Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје
Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје е списание кои се издава еднаш годишно за потребите на наставно-образовната и научната дејност на Филозофскиот факултет во Скопје и вообичаено со објавување на зборникот се обележува роденденот на факултетот. Зборникот се издава периодично од 1948 година до денес и во него е запишана најстарата научна работа во Македонија. Во него се публикуваат изворни и прегледни научни трудови , стручни прилози, прикази на конференции и книги, резимеа на докторски десертации, одбележувања на значајни годишнини, сеќавање за нечиј научен век итн.
Ss. Cyril and Methodius University in Skopje, Faculty of Philosophy
ФЕМИНИСТИЧКА ЕТИКА - ОДГОВОР НА ЕЛИТИЗМОТ, СЕКСИЗМОТ И РОДОВИТЕ ОБРАСЦИ ВО МОРАЛОТ
Појавата на феминистичката етика, како нова област во рамките на традиционалната западна етика, е еден од плодовите на заложбите на поборниците за женските права и ослободување од секаков вид доминација и дискриминација, кои својот глас го пројавија преку женското движење, познато како феминистичко движење. Во „ гиланиската офанзива “ за вистинска рамноправност на жените и мажите во општеството, активизмот на модерниот феминизам од шеесеттите години на XX век, не е насочен само кон решавање и подобрување на општествениот статус на жените, туку и кон корегирање на начинот на видувањата и толкувањата на женскиот свет, кој превладува ео општествените науки. Во овој труд вниманието е посветено на феминистичката етика, како обид да ce ревидираат, преформулираат, односно повторно да ce промислат оние аспекти на традиционалната западна етика кои го потценуваат моралното искуство на жените. Исходувајќи од широкиот спектар на различните етички npucтaпu и избори, во него ce прикажани заложбите на феминистите за излегување од границите на моралот создаден исклучиво на машките морални вредности, и за признавање подеднакое статус на жените како морален субјект. Бидејќи заедничката цел на сите феминистички npucтaпu кон етиката, е да создадат родово еднаква етика, една морална теорија заснована на не-сексистичи морални принципи, политики и практики, овој труд го потенцира значењето на феминистичката етика, заснована врз поинакви онтолошки и епистемолошки претпоставки, кои наместо да ги раздвојуваат луѓето со супериорниот, елитистички однос кон „другите“ (ги поврзуваат во нивните меѓусебни релации и односи.
Авторско право(c) 2010 Сузана Симоновска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ГЕНЕТСКА ОСНОВА НА АЛЦХАЈМЕРОВАТА БОЛЕСТ
Алцхајмеровата болест (АБ) е иреверзибилна, прогресивна, мозочна болест која споро ja нарушува меморијата, мисловните вештини и способноста да ce изведуваат наједноставни задачи. Невродегенерацијата ce проценува дека започнува 20-30 години пред појава на клиничките симптоми. Најчеста невропатолошка карактеристика на АБ е присуство на неврофибриларни клопчиња и амилоидни депозити кои што формираат плаки и цереброваскуларни наталожувања. АБ може да ce подели на семејна и спорадична форма. АБ ce смета за семејна кога повеќе од едно лице е заболено во семејството, додека спорадичната форма ce однесуеа на случаи каде што нема други лица заболени во потесното семејство. Речиси сите спорадични случаи на АБ ce со доцна појавност, додека приближно 90% од семејната АБ ce со доцна појавност. Помалку од 10%) од сите случаи ce семејни со рана појавност. Рано појавната семејна АБ ce наследува no автосомно доминантен nam, што значи дека наследувањето на еден мутиран алел на АПП, ПСЕН1 и ПСЕН2 речиси секогаш резултира со развој на болеста. Најчест генетски ризик фактор за развој на спорадична доцно појавна АБ е наследувањето на ε4 алелот на генот за аполипопротеин Е (АПОЕ). Повеќе од 300 генетски полиморфизми биле вклучени во појавата на АБ, покажувајќи дека оеа е полигенска состојба со комплексна шема на наследување. Направени ce напори да ce откријат терапии кои ќе можат да ги намалат Aß производпте настанати со процесирање на АПП. Најнадежен пристап во истражувањата на третманот за АБ е откритието на хемиските соедпненија што покажуваат надеж во намалувањето на амилоидните формаци или редуцирањето на тay фосфорилацијата. Постои уште долг пaт меѓу големиот број податоци за комплетно разбирање на АБ, но крајна цел е развој на прецизни алатки за дијагноза и прогноза, креирање на нови стратегии за подобри третмани базирани на генетскиот профил.
