Славистички студии е меѓународно научно славистичко списание од областа на хуманистичките науки кое што го издава Катедрата за славистика при Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје.
Катедра за славистика, Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје, РС Македонија
Copyright © 2025 Blaže Koneski Faculty of Philology, Skopje Slavistički studii Славистички студии
НОВО ИЗДАНИЕ ПОСВЕТЕНО НА МАКЕДОНСКИОТ ЗНАКОВЕН ЈАЗИК Викторија Волак, Синонимија и полисемија во македонскиот знаковен јазик, Посебни изданија, кн. 92, Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“, Скопје 2023.
Авторско право(c) 2025 Славистички студии
БИБЛИОГРАФИЈА НА ПОЛСКАТА ПОЕЗИЈА ПРЕВЕДЕНА НА МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК (хронолошки преглед)
BIOGRAFISTYKA W SŁUŻBIE ANTROPOLOGII. WIKTOR BURDA, MARCIN CZERMIŃSKI I JÓZEF OBRĘBSKI – OD DOKUMENTACJI LOKALNOŚCI DO KREOWANIA GLOBALNYCH NARRACJI
W artykule analizowane są biografie trzech postaci – Wiktora Burdy, Marcina Czermińskiego i Józefa Obrębskiego – z perspektywy antropologii kulturowej i regionalnej. Przedstawiano, w jaki sposób ich indywidualne działania i wybory życiowe wpływały na kształtowanie lokalnych i globalnych narracji kulturowych, tożsamości oraz dziedzictwa. Przy zastosowaniu podejścia interdyscyplinarnego ukazywane są złożone relacje między biografią, lokalnością i globalnością, а biografistykа jest tu narzędziem nie tylko dokumentacji, lecz także twórczej interpretacji przemian kulturowych. Szczególne znaczenie ma tu analiza tożsamości regionalnej jako dynamicznego procesu oraz wkład polskich intelektualistów i przedsiębiorców w rozwój Bałkanów w kontekście przeobrażeń politycznych i społecznych przełomu XIX i XX wieku.
ПОСЛЕДИЧНИ СО ПАРЕНТЕТСКИ ДЕЛ-РЕЧЕНИЦИ ВО МАКЕДОНСКИОТ ЈАЗИК
Во трудот се разгледуваат конструкциите со последични дел-реченици во кои се јавува друга прилошкоопределбена дел-реченица во парентетска позиција. Во таа смисла, станува збор за конструкции со три дел-реченици, каде што третата е инкорпорирана во втората, втората ѝ е подредена на првата, а третата – на втората. Притоа, се анализираат комплексните прилошкоопределбени значења што произлегуваат од тие комбинации, кои ги вклучуваат последицата и дополнителната компонента – причина, цел, услов, временска рамка и концесија. Освен тоа, се разгледува и функцијата на парентетската позиција во поглед на информациската структура и на интерпретацијата на значењето.
WYBRANE PUBLIKACJE W ZBIORACH WIRTUALNEGO MUZEUM POMARAŃCZOWEJ ALTERNATYWY (OD FYDRYCHA DO MISZTALA) JAKO PRZYKŁAD „PAMIĘCI OCALONEJ” – PRZYCZYNEK DO ANALIZY
Niniejszy tekst stanowi przyczynek do badań nad tekstami programowymi oraz publikacjami związanymi z ruchem kontestacyjno-artystycznym Pomarańczowa Alternatywa. Autorka prezentuje najważniejsze publikacje, znajdujące się w zbiorach wirtualnego Muzeum Pomarańczowej Alternatywy ze szczególnym uwzględnieniem Manifestu Surrealizmu Socjalistycznego Waldemara „Majora” Fydrycha oraz tekstów eseistyczno-naukowych.
ПРЕТСТАВАТА ЗА ЖЕНАТА (ВРЗ МАТЕРИЈАЛ ОД МАКЕДОНСКАТА И ОД РУСКАТА ЗООНИМСКА ФРАЗЕОЛОГИЈА)
Во овој труд фокусот ќе биде ставен на претставата за жената врз материјал од зоонимската фразеологија во македoнскиот и во рускиот јазик и ќе се направи обид да се утврдат сличностите или евентуалните разлики во зоонимите кои најчесто се користат за оваа цел, а преку тоа и да се согледаат стереотипите за жените во двете култури и да се утврдат евентуалните промени во однос на традиционалната и современата претстава за жената.
