EthnoAnthropoZoom is a journal of the Institute of Ethnology and Anthro­pology at the Faculty of Natural Sciences and Mathematics at “Ss. Cyril and Methodius" University in Skopje. This journal focuses on articles belonging to the fields of ethnol­ogy, socio-cultural anthropology, linguistic anthropology, and theoretical anthropology, as well as articles belonging to related scientific disciplines. All published papers in the journal have been peer-reviewed by experts from correspond­ing fields from Macedonia and abroad. The articles in the journal are published bilingually in Macedonian and English. Priority is given to domestic and foreign authors of original scientific articles that focus on ethnological and anthropological problems in Macedonia (separately or comparatively). Also eligible are original scientific texts that refer to the wider region of South-eastern Europe.
Institute of Ethnology and Anthropology, Faculty of Natural Sciences and Mathematics, "Ss. Cyril and Methodius" University in Skopje. Archimedova 3 str., Gazi Baba, Skopje
TOWARDS THE BOOK “INTERBELIEVERS: INTER-RELIGIOUS COEXISTENCE IN A VILLAGE IN WESTERN MACEDONIA.” A STUDY FROM THE FIELD OF SOCIOCULTURAL ANTHROPOLOGY” BY DR. MARCIN LUBAŚ
Copyright (c) 2026 EthnoAnthropoZoom https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
КОН КНИГАТА „РАЗНОВЕРЦИ: МЕЃУРЕЛИГИСКИ СОЖИВОТ НА СЕЛО ВО ЗАПАДНА МАКЕДОНИЈА. СТУДИЈА ОД ОБЛАСТА НА СОЦИОКУЛТУРНАТА АНТРОПОЛОГИЈА“ ОД Д-Р МАРЧИН ЛУБАШ
ON THE BOOK ‘WARSAW SKETCHES SKOPJE’ [POL. WARSZAWA RYSUJE SKOPJE] (2022) BY DR. KINGA NETTMANN-MULTANOWSKA
КОН КНИГАТА ВАРШАВА ГО ИСЦРТУВА СКОПЈЕ ОД Д-Р КИНГА НЕТМАН-МУЛТАНОВСКА
Етнографија, Теренски материјали / Ethnography, Field Materials
THE MONTHLY ISSUE “VARDAR”, EDITED BY KRSTE PETKOV MISIRKOV IN 1905 AND THE MACEDONIAN QUESTION
The first and only issue of the journal Vardar was published on 1 September 1905 in Odessa under the editorship of Krste Petkov Misirkov. Through this publication, Misirkov sought to draw the attention of both regional and European audiences to the “Macedonian Question,” while articulating and defending the program of what he termed the Macedonian national “separatists”—a designation he applied to himself and his followers. Confronting opposing Serbian and Bulgarian national narratives, Misirkov advanced a series of arguments aimed at refuting claims that denied the existence of a distinct Slavic Macedonian nation. In one of the key articles published in Vardar, Misirkov addressed the emergence and interpretations of Serbian and Bulgarian theories concerning Macedonian nationality. He critically examined the official positions of both states, emphasizing their refusal to recognize Macedonian distinctiveness and highlighting how such denials were closely linked to competing territorial claims over Macedonia. Another contribution in Vardar presents detailed statistical data on villages in Southern Macedonia, including their names, demographic composition by nationality, patterns of land ownership, number of households, and administrative affiliation to the kazas of Pazar, Thessaloniki, Gevgelija, and Kukuš. Through this combination of political argumentation and empirical documentation, the journal sought to substantiate claims regarding the historical and demographic foundations of Macedonian national identity.
МЕСЕЧНИКОТ „ВАРДАР“ ВО УРЕДНИШТВО НА КРСТЕ ПЕТКОВ МИСИРКОВ ОД 1905 ГОДИНА И МАКЕДОНСКОТО ПРАШАЊЕ
Првиот и единствен број на списанието „Вардар“ е објавен на 1 септември 1905 г. во Одеса во уредништво на Крсте Петков Мисирков. Идејата и целта на К. Мисирков, била да се привлече вниманието на пошироката јавност во регионот и во Европа кон „македонското прашање“, за програмата и следбениците на македонските национални сепаратисти, како што себеси и следбениците ги нарекува Мисирков, притоа соочувајќи се со сите противници, низ аргументи да се бори против сите што го одречуваат постоењето на одделна словенска македонска народност. К. Мисирков објавува статија посветена на настанувањето и толкувањата на српската и бугарската теорија за народноста на Македонците, каде што јасно укажува на официјалните ставови и од двете страни на непризнавање на посебноста на македонската народност, што пак се одразувало на официјалните територијални претензии на соседните држави Бугарија и Србија врз Македонија. Во следната статија на „Вардар“ се објавени статистички податоци за селата, нивните имиња, за населението според народноста, сопственоста на земјата, бројот на куќи и припадноста според кази во Јужна Македонија, поточно во Пазарско, Солунско, Гевгелиско и Кукушко.
