АЛТЕРНАТИВНИ ОБЛИЦИ НА КОМУНИКАЦИЈА КАЈ ЛИЦАТА СО АФАЗИЈА

Апстракт

Афазијата претставува најсложен и најтежок об­лик на нарушување на говорот и јазикот. Нај­често се јавува како последица на мо­зо­чeн удар. Преваленцијата на афазиите е око­лу една третина од сите пациенти со мозочен удар во акутната фаза или 21% до 24%, а пос­тојат податоци и за многу поголема за­чес­теност. Кај одреден број на болни афа­зи­ја­та спонтано се повлекува, но кај по­ве­ќе­ми­на афазијата ги зафаќа сите четири мо­да­ли­те­ти на јазичната активност, од фонемата до дис­курсот, од буквата до текстот, односно од автоматизираниот до творечкиот израз. Про­цесот на рехабилитација на говорната ко­му­никација кај лицата со афазија  е сло­жен, мултидисциплинарен и долготраен.

Во светот голем акцент се става на при­ме­на­та на методите и стратегиите на ААК кај ли­ца­та со афазија. Иако аугментативните и алтер­на­тивните методи на комуникација (ААК) кај лицата со афазија се релативно нова област во логопедскиот третман, по­ра­ди својата апликативност заслужуваат вни­ма­ние и се ветувачки нов пат за ис­тра­жу­ва­ње.
Магистерскиот труд е напишан на 104 стра­ни­ци, во чии рамки покрај текстот се наоѓаат и 35 табели и 48 графикони, како и ли­те­ра­ту­ра со 114 библиографски единици. Текс­тот на магистерскиот труд се состои од Во­вед, Теоретски основи и Методологија на ис­тражувањето. Во Вовед е укажано на зна­чењето на потребата од истражувањето на алтернативните методи во терапијата и трет­манот на лицата со афазија. Делот Тео­рет­ски основи содржи неколку меѓусебно по­врзани поглавја (целини). Во ис­тра­жу­вач­ки­от дел се опишани предметот на ис­тра­жу­ва­њето, целта и карактерот на ис­тра­жу­ва­ње­то, задачите, хипотезите и варијаблите на ис­тра­жувањето, методите и техниките на ис­тра­жувањето, примерокот, организацијата на ис­тра­жу­ва­њето, анализата и обработката на ин­те­рп­ре­та­цијата на добиените податоци, ре­зултатите на ис­тражувањето, дискусијата, ве­рификацијата на хипотезите и за­клу­чо­ци­те. На крајот од тру­дот се дадени и предлог-мер­ки. Предметот на истражувањето е де­фи­ни­ран како анализа на облиците на ААК, што пациентите со Брокина и Верникеова афа­зија ги користат во секојдневната ко­му­ни­ка­ција, како и анализа дали облиците на ААК може да се искористат за развој и по­доб­рување на комуникативните способности кај лицата со афазија. Целта на ова ис­тра­жу­ва­ње е да се утврдат облиците и стратегиите на ААК за поддршка и помош во ко­му­ни­ка­ци­ја­та на лицата со афазија во Оп­шти­на Штип. За потребите на ис­тра­жу­ва­ње­то, за со­бирање на квантитативни податоци за ста­­во­ви­те на испитаниците вклучени во ис­тра­­жу­вањето се конструирани два анкетни пра­­ша­лника. Едниот инструмент кој е на­ме­нет за испитаниците со афазија вклучени во ис­­тра­жувањето, имаше за цел да ги утврди об­­ли­ци­те на ААК кои испитаниците со афа­зи­ја ги користат во секојдневната ко­му­ни­ка­ци­ја. Вториот инструмент, кој е наменет за ме­­ди­цин­скиот персонал и членовите на се­меј­ства­та на испитаниците, имаше за цел да ги ут­врди нивните потреби за информација и обу­ки за примена на облици и стратегии на ААК кај лицата со афазија. За потребите на ис­тражувањето во делот на детекцијата на де­фицитот на јазичките функции на ис­пи­та­ни­ци­те со Брокина и Верникеова афазија вклу­чени во истражувањето беа користени суп­тестовите од Бостонскиот дијагностички тест за афазии (БДАЕ). Во истражувањето беа опфатени три