КОН ИМЕНУВАЊЕТО НА ПРАЗНИЦИТЕ ВО МАКЕДОНСКАТА НАРОДНА КУЛТУРА
Предмет на нашиот интерес се хрононимите, односно називите за празниците кои ги одразуваат народните сфаќања за секој од седумте денови во седмицата, а упатуваат и на поширокиот обредно-обичаен контекст со кој тој ден се поврзува. Најчесто станува збор за именски синтагми во кои главниот член е назив за денот, а атрибутот, придавката упатува на некој христијански празник, односно на елементи од обредната практика, на верувања поврзани со тој ден, во согласност со народните претстави, толкувањата на празникот како дел од на- родната религија. Називите се главно поврзани со улогата на одделни денови во седмицата во народниот календар, со нивното значење во македонската обредна и магиска практика што во одделни елементи се совпаѓа или се разликува од зна- чењето во останатите јужнословенски култури. На називите и народните претста- ви за деновите во македонската народна култура влијаеле повеќе фактори, пред сѐ поврзаноста со одделни светители, со митолошки суштества, со верувањата во „добри“, „среќни“ наспроти „лоши“, „несреќни“ денови и тоа според некои потвр- дени искуства во народната традиција, но имајќи предвид дека еден ден може да биде поволен за еден вид активности, а неповолен за некој друг, што припаѓа на друг сегмент од животот, на пр. земјоделската дејност и сл.
OBRAZ, RZEŹBA, WIERSZ: VERMEER I BRÂNCUŞI W POETYCKICH EKFRAZACH MILCZENIA U WOJCIECHA WENCLA I GRIGORE VIERU
Myślenie asocjacyjne, przekształcające to, co abstrakcyjne w to, co „widzialne”, pojawia się zarówno w obrazach Johannesa Vermeera, jak i w rzeźbach Constantina Brâncușiego. W twórczości tych dwóch światowej sławy artystów – tworzących w odstępie prawie trzech wieków od siebie i w różnych dziedzinach sztuki – ujawnia się pewna dialektyka widzialnego i ukrytego, obecności i nieobecności, wymagająca wysiłku kodyfikacji i rozszyfrowania znaczeń. Polscy poeci, tacy jak Wisława Szymborska, Adam Zagajewski, Wojciech Wencel okazali się niezwykle wrażliwi na to wewnętrzne napięcie, podtrzymywane przez kontrastujące elementy i postawy, które przenika malarstwo Vermeera. Podobnie rzeźba Brâncușiego inspirowała liryczne refleksje nad „skokiem w wieczność” mającym swe źródło w kulturowych aktach doświadczenia sztuki – takich jak malarstwo „gestualne” czy rzeźba – u rumuńskich poetów Iona Vinea, Luciana Blagi, Grigore Vieru, Any Blandiany. Jednak najbardziej widoczne i dotknięte siłą sugestii jest napięcie między ciszą a słowem, milczeniem a mową, analogiczne do dialektyki niebytu i istnienia. Vieru posługuje się poetyką niemej dyskrecji i kontemplacyjnej prostoty, w której pojawiają się niuanse oczekiwania i wielkiej nieobecności, podobnie jak w rzeźbie Stół milczenia, która znalazła odzwierciedlenie w ekfrazie pt. Brâncuși. U rumuńskiego rzeźbiarza cisza odpoczywa, lecz nie w sposób przypadkowy. W swoim spoczynku zmienia i odwraca świat, zaprasza do skupionej refleksji. Wokół pustego stołu z pustymi krzesłami słowo milknie, a milczenie nabiera znaczenia i staje się niezwykle sugestywne. Robi się więc miejsce dla tego, co rumuński prawosławny ksiądz George Remete nazywa „milczeniem-siłą, milczeniem-duchem, milczeniem-ideą”. Z kolei cisza u Vermeera jest dynamiczna i wibrująca; towarzyszy jej ruch, niewerbalne emocje, wzburzenie duszy i umysłu oraz świetlista kontemplacja.