NATIONAL IDENTITY AS PART OF A CULTURAL POLICY IN MACEDONIA (2006-2016)
This paper investigates, analyzes, and critically evaluates cultural policy in Macedonia as embodied in the government-sponsored Skopje 2014 project, with particular focus on the Museum of the Macedonian Struggle for Sovereignty and Independence, the Museum of VMRO, and the Museum of the Victims of the Communist Regime. The study places special emphasis on post-communist politics of memory as a strategic instrument in the reshaping of national identity. By examining the narrative structures, exhibition strategies, and symbolic frameworks of these institutions, the paper argues that the project represents a deliberate effort to reconfigure historical interpretation and collective memory in the service of constructing a new post-communist national narrative.
НАЦИОНАЛНИОТ ИДЕНТИТЕТ И КУЛТУРНАТА ПОЛИТИКА ВО МАКЕДОНИЈА (2006 – 2016)
Целта на овој текст е да ја истражи, анализира и евалуира културната политика во Македонија олицетворена во владиниот проект „Скопје 2014“, особено во Музејот на македонската борба за самостојност и независност – Музеј на ВМРО – Музеј на жртвите на комунистичкиот режим, со посебен акцент на посткомунистичките политики на сеќавање, кои се користат за преобликување на посткомунистичкиот и националниот идентитет. Културните политики што се однесуваат на монументализацијата на историските наративи и култури создаваат нов „национален“ етнички идентитет, што придонесува за понатамошно етнизирање на сеќавањата на заедницата, особено во едно мултиетничко општество. Доколку се продолжи со поддршка на овие политики, постои опасност од создавање на просторни културни енклави со посебни моноетнички идентитетски маркери.
MIRACLE AND ITS SACRED SPACE IN THE MEDIEVAL VISUAL CULTURE OF PRILEP: THE CULT OF WONDERWORKING VIRGIN MARY OF THE MONASTERY OF TRESKAVEC
This paper examines the role of miracles and wonderworking in the formation of sacred space within the medieval visual culture of Prilep. Particular attention is devoted to the cult of the wonderworking Virgin Mary at the Monastery of Treskavec, analyzed as a focal point of devotional practice and symbolic meaning. The study explores how narratives of miraculous intervention contributed to the construction of visual culture both within the interior of the church and across the broader sacred landscape. By situating miracle-working within its theological, liturgical, and spatial contexts, the paper demonstrates how visual representations, ritual practices, and topographical markers interacted in shaping a coherent sacred environment.
ЧУДОТО И НЕГОВИОТ СВЕТ ПРОСТОР ВО СРЕДНОВЕКОВНАТА ВИЗУЕЛНА КУЛТУРА НА ПРИЛЕП: КУЛТОТ НА ЧУДОТВОРНАТА БОГОРОДИЦА ОД МАНАСТИРОТ ТРЕСКАВЕЦ
Идејата на овој труд е да се укаже на влијанието на феноменот на чудата и правењето чуда во создавањето на сакралниот простор на средновековната визуелна култура на Прилеп. Посебно внимание е посветено на култот на чудотворната Богородица од манастирот Трескавец. Фокусот е ставен на прикажување на создавањето на визуелната култура, како во светиот простор на црквата така и во сакралниот пејзаж.
