In: Croatian)
Bedlek, Katarina. (2020). Stereotipi i predrasude u hrvatskoj frazeologiji (Diplomski rad) [Stereotypes and prejudices in Croatian phraseology (Diploma thesis)]. Rijeka: Sveučilište u Rijeci. Filozofski Fakultet. Aviable at: https://zir.nsk.hr/islandora/object/ffri%3A2488/datastream/PDF/view (accessed October 29, 2025). (In: Croatian)
Bunk, Ana, Opašić, Maja. (2011). Prilog kontrastivnoj analizi frazema sa zoonimskom sastavnicom u hrvatskome i češkome jeziku [A contribution to the contrastive analysis of idioms with a zoonymic component in Croatian and Czech]. Rasprave Instituta za hrvatski jezik i jezikoslovlje [Discussions of the Institute for the Croatian Language and Linguistics], knj. 36/2. 237–250. (In: Croatian)
Vidović Bolt, I. (2011). Životinjski svijet u hrvatskoj i poljskoj frazeologiji [The Animal World in Croatian and Polish Phraseology] l. Zagreb: Hrvatska sveučilišna naklada. (In: Croatian)
Visković, Nikola. (2009). Kulturna zoologija. Što je životinja čovjeku i što je čovjek životinji. [Cultural zoology. What an animal is to a human and what a human is to an animal.]Zagreb: Naklada Jesenski i Turk. (In: Croatian)
Pavlović, Vladan.(2016).„Anti–proverbrs in English and Serbian. Linguistics and Literature “Vol. 14 N°2. Niš: Facta Universitatis.129–136.
Turk, Marija. (2014). „Kontrastivna raščlamba kao postupak otkrivanja podrijetla frazema (na primjeru frazema sa zoonimskom sastavnicom)“ [Contrastive analysis as a procedure for discovering the origin of idioms (on the example of idioms with a zoonymic component)]. Vidović Bolt I. (Ed) Životinje u frazeološkom ruhu [Animals in phraseological attire]. Zagreb: Ff Press. 1–14. (In Croatian)
Речници/Dictionaries:
Дигитален речник на македонскиот јазик [Digitalen rechnik na makedonskiot jazik [Digital Dictionary of the Macedonian language]. Aviable at: https://drmj.eu (accessed October 15, 2025). (In Macedonian)
Речник на българския език (онлайн) [Rechnik na b`lgarskija ezik (onlajn) [Bulgarian language dictionary (online)]. Aviable at: https://ibl.bas.bg/rbe/ (accessed October 18, 2025). (In Bulgarian)
Речник српскохрватског књижевног и народног језика. Вразнути–Гушчурина. (1990). Београд: Српске академије наука и уметности. [Rechnik srpskohrvatskog knjizevnog i narodnog jezika. Vraznuti – Gushchurina. [Dictionary of the Serbo-Croatian literary and folk language. Vraznuti–Guščurina]. (1990). Beograd: Srpske akademije nauka i umetnosti. (In Serbian)
Крумова–Цветкова, Лилия. (2002). Речник на българския език. Второ допълнено и преработено издание Т.2. София: Академично издателство „Проф. Марин Дринов“ ЕТ „ЕМАС“. [Krumova–Cvetkova, Lilija. (2002) Rechnik na b`lgarskija ezik. Vtoro dop`lneno i preraboteno izdanie [Bulgarian language dictionary. Second expanded and revised edition T.2.]. Sofia: Akademichno izdatelstvo "Prof. Marin Drinov" ET "EMAS". (In Bulgarian)
Фасмер, Макс. (1964). Этимологический словарь русского языка, т.1 „А–Д“. Москва: Прогресс. [Fasmer, Maks. (1964). Etimologicheskij slovar russkogo jazika onlajn [Etymological Dictionary of the Russian Language t.1. “A–D”]. Moscow: Progress. Aviable at: https://slovaronline.com (accessed October 18, 2025). (In Russian)
Кратенки:
ДРМЈ – Дигитален речник на македонскиот јазик [Digitalen rechnik na makedonskiot jazik [Digital Dictionary of the Macedonian language].
ЭСРЯ – Этимологический словарь русского языка [Etimologicheskij slovar russkogo jazika onlajn [Etymological Dictionary of the Russian Language].
РБЕ – Речник на българския език [Rechnik na b`lgarskija ezik. [Bulgarian language dictionary].
Преземања
Објавено
Издание
Секција
Дозвола
Авторско право(c) 2026 Јана Луческа
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Авторите во списанието претставуваат оригинални дела врз основа на резултатите од сопственото истражување. Лицата кои дале значителен придонес во трудот се наведуваат како коавтори. Заедно со статијата, авторите (и коавторите, доколку ги има) треба да достават пополнет образец за пријава на трудот (Paper Submission Form), со кој се потврдува согласноста на авторот за објавување на трудот.