BARVE V SLOVENSKI IN HRVAŠKI FRAZEOLOGIJI
Prispevek raziskuje frazeološke enote s področja kromatičnih barv v slovenskem in hrvaškem jeziku. V analizo smo vključili slovenske in hrvaške frazeme in pregovore, ki vsebujejo eno od petih kromatičnih barv, ki jih lahko zasledimo kot sestavino frazeoloških enot v obeh jezikih, in sicer so to rdeča, modra, zelena, rumena in rožnata. Na podlagi sorodnosti in zgodovinskih stikov med jezikoma smo predpostavili, da so frazeološke enote ter pomeni, s katerimi se omenjene barve v njih pojavljajo, v obeh jezikih večinoma podobni.
ТЕОРЕТСКАТА ФИКЦИЈА КАКО НАРАТИВНО ПЕРФОРМИРАЊЕ НА ИНТЕРДИСКУРЗИВНИТЕ РЕЛАЦИИ МЕЃУ КНИЖЕВНОСТА И ТЕОРИЈАТА
Појдовните премиси на истражувањето се однесуваат на дел од актуелните тенденции во современата книжевност што ги артикулираат интердискурзивните релации меѓу книжевноста и теоријата на книжевноста, што, пак, резултира со создавањето жанровски хибриди каков што е теоретската фикција. Теориските премиси на истражувањето се однесуваат на елаборациите на теоретската фикција од страна на Марк Кари, кои ќе бидат интерпретативно применети врз романот Професорот по симетрија од рускиот автор Андреј Битов. Интерпретативниот фокус ќе ги следи артикулациите на конститутивните одлики и постапки на теоретската фикција во Битовиот роман: интертекстуалните и метафикциските проблематизирања на границите меѓу световите и текстовите, наративните перформирања на книжевнотеориските и херменевтичките концепции и категории (авторот и авторството, текстот, толкувањето).
Биографија и библиографија на проф. Германија Шокларова-Љоровска
Авторско право(c) 2024 Славистички студии
Успехот и неуспехот во македонската и во хрватската фитонимска фразеологија
Во овој труд се анализираат македонски и хрватски фитонимски фразеолошки изрази кои му припаѓаат на концептот (не)успех. Фразеолошката граѓа врз која е сработено истражувањето е фразеографска, односно фразеолошките изрази се ексцерпирани од Фразеолошкиот речник на македонскиот јазик и од Хрватскиот фразеолошки речник. Пред отпочнувањето на истражувањето дадени се хипотези, по што следува семантичко-концептуална и анализа на меѓујазична еквиваленција на фразеолошката граѓа. Целта на истражувањето е да се даде придонес во проучувањата на фразеологијата на македонскиот и на хрватскиот јазик, но и на контрастивната фразеологија на овие два јазика.
Конекторите како елементи на текстот и проблемите на нивниот превод од полски на македонски јазик
Во текстот се разгледува улогата на конекторите во прагматичната кохерентност на текстот. Целта е да се издели инвентарот на конекторите во двата јазика и да се разгледаат нивните еквиваленти. Се обрнува внимание на преведувањето на конекторите од еден јазик на друг.
Фраземи со компонента ЦРВЕНО во рускиот и во македонскиот јазик
Феноменот на боите, нивното значење и восприемање се предмет на интерес на многубројни истражувања од различни сфери. И овој труд претставува обид да се расветли уште еден сегмент на оваа сложена појава. Конкретно, трудот се фокусира на фраземите со колоративот црвено во рускиот и во македонскиот јазик, на идентификување на сите единици што го содржат овој колоратив и утврдување на разликите што се поврзани со нивната застапеност во разгледуваните јазици.
Патување со А. Ч. Свинберн низ „Градината на Прозерпина“ преку една строфа од англиски на македонски јазик
Во овој труд се занимаваме со англиско-македонски превод на претпоследната строфа на „Градината на Прозерпина“ од Алџернон Чарлс Свинберн. Го опишуваме митот за Прозерпина, даваме некои биографски податоци, за поетот за да воспоставиме контекст за песната, а потоа правиме кратка анализа, за да се долови значењето на песната. На крај, го опишуваме преводот и некои негови проблематики.