Авторско право(c) 2010 Владимир Трајковски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
КОГНИТИВНО БИХЕЈВИОРАЛЕН ПРИСТАП - ПОТЕКЛО, ПРИМЕНА, КРИТИКА
Когнитивно бихејвиоралниот пристап е, пред cè, насочен кон тешкотиите што клиентот ги има „ сега и овде “ и ce базира на развивање заедничко гледигите за проблемот на клиентот. Когнитивно-бихејвиоралниот пристап ce спроведува на поединци, семејства и групи на луѓе за да ce обезбеди психолошка помош на секого, без оглед на способностите, културата, расата, полот или сексуалната преференција. Психотерапевтите што го применуваат овој модел ce стручњаци од областа на менталното здравје, како што ce медицински сестри, психолози, лекари, социјални работници и советници. Когнитивно бихејвиоралниот пристап може да ce користи групно или индивидуално, самостојно или во комбинација со медикаменти во зависност од тежината или природата на проблемот на клиентот. Основните чекори во структурата на когнитивно бихејвиоралниот npucman ce: идентификување на негативни мисли, модификување на негативни мисли, идентификување и модификување на дисфункционални претпоставки и бихејвиорален експеримент.
Авторско право(c) 2010 Софија Арнаудова https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПСИХОСОЦИЈАЛНА РЕХАБИЛИТАЦИЈА - КОМПОНЕНТА НА ЗАШТИТА НА ЛИЦАТА СО МЕНТАЛНИ РАСТРОЈСТВА ВО ЗАЕДНИЦАТА
Грижата за менталното здравје во заедницата за лицата со ментално растројство значи организација на психијатриската служба на адекватен начин да ги задоволи потребите на овие лица за различен вид психијатриски и психосоцијални услуги, да ги рехабилитира и дa uм ja олесни социјалната интеграција. Значајна компонента на заштитата на лицата со ментални расројства во заедницата е психосоцијалната рехабилитација. За разлика од општите дефиници на поимот рехабилитација, стратегијата за психосоцијалната рехабилитација треба да биде ориентирана кон социјалните вештини на пациентот и кон активирање на ресурсите на заедницата, што секако отвора нови теми за размислување, како на пример, човекови и граѓански права, иновативна легислатива, затворање на психијатриските болници, флексибилна организација на сервисите за ментално здравје, социјално вклучување на луѓето со ментална болест, активни политики за живеење и вработување. Според тоа, психосоцијалната рехабилитација не е само сет на специфични техники, туку е иновативен пристап кон луѓето со пречки, сеопфатна стратегија за промена на односот на целото општество кон лицата со ментална болест, чија цел е да обезбеди оптимално ниво на функционирање на поединците и на општествата, да ги минимизира попреченостите и хендикепите, и да создаде услови за поуспешен живот во заедницата. Во трудот ce разработени прашањата во врска со компонентите на заштитата во заедницата; димензиите на психосоцијалната рехабилитација и специфичните мерки во релизацијата на истата.
Авторско право(c) 2010 Иван Трајков https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
РАСТОТ, ВРАБОТЕНОСТА И СОЦИЈАЛНИТЕ ПРОМЕНИ
Високата стапка на невработеност ео Република Македонија во еден подолг период и создава проблем на активната популација, но исто така и неизвесност и за идните генерации кои стасуваат завршувајќи го образовниот процес и кои настапуваат на пазарот на трудот на кој долго ce задржуваат како неактивни. Оформувањето на прифатлив социјален модел е прашање кое покренува сериозни размислувања: како да ce ограничат пазарните неуспешности и на нивно место институциите, a особено државата, локалната власт, да ги обликуваат општествените процеси и социјалните промени, како да го помагаат социјално загрозениот слој на население, особено за негово вработување, a дa не ce загрозат мотивите за работното ангажирање. Поттикнувањето на вработувањето бара изготвување и иновирање на стретегии за вработување, на програми за поттикнување на претприемништвото и малите бизниси, потоа реформи во трудовото законодавство, a особено поттикнување на вработување небработени лица и социјално исклучени no разни основи , на државно и на општинско ниво и на ниво на индивидуални барања. Тоа доведува до посакувани социјални промени во onштecmвoтo.
Авторско право(c) 2010 Јован Пејковски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Изборот на проблематиката која е презентирана во трудот е инспириран од содржините на предметната програма no предметот Групна социјална работа кој ce слуша во рамките на универзитетското образование на социјалните работници. Овој предмет го проучува влијанието на групнпте интеракции во мали групи врз решавање на сложени социјални проблеми. Еден од феномените важни за функционирање на мала група е моќта, која може да ce разгледува преку нејзина дистрибуција во групата, центри на моќта, улоги и статус на поединец, лидерство итн.
Авторско право(c) 2010 Мариа Доневска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ЗАГРОЗУВАЊЕ И ЗАШТИТА НА КУЛТУРНОТО НАСЛЕДСТВО ВО ВООРУЖЕНИТЕ КОНФЛИКТИ И ПРИСТАПОТ НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА
Културното наследство претставува основа на националниот и културниот идентитет на еден народ, но и дел од сеетското културно наследство. Поради тоа, неговата заштита е од огромното значење и за државата на која и припаѓа, но и за целата меѓународна заедница. Познавањето на националниот систем за заштита на културното наследство е клучен предуслов за правилен пристап кон сопственото културно наследство. Но во услови на вооружени дејствија, треба да ce почитува и културното наследство на другите држави кои ce инволвирани во конфликтот. Затоа треба да ce бршат подготовки уште во мирновременски услови, пред cè, преку јакнење на сесста (кај припадниците на оружените сили и народот) за потребата од почитување и заштита на културното наследство, но и со почитување на меѓународно-правната регулатива за заштита на културното наследство во воените судири.