STRUGGLES TO OVERCOME ETHNOCENTRISM OF ETHNOLOGY AND ANTHROPOLOGY STUDENTS
The turbulent political developments in Macedonia in recent years have legitimised the paradox of the ethnocentric ethnologist or anthropologist, especially during the period of the right-wing government. This phenomenon has its own history, considering the existence of the concept of national scientific disciplines, whose aim is to cherish, strengthen and often (re)create national identity. This is usually the impression of the public about the tasks of these disciplines. The text examines the stereotypical positions of the students at the Institute of Ethnology and Anthropology at Ss. Cyril and Methodius University – Skopje, Republic of North Macedonia, which persist despite the efforts of the teaching staff to deconstruct and problematise them from a methodological aspect. In order to illustrate this paradox, I will use the papers written by ethnology and anthropology students which contain ethnocentric, patriotic, even nationalistic positions. Although the curriculum of the Institute does not support such positions concerning what kind of researchers they should be in regard to their national identity, it becomes obvious that the struggle with the widely spread positions can be very difficult.
ТЕШКОТИИ ВО НАДМИНУВАЊЕТО НА ЕТНОЦЕНТРИЗМОТ КАЈ МАКЕДОНСКИТЕ СТУДЕНТИ ПО ЕТНОЛОГИЈА И АНТРОПОЛОГИЈА
Турбулентните политички случувања во Македонија во последниве години дополнително го легитимираа парадоксот за етноцентричен етнолог или антрополог, особено во периодот на десно ориентираната власт. Овој феномен има своја историја со оглед на постоењето на концептот за национални научни дисциплини, чија цел е да го негуваат, зајакнуваат и често да го (пре)создаваат националниот идентитет. Таков е вообичаено впечатокот во јавноста за задачите на овие дисциплини. Текстот ги разгледува стереотипните ставови на студентите на Институтот за етнологија и антропологија на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Република Северна Македонија, кои сè уште опстојуваат и покрај напорите на вработените да ги деконструираат и проблематизираат од методолошки аспект. Како илустрација за овој парадокс ќе ги користам трудовите на студентите по етнологија и антропологија што содржат етноцентрични, патриотски, па дури и националистички ставови. Иако студиската програма на Институтот не ги поддржува ваквите ставови на студентите во врска со тоа какви истражувачи треба да бидат во однос на нивниот национален идентитет, станува очигледно дека борбата со широко распространетите ставови може да биде многу тешка.
GREEK SYMPOSIA – MACEDONIAN REVELRIES. THE CAROUSALS OF KING ALEXANDER III OF MACEDONIA
The paper compares the feasts and drinking binges of King Alexander III of Macedonia with the Greek symposia of the Classical Age. In the first part of the study, the Greek symposia are presented, highlighting the most important elements of the feasts. In general, the Hellenized Macedonians took over many elements of classical Greek feasts (sophisticated conversation, drinking after the dinner and the participation of the men only to the exclusion of the women, except the hetairai). Many have the idea that the Macedonian ruler had been a reckless and crapulous drinker, although he cannot be consideredan alcoholic in modern terms. Historians unanimously argue that Alexander was not an immoderate wine drinker, however, in some cases, heavy drinking culminated in tragedies, like in the two cases analyzed below: the burning of Persepolis and the murder of Cleitus.
ГРЧКИ СИМПОСИИ – МАКЕДОНСКИ ВЕСЕЛБИ ПИРОВИТЕ НА АЛЕКСАНДАР III, КРАЛОТ НА МАКЕДОНИЈA
Текстот ги споредува гозбите и пијанките на Александар III, кралот на Македонија, со грчките симпосии од класичниот период. Во првиот дел од текстот се презентирани грчките симпосии и се подвлечени најзважните елементи на овие прослави. Генерално, хеленизираните Македонци презеле многу елементи од класичните грчки гозби (софистицирани разговори, исклучиво машко учество и исклучување на жените, освен хетајрите, пиење по вечерата). Многумина мислат дека македонскиот владетел бил несовесен пијаница, иако тој не може да се третира како алкохоличар според современите стандарди. Историчарите се согласни околу тоа дека Александар не бил неумерен во пиењето вино, но сепак, во некои случаи, тешкото опивање кулминирало со трагедии, како во двата случаи што се анализирани подолу во текстот: палењето на Персеполис и убиството на Клит.
THE GLOBALIZATION OF SEX ECONOMIES THROUGH EXAMPLES FROM THE ROMA COMMUNITY IN SKOPJE
The globalization of sexual service markets has also shaped the dynamics of sexual economies within the Roma community in Skopje. Drawing on nine years of ethnographic research and five in-depth interlocutor narratives, this study examines how transnational mobility, shifting market demands, and European regulatory and organizational models have reconfigured local practices. The findings indicate that a significant number of sex workers from this community have migrated to Belgium and France, integrating into broader European markets, while those who remain in Skopje increasingly operate according to organizational patterns and service models aligned with Western European contexts.