Живеат во срцата на сите што ги паметат: Кшиштоф Вроцлавски (1937-2022), Влоѓимјеж Пјанка (1937-2022), Станислав Гајда (1945-2022)
Цел на нашето истражување ќе биде семантичкото поле на добродетелта достоинство, со лексемите што ѝ се сродни и спротивставени (гордост, грд, убав, смирен, смерен, одмерен). Со оглед на тоа што станува збор за добродетел, анализата ќе ја вршиме во философско-богословски контекст. Ќе ја земеме предвид и етимолошката анализа на лексемите и импликациите што ги донесува етимологијата на лексемите на семантички план и на планот на збогатувањето на речникот. Анализата ќе ја вршиме и врз основа на употребата на лексемите од ова семантичко поле во контексти на современиот македонски јазик и книжевност.
Историја на проучување нa македонското епиграфско богатство од страна на руските научници
Во овој прилог се задржуваме на руските изданија, монографиии одделни статии, прилози, во кои се публикувани, документирани и интерпретирани словенски епиграфски споменици од Македонија. Целта е да се истакне придонесот на руските научници и на нивните трудови во откривање/пронаоѓање, евидентирање, објавување, интерпретација итн., а со тоа и во афирмација на македонското епиграфско богатство.
Метафорички концепти на соматските фраземи со компонента СРЦЕ во македонскиот и во германскиот јазик
Фразеологијата е рефлексија на менталитетот, културата, социјалниот развој и на начинот на кој говорителите на тој јазик го перцепираат светот. Особено значајно место во фразелогијата заземаат соматските фраземи кои можат да откријат каква улога и значење имаат називите за делови од телото во еден јазик. Овој текст е обид да се анализираат соматизмите со компонента срце во македонскиот и во германскиот јазик, со цел да се утврдат сличностите и разликите помеѓу двата јазика користејќи и дополнувајќи ги метафоричките концепти на Лејкоф и Џонсон (2004) кои го прошируваат концептот на метафора надвор од класичните реторички дефиниции и укажуваат дека секојдневните метафорички изрази обично сугерираат когнитивни обрасци.
Во нашиот труд ќе претставиме повеќе проучувања за преведувањето на фраземите. Ќе се задржиме на ставовите, пред сè, на чешките лингвисти како што се Ф. Чермак, И. Вањкова, З. Куфнерова, но и на други научници, како што се Е. Хечко, Р. Маројевиќ или Ј. Млацек и Стракова.
Интерпретативните осцилации како совладување на дистанцијата
Целта на овој текст е интерпретативно да ги илустрира одделнитe теориски промислувања на поимот толкување, понудени во рамки на книжевната херменевтика. Интерпретативниот фокус е поставен врз романот Покана на смртна казна од рускиот писател Владимир Набоков.
Огледалото на гротеската во предворјето на ‘сонот’: полифонијата на фантастичниот реализам во ,,Двојник” на Ф. М. Достоевски
Оваа студија херменевтички го иследува фантастичниот реализам како синкреза на романтичарската фантастика и реалистичките конвенции во романот ,,Двојник” од Ф. М. Достоевски. Трудот стреми, низ евокација на теориските премиси на Цветан Тодоров и М. М. Бахтин, да ги образложи жанровските интерференции и наратолошките модуси низ кои, трансцендира парадигмата на идентитетското двојство – предимно, низ јазикот на гротеската и амалгамот на сонот и стварноста. Следствено, студијата е обид за херменевтичко разглобување на сите скриени меандри низ кои полифонично се рефлектира топосот на идентитетското подвојување на протагонистот Голјаткин.
Во преводот често се појавува потреба за нови зборови за да може да се пренесат реалиите на една култура во друга. феноменот на преземење зборови направо од оригиналниот јазик, го уништува стремежот за градење на јазикот. од друга страна пак, образувањето неологизми кои одговараат на нашиот јазик постојано ќе го дополнуваат и збогатуваат лексичкиот фонд. Преводот не само што треба да го разгледа значењето на зборот, туку треба да го земе предвид и контекстот на неговата употреба и неговата еволуција во јазикот.