Авторско право(c) 2010 Зорица Салтировска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
БЕЗБЕДНОСНИ ПРЕДИЗВИЦИ HA НОВАТА АМЕРИКАНСКА АДМИНИСТРАЦИЈА
Доаѓањето на новиот претседател на САД, Барак Обама означува почеток на една нова ера во меѓународните односи. Периодот на униполаризмот карактеристичен за годините после Студената војна полека попушта на својот интензитет и му препушта место на мултиполаризмот. Во контекстот на ваквите глобални промени, новата американска администрација прави обиди за ревидирање на сопствените позиции со цел навремено превенирање на безбедносните предизвици. Трудот дава критички осврт кон позиците на новата американска администрација на Европскиот континент, односите со европските партнери и ширењето на НАТО алијансата кон исток. Исто така, ce разгледуваат u односите со Русија и новиот импулс на „ресетирање “ на односите со најголемиот евроазиски геополитички актери. Сепак ce чини дека најголемите безбедносни предизвици на САД најмногу ce манифестни на подрачјето на Средниот исток, односно Ирак, Иран, Авганистан, Пакистан и Северна Кореја.
Авторско право(c) 2010 Тони Милески https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
„ПЕРЕЊЕ ПАРИ“ - ОПАСЕН ПРЕДИЗВИК ЗА НАЦИОНАЛНАТА БЕЗБЕДНОСТ НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА
Овој труд е наменет за објаснување на природата, моделите, историјата, фазите и можните посредници во процесот „ перење napu “ како еден аспект на организираниот криминал. Во овој труд ce анализира негативното влијание на перење napu врз системот за национална безбедност на Република Македонија, како и тековните меѓународни иницијативи за спречување на овој процес, заради процена на идните поенцијали потребни за ефикасно спроведување на законот. Глобалните одговори на предизвикот на перење napu би можеле да бидат во форма на подигнуеање на свеста за овој феномен, особено за неговото социо-економско влијание, создавање на неопходни правни и институционални рамки и зајакнување на меѓународната соработка.
Авторско право(c) 2010 Тања Милошевска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
НАТО ТРЕНДОВИ ВО ДИМЕНЗИОНИРАЊЕТО НА ВООРУЖЕНИТЕ СИЛИ И ТРОШОЦИТЕ ЗА ОДБРАНА
Во овој труд е направен обид врз база на анализа на истражуваниот материјал за димензионирањето и одбранбените трошоци на земјите членки на Алијансата да ce утврдат оптималните димезии и трошоци кои ќе конвергираат на интересите, можностите и потребите на најголем дел од земјите членки и посебно на Република Македонија како аспирант за влез во Алијансата. Притоа ce појде од сознанието дека до значајни промени во димензионирањето на вооружените сили доаѓа во период на длабоки општествено-политички, економски и безбедносни промени κακό во случајот no завршувањето на Студената војна. Во услови на длабоки општествени и други промени, кога ce цени дека загрозувањето на безбедноста на државите е на помало ниво отколку претходно, најчесто ce случува намалување на квантумот на вооружената сила и намалување на одбранбениот буџет. Секако дека најсериозниот тест за исправноста на таквите одлуки ce ангажманите ео кризните региони, кога на најдиректен начин ce експонираат потребите од дополнителни трошоци и континуиран ангажман на вооружена сила со зголемени способности.
Авторско право(c) 2010 Синиша Даскаловски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ЕУ: ГЛОБАЛЕН АКТЕР ВО МЕНАЏИРАЊЕ НА КРИЗИ
Европската унија во голема мера ja има подобрено соработката во надворешната политика и безбедносните прашања од 1970-те па наваму. Умерените обиди почнувајќи од Европската политичка соработка ce развија во покооперативна структура на Заедничка надворешна и безбедносна политика. За ова постојат внатрешни и надворешни причини. Како може дa ja оцениме состојбата на ЗНБП и капацитетите за кризен менаџмент во сегашнава ситуација? Унијата истовремено ги развива и цивилните и воените капацитети за кризен менаџмент и истите ги применува не само на просторот на Европа. Дали тие u ja даваат на Унијата неопходната способност дa ja одигра улогата на глобален кризен менаџер?