Списанието прифаќа научни трудови кои претходно не биле објавени. Не се прифаќаат трудови кои во голема мера ги повторуваат претходно објавените трудови на авторите. Повторувањето подразбира и компилација – текст составен од фрагменти од објавена монографија или голем број на претходно објавени статии. Плагијатот не е дозволен, како и прекумерното цитирање на туѓи трудови (една третина или повеќе од целиот труд). Сите цитати, цитирани извадоци и материјали мора да имаат цитирани автори и извори. Ако уделот на туѓиот труд е преголем, се препорачува да се скратат цитатите и да се зголеми обемот на оригиналниот текст.
Авторот треба да ги има сите потребни дозволи за користење на позајмените материјали и материјалите на други автори што ги користи во својот труд (илустрации и слично). Авторот гарантира дека статијата не содржи информации што не подлежат на објавување во отворен печат, вклучувајќи ги и оние што содржат или претставуваат доверливи информации.
Во списокот на литературата се вклучени само делата цитирани во трудот, како и линковите за страниците и изворите од кои е цитирано доколку станува збор за извори од интернет. На авторот му се препорачува да ги наведе во текстот изворите на финансиска поддршка на спроведените истражувања и стипендиите, доколку ги имало. Исто така, може да се изрази благодарност и до колегите кои придонеле или помогнале околу работата на текстот, а кои не се коавтори.
Со доставувањето на ракописот и образецот на апликација до редакцијата, авторот официјално се согласува со објавувањето на неговиот труд во „Филолошки студии“. Авторите се носители на авторски права и ги задржуваат сите права за објавување и користење на статијата. Авторите имаат право да ја повлечат статијата во кое било време до моментот на објавување на сајтот, со тоа што претходно за тоа, по писмен пат, треба да ја известат редакцијата на списанието.
Статиите се објавуваат бесплатно. Содржината е достапна под лиценцијата Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivative Works 3.0 Unported License.
Издавачка Етика
Редакција
Сите трудови доставени до Редакцијата ги читаат прво нејзините членови и соработници за да се утврди дали се однесуваат тие на релевантната проблематика и дали одговараат на форматот на списанието. Редакцијата на „Филолошки студии“ гарантира дека разгледувањето на доставените трудови и нивните рецензии не зависат од: комерцијални интереси, пол, националност, верски убедувања, политички ставови и други фактори. Единствениот критериум при изборот е академското ниво на трудот.
Во зависност од рецензијата, статијата може веднаш да се прати за објавување, да биде отфрлена или испратена до авторот за измена и за доработка. Во случај на несогласување со забелешките на рецензентот, авторот има право да ги оправда своите ставови. Доколку од рецензентите се добиени контрадикторни мислења, текстот се упатува на трет рецензент или конечната одлука се заснова на гласање на членовите на Редакцијата, по одделното разгледување.
Рецензенти
Статиите испратени до Редакцијата минуваат процес на двојно анонимно рецензирање. Имињата на рецензентите не треба да му бидат познати на авторот на статијата и обратно. Рокот за рецензирање е три-четири седмици. Рецензентите можат да бидат членови на Редакцијата и автори на списанието што објавувале претходно во него. Онаму каде што е неопходно, за рецензенти се назначуваат специјалисти од други: организации, градови и земји.
Рецензентите треба да бидат специјалисти за предметно-тематската област на која се однесува статијата. Редакцијата треба да спречи каков било судир на интереси во врска со дадениот научен труд и со неговиот автор.
Рецензентот е должен да им обрне внимание на членовите на Редакцијата за секоја суштинска сличност или поистоветување меѓу ракописот што се рецензира и која било друга публикација што му е позната. Рецензентот, исто така, е должен да го држи во тајност трудот што му е доверен, да не го пренесува на трети лица ракописот што му е доверен нему за рецензија и пред објавувањето на публикацијата да не ги објавува информациите содржани во него.
Рецензентите треба да дадат објективна, непристрасна и аргументирана процена на трудот. Забелешките треба да бидат формулирани коректно, така што оценувањето на трудот се однесува само на текстот на статијата и на неговата содржина. Рецензијата треба да биде напишана добронамерно, а наведените забелешки имаат за цел да им помогнат на авторите да ги коригираат утврдените недостатоци и да ја подобрат статијата пред да биде објавена таа на веб-страницата на издавачот и пред да биде достапна за пошироката публика.
