ТЕЛОТО КАКО „ЛОГОС НА ПЕРЦЕПЦИЈА“
Ključne besede:
телесност, логос на перцепцијата, феноменологија, онтолошка форма, загубен среден термин, отелотвореност, калкулативна рационалност, постхуманизам, технокултура, појавување, одговорностPovzetek
Во овој труд се развива тезата дека телото не може
сразмерно да се разбере ниту како биолошки објект, ниту како
симболичка репрезентација, ниту како технички носач на
когнитивни функции, туку како логос на перцепцијата — онтолошко
и феноменолошко начело преку кое светот воопшто станува
појавлив, смислен и ориентиран. Поаѓајќи од феноменолошката
традиција на Хусерл, Хајдегер и Мерло-Понти, телесноста се
артикулира како структурен услов на појавувањето, односно како
медиум преку кој онтолошката потенцијалност преминува во
конкретна, доживеана стварност. Истражувањето е насочено кон
анализата на современите културни и технофилософски редукции на
телото, во кои телесноста се маргинализира или се заменува со
симболички, функционални и калкулативни модели на
субјективност. Во тој контекст, во трудот се развива идејата за
телото како „загубен среден термин“ — посредничка структура што
ги поврзува просторот и ориентацијата, должноста и дејствувањето,
смислата и личната стварност. Анализата покажува дека
исчезнувањето на телото не претставува само антрополошко
осиромашување, туку прекин на самата синтеза што го држи заедно
светот како феноменолошка, морална и историска целина. Во
културолошка перспектива, во трудот се следи генеалогијата на
отелотворениот заборав, од платонистичкиот дуализам, преку
трансформациите на рационалноста кај Кант и Хегел, до
Влатко Деловски
28
современата калкулативна и компјутерска парадигма (Dreyfus, 1977:
221–222). Посебно внимание се посветува на метафизичките
дијагнози на Бела Хамваш (Хамваш, 1999: 15–21) и на
постхуманистичките проекти, кои ја третираат телесноста како
заменлив технички интерфејс.
Наспроти овие редукции, трудот се повикува на источната
христијанска мисла — особено кај Свети Максим Исповедник и
Свети Григориј Палама – каде што телото не се разбира како симбол
или секундарна обвивка, туку како реален модус на логосно и
енергиско присуство. Целта во трудот е да се покаже дека
постхуманистичките интервенции во телото не се само технички или
културни феномени, туку онтолошки зафати во самиот услов на
појавување, со далекусежни последици за поимите свет, личност и
одговорност.
Prenosi
Literatura
Аристотел. (2019.) Метафисика (за оностраноприродните). Скопје: АРС Студио. [Aristotel.(2019) Metaphysics (On the Supernatural) Skopje:ARS Studio] (In Macedonian)
Бауман, Зигмунт. (2024.) Потрошени животи – модерната и нејзините отпадоци. Скопје: Слово.[ Bauman, Zygmunt. (2024). Wasted Lives: Modernity and Its Outcasts. Skopje: Slovo] (In Macedonian)
Берѓаев, Николај. (1996.) За човековото ропство и слобода. Скопје: Култура.[ Berdyaev, Nikolai. (1996). On Human Slavery and Freedom. Skopje: Kultura] (In Macedonian)
Деловски, Влатко. (2025.) Од личност до маска – за новата нормалност. Скопје: ИЛИ-ИЛИ. [ Delovski, Vlatko. (2025). From Person to Mask: On the New Normality. Skopje: Ili-Ili] (In Macedonian)
Епштејн, Михаил. (2009.) Филозофија тела. Београд: Геопоетика. [Epstein, Mikhail. (2009). Philosophy of the Body. Belgrade: Geopoetika] (In Serbian)
Јанарас, Христо. (2005.) Метафизика тела. Нови Сад: Беседа. [Yannaras, Christos. (2005). Metaphysics of the Body. Novi Sad: Beseda.] (In Serbian)