Авторско право(c) 2010 Сергеј Цветковски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СИСТЕМ НА НАЦИОНАЛНА БЕЗБЕДНОСТ НА ЦРНА ГОРА
Република Црна Гора е приморска држава која ce наоѓа во Југоисточна Европа и ce граничи со Србија, со Хрватска, со Босна и Херцеговина, со Албанија и со Косово. Според едни извори, името Црна Гора ce врзува за средниот век кога планината Ловќен и нејзините предгорја, како и подрачјето на староцрногорските планини биле покриени со густа „црна“ шума. Црна Гора за првпат ce споменува во 1276 година од кога постепено ce заменуваат старите називи за оваа географска и државна област Дуклјa и Зета. Според други извори, името Црна Гора за првпат ce спомнува во XV век, no доаѓањето на династијата Црнојевиќ на престолот на поранешната српска држава Зета. Тоа подрачје во 1496 година потппаднало под османлиска власт и влегло во состав на Скадарскиот санџак. По серијата востанија, црногорските племиња во XVI век ce избориле за автономија, a од втората половина на XVII век и фактичка самостојност на својата планинска територија. Оттогаш, Црна Гора имала внатрешно теократско уредување бидејќи на чело на световната власт биле цетинските митрополити-владики. До трансформација на земјата во секуларна кнежевина доаѓа ео 1852 година, a на Берлинскиот конгрес одржан во 1878 година на Црна Гора и е признат статусот на независна држава. Црна Гора, од 1918 до 1991 година била во состав на Југославија (Кралството СХС, ФНРЈ, СФРЈ). По распаѓањето на СФРЈ од 1992 година до 2003 година Црна Гора беше конститутивен елемент на Сојузна Република Југославија, a од 2003 до 2006 година во состав на Државната заедница Србија и Црна Гора. Референдум за независност на Црна Гора беше одржан на 21 мај 2006 година. Овој референдумот го поддржаа повеќе од 55% од граѓаните на Црна Гора што беше услов на Европската унија дa ja потврди и дa ja признае нејзината независност. Повикувајќи ce на резултатите од гласањето за референдум, Црна Гора свечено својата независност ja прогласи на 3 јуни 2006 година. Италијанските извори ja именуваат оваа држава како Montagna Negra, Montenegro или Monte Negro u оттука е и денешниот називот Montenegro кој е влезен во западноевропските јазици. Површината на црногорската територија изнесува 13.812 км . Крајбрежната линија изнесуеа 293,5 км, од кои 52 км ce протегаат на плажа. Според податоците од јули 2009 година, Црна Гора има околу 672,180 жители. Бруто-домашниот производ во 2008 година изнесувал 6,83 милијарди УСД. Брутонационалниот производ no глава на жител за 2008 година изнесувал 10.100 УСД. Според Уставот, Република Црна Гора е граѓанска, демократска, еколошка и држава на социјалната правда заснована на владеењето на правото. Во согласност со начелата и практиката на современите парламентарни држави, во Црна Гора, Собранието (Skupština) како законодавна гранка на власта, дејствува автономно и во меѓусебна рамнотежа со другите гранки на власта (извршна и судска). Извршната власт ja врши Владата, a судската власт ja остваруваат судовите. Република Црна Гора е членка во голем број меѓународни организации како: ООН, ОБСЕ, Советот на Εвροпα, Партнерството за мир (PfP), Евроатланскиот партнерски совет-ЕАПС, УНЕСКО, Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), Светската здравстеена организација, Интерпол u други значајни меѓународни и регионални организации. Моментално, Црна Гора интензивно работи и очекува во наредните години да добие статус на полноправен член на НАТО, a очекува да добие кандидатски статус во ЕУ за да отпочне преговори за придружување во Εвροпската унија.
Авторско право(c) 2010 Оливер Бакрески https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
НЕКСУСОТ ГЛОБАЛИЗАЦИЈА-ДЕМОКРАТИЈА НИЗ ПРИЗМАТА НА (НЕО)ЛИБЕРАЛНИТЕ ОБЕЛЕЖЈА
Динамиката на процесите на глобализација отворија нови патишта и начини за градење на демократски поредок. Со интензитетот на процесите ce очекуваше пораст на демократијата или појава на редица неизвесности кои ќе имаат силни импликации врз истата. Постои веројатност од демократски дефицит во одредени земји и региони, a со тоа демократските процеси лесно може дa ja изгубат конекцијата со мирот.
Авторско право(c) 2010 Горан Зенделовски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ГЕНИТИВСКИТЕ ФОРМИ - OIO НА МИКЕНСКИТЕ ПЛОЧКИ И ТЕСАЛСКИТЕ НАТПИСИ
Формите за генитив сингулар кај тематската деклинација во микенскиот грчки вообичаено завршуваат на -οιο. Во помикенскиот период, завргмокот *-оѕуо, надеор од епската поезија и надвор од подоцнежните поетски реминисценции на хомеровите епови како вообичаен завршок ce среќава единствено 60 тесалскиот дијалект. Сепак, споредбата на микенските со тесалските примери укажува на разлики ео упомребата на завргиокот *-оѕуо и на морфолошко и на синтаксичко ниво, односно упатува на една формулаична и лимитирана употреба на овој завршок ео Тесалија наспроти неговата жива и неограничена употреба на микенските плочки.