Tropy chorograficzne w piśmiennictwie polskim. Rekonesans
W artykule podjęto analizę tropów chorograficznych w piśmiennictwie polskim. Chorografia ukształtowała się już w starożytności jako opis (o różnym stopniu szczegółowości) znanych autorowi (choć nie zawsze w pełni autopsyjnie) krain historyczno-geograficznych, zjawisk geograficznych i szczegółów krajoznawczych i różnych obiektów charakterystycznych dla danej przestrzeni. Obejmowała zwłaszcza opis położenia i części składowych danego obszaru, stosunków wodnych (hydrologii), najważniejszych miast, żјycie i obyczaje mieszkańców, czasem również ustrój polityczny, bogactwa naturalne i in. W literaturze polskiej zasadniczo nigdy nie wykształtowała się jako osobny gatunek literacki. Najczęściej znajdowała się w części wstępnej dzieł historycznych, jak w kronice Anonima tzw. Galla z XII w. Niektóre z realizacji były niezwykle popularne jak dzieło geograficzne Macieja z Miechowa, bestseller literatury renesansowej w Europie, chorografia Jana Długosza, która aż do dziewiętnastego stulecia stanowiła wzorzec informacyjnego opisu naszego kraju, czy wielokrotnie wykorzystywany aż do początków XX w. przewodnik po Ziemi Świętej, autorstwa Anzelma Polaka. Linia rozwojowa chorografii zaczyna rozchodzić się w dwie strony. Jedną są deskrypcje poszczególnych krajów, regionów i miejsc. W tej formie tropy chorograficzne w bardzo skonwencjonalizowanej formie wkraczają w przestrzeń piśmiennictwa geograficznego i użytkowego, a ich realizacje można zaobserwować do dzisiaj w przewodnikach turystycznych. Druga linia rozwojowa to hybrydowa struktura gatunkowa, która wyrasta z relacji podróżopisarskich najczęściej ujętych w formę diariusza. Chorografiom i tropom chorograficznym nie poświęcono dotąd zbyt wiele miejsca w polskiej refleksji naukowej.
Гледните точки во расказот „Дамата со кученцето“ од Антон Павлович Чехов
Студијата се занимава анализа на гледната точка во расказот „Дамата со кученцето“ од Антон Павлович Чехов. Типологијата на гледните точки застапувана во теориските студии на Жерар Женет, Борис Успенски, Ролан Барт, Мике Бал и Михаил Бахтин ја претставува основата за дескрипција на позициите и убедувањата на ликовите во текстот.
Literatúra a literáti v treťom miléniu, alebo o tzv. „dislokačných“ spisovateľov
Целта на кратката статија е стручно да го објасни феноменот на т. н. „дислокациски писатели“ кој зема сè поголем замав во третата деценија од дваесет и првиот век во кој живееме. Литературните творци почнуваат да го губат статусот на културни и општествени двигатели со кој беа означувани првенствено во втората половина од дваесеттиот век. За денешниот нивни статус се несомнено заслужни, меѓу останатите фактори, растечката глобализација, комерцијализацијата и новата логика на пазарот.
Творештвото на Олга Токарчук низ призмата на преводите на македонски јазик
Олга Токарчук е една од најистакнатите писатели на современието, не само во полската литература, па затоа и овој текст е посветен на интерпретација на нејзините дела во македонска средина, со оглед на тоа што сè уште многу малку се пишува за неа и за нејзините дела. Важна е и рецепцијата во друга средина, која секогаш може да се разликува од земјата на оригиналот и од други земји каде што Олга Токарчук зазема позаслужно место во литературната критика. Од анализата на петте нејзини дела, преведени на македонски јазик, се изведуваат доминанти кои го одредуваат нејзиниот стил на пишување и кои се обидуваме да ги објасниме низ призмата на нејзините зборови, искажани, главно, во есејот насловен „Сочувствен раскажувач“.
За меѓународниот славистички проект „TOWARDS MODERN SLAVIC STUDIES” на Шлезискиот Универзитет од Полска, Универзитетот во Острава од Чешка и Св. Кирил и Методиј од Македонија