Лудовикос, Никола. (2011.) Евхаристиска онтологија (евхаристиски темељи биђа, као настајања у заедницу, у есхатолошкој онтологији Светог Максима Исповедник). Београд – Карловац: Мартириа.[Loudovikos, Nikolaos. (2011). Eucharistic Ontology (The Eucharistic Foundations of Being as Becoming in Communion in the Eschatological Ontology of St. Maximus the Confessor). Belgrade–Karlovac: Martyria.] (In Serbian)
Мухиќ, Ферид. (1994.) Ноуменологија на телото. Скопје: Табернакул. [Muhić, Ferid. (1994). Noumenology of the Body. Skopje: Tabernakul.] (In Macedonian)
Нов Завет. 2015. Нов Завет. Скопје: Библиско здружение во Македонија.[ New Testament. (2015). New Testament. Skopje: Bible Society in Macedonia.] (In Macedonian)
Св. Максим Исповедник. (2012.) Живот и избор дела. Врнци-Требиње: Манастир Тврдош и Острог.[ St. Maximus the Confessor. (2012). Life and Selected Works. Vrnjci–Trebinje: Tvrdoš and Ostrog Monasteries.] (In Macedonian)
Фуко, Мишел. (2025.) Археологија на знаењето. Скопје: Бегемот.[ Foucault, Michel. (2025). The Archaeology of Knowledge. Skopje: Begemot.] (In Macedonian)
Хусерл, Едмунд. (2010.) Философијата како строга наука & Идејата на феноменологијата. Скопје: Аз-Буки.[ Husserl, Edmund. (2010). Philosophy as a Rigorous Science & The Idea of Phenomenology. Skopje: Az-Buki.] (In Macedonian)
Хамваш, Бела. (1999.) Духовна баштина древног човечанства (том 1). Београд: Дерета.[ Hamvas, Béla. (1999). The Spiritual Heritage of Ancient Humanity (Volume 1). Belgrade: Dereta.] (In Serbian)
Чул Хан, Бајунг. (2016.) Папсано општество. Скопје: Табахон.[ Han, Byung-Chul. (2016). The Burnout Society. Skopje: Tabahon.] (In Macedonian)
Латиница:
Kant, Imanuel. (1976.) Kritika čistoga uma. Beograd: BIGZ.
Dreyfus, Hubert L. (1977.) Šta računari ne mogu. Beograd: Nolit.
Heidegger, Martin. (1985.) Bitak i vreme. Zagreb: Naprijed.
Hegel, Georg Vilhelm Fridrih. 2024. Fenomenologija duha. Beograd: Dereta.
Kierkegaard, Søren. (2024.) Fear & Trembling. Indianapolis/Cambridge: Hackett Publishing Company, Inc.
Merleau-Ponty, Maurice.(1962.) Phenomenology of Perception. London: Routladge & Kegan Paul.
Descartes, René. (1960.) Discourse on Method and Meditations. Indianapolis: Library of Liberal Arts, Bobbs-Merrill Company Inc.
Husserl, Edmund. (1931.) Ideas. New York: Collier.
Prenosi
Objavljeno
Številka
Rubrika
Licenca
Avtorske pravice (c) 2026 Влатко Деловски
To delo je licencirano pod Creative Commons Priznanje avtorstva-Nekomercialno-Brez predelav 4.0 mednarodno licenco.
Avtorji se v reviji predstavljajo z izvirnimi prispevki, ki temeljijo na rezultatih lastnega raziskovanja. Tisti, so poleg avtorja znatno prispevali k nastanku prispevka (članka), so poimenovani kot soavtorji. Avtor (in morebitni soavtorji) skupaj s prispevkom odda tudi izpolnjen obrazec za prijavo prispevka (Paper Submission Form), s katerim soglaša z objavo.
Revija sprejema tiste znanstvene prispevke, ki prej še niso bili izdani. V izdajo ne sprejema prispevkov, ki v veliki meri ponavljajo druge, že objavljene prispevke istega avtorja. Za ponavljanje se šteje tudi kompilacija - besedilo, ki ga sestavljajo fragmenti iz že objavljenih monografij ali člankov. Plagiatorstvo in čezmerno (kar pomeni več kot tretjino celotnega obsega) navajanje del drugih znanstvenikov velja za nedopustno. Vsi citati, fragmentarna povzemanja in uporabljeno gradivo se morajo korektno nanašati na avtorje oz. prvotni vir. Če je delež tujega besedila velik, priporočamo, da se število citatov zmanjša in količina izvirnega besedila poveča.