Авторско право(c) 2010 Елена Џукеска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ТВОРЕЧКИТЕ ПРОЦЕСИ ВО МАКЕДОНСКАТА РАНОХРИСТИЈАНСКА УМЕТНОСТ РОТАЦИЈА НА ДЕКОРАТИВНИ МОТИВИ И КОМПОЗИЦИИ
Процесот на ротацаја на декоративните мотиви и теми во ранохристијанската уметност, меѓу производите на различните ликовни техники и во рамките на иста техника, е особено забележлив во скулптурата, во која ce слеваат мотиви од мозаиците, текстилот, ракописите, na и предметите од метал (пред cè, крстови), додека во фреско сликарството ce имитира цоклето од камени облоги, но и мозаичните подни и сводни декорации. Преминувањето на орнаментиката од еден тип пластика во друг (од еден тип капител на друг, од парапетни плочи и транзени на капители или од капители на столбови) е дел од усогласувањето на декорацијата на црквите. Ha тој начин mue стануваат единствена-синхронизирана декоративна целина во која и каменот ce обојува, па така полихромијата ги обединува универзалните и акцентирани мотиви и симболи. Класичниот акантус ce видоизменува и претвора во тролист или цвет на лилјан. Класичниот киматион со ехинусот, некогаш резервиран за корнизите и јонските капители, преминува во просторот меѓу волутите на композитниот капител, во долниот раб на четворолисниот капител, но и на вратот на импостите. Крстот доаѓа на потесните страни на абакусот, a од косиот челен дел на импостот преминува на горниот импост, кој е всушност само висок абакус (кај двоспратните дуплирани импости), или пак од импостите ce спушта во делот на ехинусот (кај јонските импост капители). Мотивот на преклопени лаци преминува на абакусот. Декорацијата на ехинусот и перниците, типична за јонските и јонски импост капители (издолжени водени листови комбинирани со копјести), преминува на фасадите на импост капителот, a кај јонските импост капители декорацијата на балтеусот ce преселува на подолгите страни од импостот. Крлушките и преклопените остри лаци од мозаиците преминуваат на парапетните плочи и на импост капителите, на тој начин одѕвонувајќи со идејата за рибата како симбол на Исус. Столбовите добиваат декорација на крст со проширени краци - типична за предната страна на импостите. Набргу, и горниот дел на столбовите ja прима комплетната декорација од капителот и така сосема го заменува.
РОТАЦИЈА / РАЗМЕНА НА ДЕКОРАТИВНИ МОТИВИ
Авторско право(c) 2010 Снежана Филипова https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СВЕЧЕНАТА МАШКА ОДЕЖДА ОД КРАЈОТ HA XV ВЕК
Гробот 934 од некрополата на локалитетот: Комплекс Водочки цркви, Ce. Леонтиј, село Водоча кај Струмица припаѓал на млад, робусен маж (Сл. 1). На десната рака тој имал бронзен прстен - печатник со длабоко ережан орнамент ео end на „елоео гранче“ датиран кон крајот na XV еек (Сл. 2-3). На градите ce најдени две шупливи, топчести копчиња со кои ce закопчуеале полите на некој полесен дел од облеката, (Сл. 4(1_2)). како и четири крупни, полукалотести, луксузни петлици пришиени за помасиеен, горен дел од одеждата (Сл. 5(м)). Овие последниве ce уникатни no изгледот и декорацијата на видливата, горна, кружна поершина (комбинација од розетки - имитација на филигран и гранулација). Според обликот тue ce датираат ео XV век. Судејќи no распоредот на копчињата, аналогии за изгледот на облеката од гробот 934 ce наоѓаат во машките облеки од ктиторските композиции на фреско живописот од поширокиот регион од крајот на XIV и последните децении на XV век.
Авторско право(c) 2010 Елица Манева https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ОДНОСОТ НА ЈУГОСЛОВЕНСКОТО ДРЖАВНО РАКОВОДСТВО КОН МАКЕДОНСКО-СРПСКИОТ ЦРКОВЕН СПОР НЕПОСРЕДНО ПО ПРОГЛАСУВАЊЕТО НА АВТОКЕФАЛНОСТA HA МАКЕДОНСКАТА ПРАВОСЛАВНА ЦРКВА
Прогласувањето на аетокефалноста на Македонската православна црква ео јули 1967 година на Третиот црковно-народен собор, предизвикало остра реакција на епископатот на Српската православна црква, преточена во одлуките од вонредното заседание на Соборот од септември 1967 година. Влошените односи меѓу Српската и Македонската православна црква честопати биле на дневен ред на Сојузната комисија за верски прашања, како пред прогласувањето на автокефалноста на МПЦ, уште повеќе потоа. Претставниците на Сојузниот извршен совет во многуте разговори кои ги воделе со српскиот патријарх Герман истакнувале дека прашањето за признавање на автокефалноста на МПЦ не е исклучиво црковно-канонски, туку пред cè национално-политички проблем. Во Сојузната комисија за верски прашања една година no прогласувањето на автокефалноста на МПЦ констатирале дека Патријархот и Синодот категорички го одбивале секој обид да ce нормализираат односите меѓу двете цркви, упорно опстојувајќи на ставот дека МПЦ може да биде само дел од Српската православна црква. За ова прашање честопати било дискутирано и на седниците на републичките комисии за верски прашања во Македонија и Србија.
