Состојба и предизвици во социјалната и здравствената заштита на лицата со инвалидност во Република Македонија: служби во заедницата и нивниот придонес - Роберт Величковски; Фимка Тозија (Ревија за социјална политика/Journal of Social Policy, 2011)
Во денешно време генерално е прифатено дека лицата со инвалидностимаат право да живеат во заедницата и да користат социјална и здравствена заштита во рамките на заедницата, како и сите останати граѓани.Земајќи го ова предвид, Владата на Република Македонија презема сериозни чекори за реформски процеси во системот на: социјалната заштита, здравствената заштита, образованието, транспортот и врски икултурата, кои се насочени кон промена на грижата за лицата со инвалидност од институциите, во грижа на заедницата.Студијата се заснова врз преглед и анализа на постојните официјалниподатоци од релевантни институции за оваа проблематика. Дополнително е користен прашалник, со цел да се соберат податоци за увид вомоменталната состојба на национално ниво, дистрибуиран до владиниорганизации, граѓански здруженија (НВО), професионални организации,јавни организации за здравство и социјална заштита, како и директновклучување на лицата со инвалидност, следејќи го нивниот слоган: „Ништо за нас, без нас”.Правото на лицата со инвалидност да живеат независно и да се вклучатво заедницата, како и останатите луѓе, е утврдено во член 19 од Конвенцијата на Обединетите нации за правата на лицата со инвалидност,која Република Македонија ја потпиша во 2007 година, а ратификува оваа година. Ова укажува на фактот дека остварувањето на правото засамостојно живеење е од фундаментално значење, како за разбирањена оваа Конвенција, така и за натамошните чекори кои водат кон процесот на нејзина целосна имплементација во Македонија.Системот на грижа за лицата со инвалидност во Република Македонијае во процес на континуирано подобрување. Во 2010 година е донесенаревидирана Национална стратегија за изедначување на правата на лицата со инвалидност во Република Македонија 2010-2018. Сепак, главните предизвици се следните: во Република Македонија не постои Национален регистар на лица со инвалидност, официјалната социјалнастатистика е видлива само за лица со инвалидност кои добиваат различни форми на социјална помош, вклучувајќи ги и лицата сместени восоцијални установи за долгорочна нега. Освен тоа, сé уште некоиздравствени работници гледаат на инвалидноста чисто од медицинскиаспект и имаат интенција да се однесуваат кон неа повеќе како кон хронична здравствена состојба, отколку како кон социјален проблем којможе да се ублажи со примена на холистички пристап. Правната рамказа категоризација на лицата со инвалидност е широко критикувана, бидејќи се смета дека ги ограничува можностите на лицата со инвалидностпри целосно остварување на своите права. Сите овие предизвици треба да се земат предвид при создавањето на интегриран кохерентенсистем.Процесот на поставување на лицата со инвалидност во институциитемора да се реформира, при што процесот на деинституционализацијатреба да биде поддржан и одржлив од сите фактори во системот. Освентоа, потребен е мултисекторски пристап кон грижата за оваа категоријана население, така што интегрираниот систем на заштита да бидеизграден и оперативен, како на централно, така и на локално ниво.