КВАЛИТЕТОТ НА ОДНОСОТ МЕЃУ БРА­ЌАТА И СЕСТРИТЕ ВО СЕ­МЕЈ­СТВА­ТА КОИ ИМААТ ДЕТЕ СО АУТИЗАМ

Апстракт

Магистерскиот труд е презентиран на 129 стра­ници. Трудот ги содржи следниве де­ло­ви: Вовед, Теоретски основи, Методологија на истражувањето, Анализа на резултати, Дис­ку­сија, Заклучоци, Предлози, Ли­те­ра­ту­ра иПрилози.

Во Воведот се нагласува дека односот по­ме­ѓу братот и сестрата е една од основните меѓу­­човечки врски во животот на човекот. До­колку во семејството постои дете со ау­ти­зам, можат да се јават некои инпликации врз це­ло­купното семејство и неговото функ­цио­ни­ра­ње, а воедно и врз односот помеѓу бра­ќа­та и сестрите. Присуството на дете со ау­ти­зам ја менува традиционалната улога на бра­тот или сетрата во семејствто. Не­га­тив­ни­те ефекти кои можат да се јават во ква­ли­те­тот на односот меѓу браќата и сестрите, а се предизвикани од постоење на дете со ау­ти­зам во семејството се: зголемено ниво на кон­фликт, огорченост,  одбивност, оса­ме­ност, вина, страв и намалена можност за кон­фликт со врсниците надвор од домот. Се раз­бира дека можат да се јават и позитивни ефек­ти врз односот помеѓу браќата и сес­три­те  во овие семејства,  а  тоа се: зголемена то­ле­ра­нција за различноста на другите, бла­го­ст кон другите, зголемено ниво на ем­па­ти­ја, зго­ле­мено чувство за одговорност и зре­лост, чув­ство на среќа, добро ориентиран по­глед на животот.

Основната цел на магистерската теза е да се ис­тра­жи квалитетот на односот помеѓу браќата и сес­трите во семејствата во кои има дете со ау­ти­зам. Да се направи споредба помеѓу брат­ско­-сестринскиот однос во семејствата во кои има дете со аутизам и квалитетот на односот по­ме­ѓу браќата и сестрите од контролната гру­па. Притоа, правејќи споредба меѓу двете гру­пи, да се утврди нивото и карактерот на оче­ку­ва­ни­те и перципираните карактеристики од стра­на на родителите во врска со квалитетот на односот помеѓу нивните деца.

Во Теоретските основи се образложува пои­мот и дефиницијата за аутизамот, при што се дава акцент на преваленцијата, при­чи­ни­те­ли­те, клиничките карактеристики и третманот. Зна­чаен сегмент на теоретските основи се ква­ли­те­тот на односот помеѓу браќата и сестрите во семејството, аутизмот и ефектот врз од­но­сот помеѓу браќата и сестрите, семејството и поп­ре­ченоста, видувањата на родителите во врс­ка со односот помеѓу нивните деца и со­ци­јал­на­та поддршка.

Во истражувачкиот дел се претставени пред­ме­тот на истражувањето, целта и карактерот, за­да­чите, хипотезите и варијаблите на ис­тра­жу­ва­њето, примерокот и временската рамка, ме­то­дите, техниките и инструментите на ис­тра­жу­вањето.Во истражувањето е опфатен при­ме­рок од 132 испитанициод кои 66 се чле­но­ви на семејства во кои има дете со аутизам  и 66 испитанициод контролната група,т.е. се­меј­ства во кои нема дете со аутизам. По­да­то­ците се прибрани со помош на трипра­шал­ни­ци, обработени со соодветна статистичка про­гра­ма SPSS for Windows. За тестирање на хи­по­те­зите користени сеMann – Whitney U и Wilcoxon W за независни и колелирани по­да­то­ци соодветно, при што за статистички зна­чај­на разлика беше сметана разликата на ниво на значајност од p<0.05.

Во делот кој се однесува на анализата и ин­тер­пре­та­цијата на резултатите, врз основа на ис­тра­жу­вањето кое беше спроведено, за­клу­чив­ме  дека во однос на позитивните ка­рак­те­рис­ти­кина квалитетот на односот помеѓу бра­ќа­та и сестрите не постои статистичка значајна раз­ли­какај категоријата „емпатија“, „при­вр­за­ност“и „задржување на граници на при­ват­нос­та“. Спротивно на таа   категоријата, „слич­ност на интереси“е  повисока кај браќата и сес­трите од контролната група при (M=27,72,SD=7,68) за разлика од испитуваната група (M=19,15,SD= 4,48),(p < 0.01).  Во однос на не­га­тивните карактеристикиво односот ме­ѓу браќата и сестрите постои статистичка зна­чај­на разлика само кај нивото на „принуда“  кое е пониско во семејствата во кои има дете со аутизам при (M=10,10, SD=1,58) додека кај кон­тролната група добивме (M=12,34,SD=2,28), (p < 0.01). Во нивото на „со­пер­ниш­тво“и „непријателство“помеѓу контролната и ис­питуваната група не постојат разлики. Кај оче­куваните и перципирани негативни ка­рак­те­ристики од страна на родителите во врска со односот помеѓу децата,  постои статистичка зна­чајна разлика во нивото на „перципираното со­перништво“кое е пониско кајродителите од ис­питуваната групапри (M=5,55, SD=2,45) и (M=7,15, SD=2,12) кај контролната група, (p < 0.01).  Не постои разлика во нивото на „оче­ку­ва­но соперништво“и „очекувана и пер­ци­пи­ра­на нетрпеливост“од страна на родителите кај две­те групи. Кај  очекуваните и перципирани по­зитивникарактеристики од страна на ро­ди­те­ли­те  категоријата  „перципирана блискост“  е повисока кај контролната група при(M=48,45, SD=5,93)  додека кај испитуваната гру­па добивме (M=42,56, SD=7,89),(p < 0.01).  Исто така постои разлика и во „очекуваната блис­кост“која е повисока кај  контролната група при (M=51,70, SD=5,50) и  (M=46,33, SD=8,49) кај испитуваната група,  (p < 0.01).

Со потврдување на хипотезите заклучивме де­ка  постојат одредени разлики во квалитетот на односот помеѓу браќата и сестрите, зависно од тоа дали се работи за семејство во кое има дете со аутизам или семејство од условно ка­жа­но редовната популација,  но тие разлики кои се појавуваат не мора нужно да се со не­га­тив­на конотација. Во истражувањето кон­ста­ти­равме дека е неопходна  широка акција за под­игање на јавната свест во однос на ау­тиз­мот, што би придонело за намалување на стиг­ма­та што ја перципираат семејствата.