Авторско право(c) 2010 Борче Илиевски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СРПСКО-ВИЗАНТИСКИ ОДНОСИ ВО ПОСЛЕДНАТА ДЕКАДА HA XI ВЕК: ВОЛКАНОВОТО НАВЛЕГУВАЊЕ ВО ПОЛОГ
Српско-византиските односи во крајот на XI век ce наоѓале во фаза во која жупанот Волкан, како краен домет на неговата политика кон Византија демонстрира повремена инфантилна непослушност, задоволувајќи ce само со одземање движни материјални добра и девастирање на погранични византиски територии, при што, во временскиот интервал крајот на 1093-јануари 1094 година настрадал и Полог.
Авторско право(c) 2010 Бобан Петровски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ЗАЛОЖНИШТВОТО НА ДАМЕ ГРУЕВ КАЈ ПРОСРПСКИОТ ВОЈВОДА МИЦКО
По Илинденското еостание (1903 г.) во Македонија дошло до промена во начинот на пропагандното дејствување на соседните балкански држави. Дотогашните црковни и културно-просветни пропаганди добиле вооружен карактер со ангажирање на чети. Ha тоа ce спротивставила ТМОРО, која не допуштала паралелно егзистирање на туѓи чети во Македонија. Тоа довело до отворен конфликт меѓу четите на ТМОРО u туѓите пропаганди чети. Последиците од тоа биле катастрофални не само за македонското население, туку и за македонското ослободително движење. Во 1904 година со директна поддршка на српските власти во Македонија ce појавиле првите српски чети кои биле составени од месни луѓе. Една таква српска чета под водство на Мицко Крстевски во октомври 1904 година успела да го заплени ранетиот Дамјан Груев (најекспониран раководител на ТΜΟΡΟ). Meѓyтoa, пo заканите од ТМОРО, српските чети нe ce осудиле Груев да го предадат на турските власти, ниту пак, да го ликвидираат. По едномесечно заложништо Дамјан Груее бил ослободен. Овој настан бил искористен во прсопагандни цели за етаблирање на српската вооружена пропаганда во Македонија.
Авторско право(c) 2010 Ванчо Ѓорѓиев https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
РЕВИЗИЈА НА ГРЧКИТЕ ТЕРИТОРИЈАЛНИ АСПИРАЦИИ ВО ОСМАНЛИСКА МАКЕДОНИЈА
Грчката политика no говорот на Колетис во собранието во 1844 година своите активности ги насочила кон територијално проширување на Кралството Грција. Македонија, како една целина, станала дел од тue аспрации. Сепак во текот на Големата источна криза дошло до ревидирање на обемот на грчките аспирации во османлиска Македонија. Политиката и науката заедно ja дефинирале линијата која започнувала од Oxpид и завршувала кај Неврокоп како максимум на грчките аспирации во Македонија. Таа станала и максимум на можните отстапки кои Грците би ги правеле во преговорите со Србите и Бугарите за дефинирање на линијата на поделба на Македонија на интересни сфери.
Авторско право(c) 2010 Далибор Јовановски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
НЕКОИ ПАТОПИСЦИ ЗА ВЛАСИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА
Целта на овој труд е да даде преглед на некои оценки на странските патописци кои поминале низ Македонија и ги опишале обичаите на населението. Патописците со своите констатации и забелешки ce многу значаен извор за проучување на нашето минато. Tue укажуваат на тешката положба на населението, даваат опис на градовите и населените места. Предмет на интерес на овој труд е да ни ги предаде погледите на некои странски патописци кои поминале низ Македонија и ce интресирале за Власите кои ja населувале оваа територија.
Авторско право(c) 2010 Маргарита Пешевска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
МАКЕДОНСКАТА ЕМИГРАЦИЈА ВО БУГАРИЈА И АФИРМАЦИJAT A HA МАКЕДОНСКАТА НАЦИОНАЛНА ПОСЕБНОСТ ВО ПЕРИОДОТ НА ФОРМИРАЊЕТО НА АСНОМСКА МАКЕДОНИЈА
Во трудот ce обработуваат позначајните аспекти од делувањето на дел од македонската емиграција ео Бугарија во периодот на формирањето на асномска Македонија. Притоа, со својот пишуван збор и со низа акции овие Македонци дале значаен придонес во афирмацијата на македонската национална посебност, организирале борбени групации за учество во конечното ослободување на Македонија при крајот на Втората светска војна, давале материјална и стручна помош во обновата на разрушената инфраструктура итн. Нивното слободно делување и манифестирање на македонската национална свест во Бугарија како резултат на пријателските односи меѓу авнојска Југославија и Отечественофронтовска Бугарија беше сопрено со нарушувањето на односите за време на судирот на КПЈ со Информбирото.