Avtor mora nujno pridobiti dovoljenja za uporabo vseh izposojenih gradiv (kot so denimo ilustracije), pri katerih nima statusa imetnika avtorskih pravic sam. Zagotavlja, da prispevek ne vključuje podatkov, ki niso dostopni javno in bi lahko predstavljali tajne informacije.
V seznam literature se napiše samo tisto gradivo, ki je bilo dejansko uporabljeno za potrebe raziskave oz. na katero se avtor v besedilu dejansko sklicuje.
Priporočjivo je, da se v besedilu (če je le možno) navede vire finančne podpore za izvedbo raziskave, prav tako se lahko doda zahvalo kolegom, ki so kakorkoli pripomogli pri nastajanju članka, ne morejo pa biti opredeljeni kot soavtorji.
Z oddajo besedila in obrazca za prijavo prispevka se avtor uradno strinja z objavo v reviji Filološke pripombe. S tem ostaja imetnik avtorskih pravic, sme pa tudi preklicati objavo, če je prispevek v fazi pregledovanja oz. če še ni objavljen na spletni strani. O preklicu mora pisno obvestiti uredništvo revije.
Za objavo članka avtor ne prejme plačila. Objava je v spletni obliki dostopna brezplačno, in sicer pod licenco Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivative Works 3.0 Unported License.
Etični Kodeks
Uredništvo
Vse prispevke v prvi vrsti pregledajo sodelavci uredništva, ki so pozorni na skladnost z iskano problematiko in na skladnost s formatom revije. Uredništvo Filoloških pripomb zagotavlja, da izbira recenzentov in rezultati recenzije niso odvisni od komercialnih interesov, spola, narodnosti, verske pripadnosti, politične opredelitve in drugih podobnih dejavnikov. Edini kriterij je akademska ustreznost prispevka.
Ko recenzenta podata mnenje pripravljen za objavo, zavrnjen ali pa zahteva avtorjeve popravke. V primeru nestrinjanja z recenzijo ima avtor pravico pojasniti svoja stališča. Če se stališča obeh recenzentov še vedno razlikujejo od avtorjevih, preveri prispevek tretji recenzent, lahko pa po posebni obravnavi vprašanja o njem glasuje članstvo uredništva.
Recenzenti
Preverjanje prispevka poteka z anonimno recenzijo, ki jo opravita dva eksperta z istega področja (avtor ne izve njunih priimkov, recenzenta ne izvesta priimka avtorja). Za recenzijo se predvideva od 3 do 4 tedne časa. Za recenzente se navadno izbira člane uredništva ali znanstvenike, ki so o isti tematiki pisali v prejšnjih številkah revije, po potrebi pa je mogoče kontaktirati tudi eksperte iz drugih organizacij, mest ali držav.
Recenzent mora biti torej specializiran za isto tematiko, kot je izpostavljena v prejetem prispevku. Uredništvo se prizadeva, da bi zagotovilo izogib konflikta interesov med podanim mnenjem o članku in avtorjem samega članka.
Recenzent je dolžan opozoriti urednika in člane redakcije na kakršnekoli prekomerne podobnosti ali sovpadanja prispevka s teksti, ki jih sicer pozna. Ohranjati mora strokovno tajnost in nima pravice tretjim osebam predstavljati prispevka (in podatkov v njem), dokler ta ni objavljen.
Recenzent poda objektivno, pretehtano in argumentirano oceno prispevka. Kritike oblikuje korektno; tako, da se navezuje samo na besedilo prispevka in informacije, ki jih slednji ponuja.
Uredništvo revije predpostavlja, da sta mnenje in kritični zapis napisana z dobrim namenom - da bi bila avtorju v pomoč pri odpravi pomanjkljivosti oz. da bi se njegovo pisanje izboljšalo do te mere, da bi upravičil javno objavo in dostopnost svojih spoznanj celotni znanstveni skupnosti.