групи испитаници. Првата ка­те­горија испитаници опфаќаше 30 па­ци­ен­ти  на старост од 34 до 75 години со афазија како последица на мозочен удар кои беа хос­пи­та­лизирани во Општа болница РЕ – Нев­ро­психијатрија во Штип и болни кои беа во до­машни услови. Подгрупите беа фор­ми­ра­ни според видот на афазијата која беше зас­та­пе­на кај пациентите и сличните резултати до­биени при спроведеното тестирање со Бос­тонскиот дијагностички тест за афазии (БДАЕ). Во втората група беа вклучени 30 чле­нови на семејствата на пациентите, а во тре­тата - 27 лица, медицински персонал вра­бо­тен во Физикална терапија – Штип. Во ис­тра­жувањето беа вклучени пациенти кои има­ле мозочен удар во 2009 и 2010 година, кај кои беа поминати најмалку четири ме­се­ци од настанувањето на мозочниот удар и беа во фаза на стабилизација на болеста. Ис­пи­та­ниците, членовите на нивните семејства и медицинскиот персонал беа анкетирани во врс­ка со ААК и беше направена ева­луа­ци­ја­та на ефектите од примената на облиците на ААК. Со дескриптивна статистика е прет­ста­ве­на структурата, а од инференцијална ста­тис­тика χ²тест со кој е анализирана разлика во податоците меѓу едната и другата ка­те­го­ри­ја, а како сигнификативна разлика е зе­ме­на разликата на ниво на значајност од p < 0.05. Резултатите од истражувањето се из­ло­же­ни според одреден редослед. Важен дел од резултатите е посветен на анализата на по­датоците добиени со анкетирање на ме­ди­цин­скиот персонал за можноста за ко­му­ни­ка­ци­ја и разбирањето на лицата со Брокина и Верникеова афазија. На крајот од ова по­глав­је се изложени резултатите од од­го­во­ри­те на анкетираните придружници на ис­пи­та­ни­ци­те со Брокина и Верникеова афазија. Од по­себна важност е претставувањето на спо­ре­де­ните добиени резултати помеѓу ис­пи­та­ни­ци­те со Брокина и Верникеова афазија во по­глед на вредностите помеѓу испитаниците со Брокина и Верникеова афазија во поглед на употребата на алтернативните облици и ме­то­ди на комуникација. Во делот Дискусија се анализирани резултатите од ис­тра­жу­ва­ње­то, споредени се со резултатите на другите ав­тори и се доведени во врска со одредени прет­поставки за можностите и значењето на упо­требата на алтернативните методи на ко­му­ни­кација во рехабилитацијата на афа­зич­ни­те пациенти и нивната интеграција во се­меј­ната и пошироката социјална средина. Со­гласно со целите, поставените хипотези и ре­зултатите од спроведеното истражување, из­ведени се одредени заклучоци од кои ги ис­такнуваме следниве:
1.  Помеѓу лицата со Брокина и Верникеова афа­зија постои разлика во примената на об­ли­ците на ААК. Од резултатите сe за­клу­чи дека пациентите со Брокина афа­зи­ја користат дел од облиците на ААК и тоа: посочување со поглед, цртеж и под­дрш­ка од комуникациски партнер во ко­му­ни­кацијата за разбирање на говорот, а па­циентите со Верникеова афазија ја ко­рис­тат само поддршката од партнер во ко­муникацијата за разбирање на говорот.
2. Ре­зултатите од спроведеното ис­тра­жу­ва­ње покажаа дека сите испитаници: па­циен­тите, медицинскиот персонал и чле­но­ви­те на семејствата на пациентите со афа­зија имаа позитивен став во однос на по­требата за спроведување на обуки за ко­ристење на облици и стратегии на ААК.
3. Кај испитаниците со Брокина афазија кои ко­ристат дел од облиците на ААК по спро­веденото ретестирање со стан­дар­ди­зи­ра­на батерија на тестови (БДАЕ) се за­бе­ле­жа подобрување во обновата на ја­зич­ни­те способности.