НАЦИОНАЛНИ ПРАВА, МАКЕДОНСКА НАЦИОНАЛНА СВЕСТ
Авторско право(c) 2010 Виолета Ачкоска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПОСТТРАУМАТСКИ СТРЕС Теоретски модели, типологија и етнокултурни аспекти
Трауматизираните лица ce наоѓаат во континуирана „борба“ меѓу преплавеноста со мисли и чувства поврзани со траумата и отапеноста или обидот истовремено да ce избегне cè што ja повикува траумата во сеќавањето. Теоретските модели за развој на посттрауматскиот стрес нудат комплементарни објаснувања за појавата на различните видови посттрауматски одговори. Познавањето на етнокултурните аспекти на посттрауматските последици е неопходно за нивна ефикасна процена и третман.
Авторско право(c) 2010 Катерина Наумова https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ОСАМЕНОСТ, ЗАДОВОЛСТВО ОД УЧИЛИШТЕТО И ДРУГАРСТВОТО
Врсничките односи нe ce секогаш пратени со чувство на задоволство. Детето кое не успеало задоволително да ги реализира односите со врсниците во училиштето и пошироката средина, a со тоа и да ги задоволи своите потреби за припаѓање, љубов и интимност, покажува осамено однесување во училиштето. Осаменоста е резултат на неуспешна социјална интеракција. Од друга страна, детето што е задоволно од училиштето, ce чувствува пријатно, прифатено и прилагодено во училишната средина. За појава на овие чувства значајни ce многу фактори. Каков е придонесот на родителите и врсниците (другарите) 60 чувството на осаменост на детето, но и во чувството на задоволство од училиштето, во период од средното детство и почетокот на адолесценцијата, може да ce согледа од резултатите на нашето истражување. Обработени ce податоците на вкупно 194 ученици (od III u VII одделение). Резултатите добиени со линеарна мултипла регресија, покажуваат дека осаменоста кај учениците oд III одделение ce објаснува само со семејните варијабли. Tue придонесуваат во објаснување и предвидување на осаменоста 36%. Осаменоста на учениците od VII одделение може да ce предвиди преку емоционалноста на мајката (негативна корелација), контрола од мајката и неприфаќање од таткото, како димензии на семејните варијабли, додека од врсничките варијабли ce издвои задоволството од најдобриот другар. Tue ja објаснуваат и предвидуваат варијаблата осаменост 42%). Значи на оваа возраст за осаменоста, покрај семејните односи, значаен е и односот со најдобриот другар. Според резултатите на регресивната анализа (за учениците од III одделение) како предвидувачки фактори на задоволството на детето од училиштето ce истакнуваат: квалитетот на семејната интеракција, одбивање од таткото (негативна корелација), контрола од мајката (негативна корелација) и квалитетот на односите со најдобриот другар, кои го објаснуваат задоволството од училиштето 29%. Кај седмооделенците ce издвоија: квалитетот на семејната интеракција, одбивањето од мајката и квалитетот на другарството, кои го објаснуваат задоволстеото на детето од училшитето 29%.
Авторско право(c) 2010 Орхидеја Шурбановска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПОЗИТИВНА ПСИХОЛОГИЈА: ЗОШТО НИ ТРЕБА НОВО ДВИЖЕЊЕ ВО ПСИХОЛОГИЈАТА?
Иако многу научни дисциплини со векови ce насочени кон помагање на луѓето, последниве години ce јавува Позитивната психологија како ново движење, затоа што многу прашања поврзани со тоа како луѓето да ги реализираат сопствените потенцијали и силни страни, како да го направат животот исполнет со среќа и добросостојба, биле занемарувани во научната психологија. Позитивна психологија е научен приод во истражувањето на позитивните состојби, емоции и доживувања, истражувањето и развојот на позитивните особини и силни страни кај човекот, и примената на сознанијата во развојот на позитивни институции. Посветена на овие проблеми, позитивната психологија има изгледна иднина, имено, во остварувањето на нејзината суштина и мисија во секоја сфера од психологијата, во науката воопшто и во општествениот живот. Но таа ќе oncmou и придонесува само како движење и платформа, без претензии за строга структура што би ja ограничило. Позитивната психологија како движење има смисла ако наодите од истражувањата ce аплицираат во реалниот живот и на обичниот човек, ако на глобално ниво влијае врз јакнење на постматеријалистичките вредности, на јакнење на институциите и заедниците во насока да бидат вистинска поддршка и поткрепа на луѓето за кои ù ce формирани.
Авторско право(c) 2010 Огнен Спасовски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПСИХОЛОШКИ ДОГОВОР: СОДРЖИНА, ФОРМИРАЊЕ И ИМПЛИКАЦИИ
Во трудот е презентиран психолошкиот договор како ментален модел за работните односи. Во воведниот дел е направена споредба меѓу психолошкиот договор и формалните договори за работа. Потоа ce опишани неговите основни компоненти: верувањата на поединецот за личните обврски кон работодавачот и верувањата на поединецот за обврските на работодавачот кон него. Според најопштата категоризација тue можат да бидат релациски и трансакциски, a во зависност од тоа кој од двата типа верувања е позастапен, може да ce зборува за релациски или трансакциски тип психолошки договор. Во понатамошниот текст е објаснет процесот на формирање на психолошкиот договор каде клучни ce барањето и осмислувањето на информации за работните обврски. Во завршниот дел е дискутирана неговата важност и практичната примена.
Авторско право(c) 2010 Билјана Блажевска Стоилковска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
РАКОВОДЕЊЕ, МЕНАЏМЕНТ И ВОДСТВО НА РАБОТНИТЕ ОРГАНИЗАЦИИ
За управување со работните организации до неодамна во нашата земја ce употребуваа термините раководење и водење. Но, во услови на транзиција ce појави тенденцијата, раководителите заради стекнување поголеми овластувања, да ce именуваат како менаџери, додека начинот на нивното управување да ce именува како менаџмент на работните организации. Од психолошки аспект ce објаснети концептите раководење и менаџирање кои ce споредени со концептот водство на организациите. Врз основа на интеракцискиот приод за односот меѓу карактеристиките на вработените и карактеристиките на организациите ce предложени нови стратегии за управување за да ce постигнат позитивни исходи во процесот на работата.
Авторско право(c) 2010 Елисавета Сарџоска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Во трудот ce презентирани дефиниции и концепции за критичкото мислење како комплексен психологики процес. Анализата на неколку класични теории на интелектуални способности покажа дека интелигенцијата содржи димензија на критичко мислење, без оглед дали овој сложен поим експлицитно ce употребува или содржи еквиваленти барем за некои аспекти. За да ce добие посеопфатен увид во научните размислувања за критичкото мислење, прикажани ce и пет репрезентативни концепции. Нивната компаративна анализа укажа на сличности и разлики, како во однос на природата и генезата на самиот конструкт, така и во однос на образовните импликации. На Гласер, Енис и Кеашчее им е заедничко определувањето на критичкото мислење како општа способност за изведување логички операции, како своевидна вештина на мислење која е независна од специфичните содржини или задачи. Наспроти нив, Мејерс укажува дека критичкото мислење секогаш е поврзано со специфични содржини, na тој активен процес на конструкција на знаењата дури и го детерминира неговиот разеој. Гарисон зазема еден умерен став ео однос на претходно опишаните екстремно различни позиции. Тој настојува да ги приближи општото и посебното, вештината и знаењето, формата и содржината, нагласувајќи дека критичкото мислење е општа вештина која ce реализира со помош на конкретно знаење. Со други зборови, образованието бара критичко мислење, a критичкото мислење бара образование. Наспроти разликите, споменатите aвmopu ce согласуваат дека критичкото мислење е значајно и за индивидуалниот и за општествениот развој и дека тоа може и треба да ce стимулира низ образовниот процес.
Авторско право(c) 2010 Елена Ачковска Лешковска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Конформирањето е една од најраспространетите форми на социјално влијание. Тоа ce случува кога луѓето ги менуваат своите мисли и постапки поради подлегнување на реален или на замислен притисок од другите или поради придржување до одредени социјални или групни норми. Во овој труд ce изложени најзначајните пристапи во неговото определување и истражување. При разгледувањето на причините за појавата на конформирањето, идентификувани ce два вида мотивациски антецеденти: потребата да ce биде точен и потребата да ce биде прифатен. Овие потреби во голема мера ja определуваат природата на конформирањето и резултираат со квалитативно различни вида социјално влијание: информациско и нормативно влијание. Исто така, утврдено е дека веројатноста на појавата на конформирањето зависи и од повеќе ситуациски и индивидуални фактори.
Авторско право(c) 2010 Михајло Поповски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СТИЛОВИ НА ХУМОР, СОЦИЈАЛНА И ЕМОЦИОНАЛНА ОСАМЕНОСТ
Целта на оеа истражување е да ce утврди дали постои поврзаност меѓу стиловите на хумор и видовите на осаменост. Стиловите на хумор ce опишани како позитивни (афилијативен и себе-поткрепувачки) и негативни (агресивен и себе-понижувачки), a во истражувањето осаменоста е сфатена како повеќедимензионален конструкт (социјална, љубовна и семејна). На пригоден примерок од 60 испитаници, студенти од прва година на Филозофскиот факултет во Скопје, е применет Прашалник за стиловите на хумор од Rod Martin и Скала за социјална и емоционална осаменост od DiTomasso u Spiner. За тестирање на хипотезите е пресметан Пирсонов коефициент на корелација. Добиените резултати покажуваат дека: постои статистички значајна поврзаност меѓу себе-поткрепувачкиот хумор и социјалната осаменост (г=-.338, ниво .01), себе-понижувачкиот хумор и љубовната осаменост (г=.293, ниво .05) и себе-понижувачкиот хумор и семејната осаменост (г=.345, ниво .01).
Авторско право(c) 2010 Виолета Арнаудова https://creativecommons.org/licenses/by/4.0