ГЛОБАЛИЗАЦИЈА НА ЕКОНОМИИТЕ СО СЕКСОТ ПО ПРИМЕРИ ОД РОМСКАТА ЗАЕДНИЦА ВО СКОПЈЕ
Глобализацијата на пазарите со сексуални услуги во светот придонесува за глобализација на сексуалниот пазар во ромската заедница во Скопје. Примерот со петте соговорници во истражувањето во период од девет години го покажува токму тоа. Поголем дел од сексуалните работници се иселени во Белгија и Франција, а оние што работат во Скопје ја реализираат својата работа по европски терк.
GEZI PARK AS SPONTANEOUS DEVELOPMENT: RE-IMAGINING THE TURKISH PUBLIC
The subject of this paper is the Gezi Park movement that took place in the summer of 2013 in Turkey. Despite starting out as a peaceful protest to stop the demolition of Gezi Park for the purposes of the “Taksim Pedestrianization Project”, the gatherings quickly became one of the biggest social movements to take place in Turkish history. People from all ages, classes and social groups came together in support, after government attempts to suppress the protest through brutal police actions garnered widespread criticism. Although the movement did not generate any immediate or drastic political change, it did leave a lasting effect on the Turkish public, especially because of the immense solidarity and social cohesion demonstrated by the participants. Hence, in this paper, I will argue that Gezi Park could be treated as an example of ‘spontaneous development’, an informal process through which the citizens of Turkey re-imagined the Turkish public and possibilities of modes of life within the state. Instrumental in this process was the long-lasting stratification of the Turkish public between the laicist, Kemalist ‘modernists’ and the Islamic, Erdoğan ‘conservatives’. I argue that in the context of a historical and current repressive and silencing state, Turkish people constructed a Gezi community in direct opposition, in which social hierarchies were disbanded and freedom of speech was maintained as one of the highest values. By taking anthropological and developmental studies of the informal/formal sector dichotomy and their interrelation, I apply these understandings to the human development sector. Thus, I argue that informal modes of organization and maintenance of social cohesion can be treated as informal development, directly affecting people’s imaginations and actions, as well as a potential source of knowledge and inspiration for formal-sector development. In this sense, I employ Amartya Sen’s freedom-approach to development to demonstrate that freedom of expression played an instrumental role in the construction of this imagining. Further, I argue that despite theoretical limitations in social theory, ethnographic research and anthropological studies can be useful in the application of informal sector knowledge to formal development strategies.
ГЕЗИ ПАРК КАКО ВИД НА СПОНТАН РАЗВОЈ: ПРЕОСМИСЛУВАЊЕ НА ЈАВЕН ПРОСТОР ВО ТУРЦИЈА
Тематиката на овој текст е движењето „гези парк“, кое се случи во летото 2013 г. во Турција. Започнувајќи во форма на мирни протести со цел да се прекине уривањето на Гези парк за потребите на проектот за претворање на Таксим во пешачка зона, набргу движењето стана едно од најголемите социјални движења во турската историја. Жители од сите возрасти, класи и општествени групи се соединија за поддршка откако владините обиди да се задуши протестот со употреба на брутална полициска сила предизвикаа многубројни критики. Покрај тоа што движењето не доведе до драстична политичка промена, сепак остави трага врз турската јавност, особено поради огромната солидарност и општествена кохезија од страна на учесниците. Според тоа, може да се каже дека движењето гези парк претставува еден вид „спонтан развој“, неформален процес низ кој жителите на Турција ја преосмислија турската јавност и можностите за форми на живот во државата. Од огромна важност во овој процес е долгорочната поделба во турската јавност помеѓу секуларните, кемалистичките „модернисти“ и исламските, наречени уште и ердогански „конзервативци“. Може да се каже дека во контекст на репресивната и стишувачка држава, како во минатото така и во сегашноста, жителите на Турција создадоа заедница Гези како директна опозиција, во која општествените хиерархии беа тргнати, а слободата на изразување беше издигната како една од највисоките вредности. Неформалниот начин на организација и одржување на општествената стабилност може да се гледа низ призмата на „неформален развој“, кој директно влијае врз замислите и дејствијата на луѓето, како и на потенцијален извор на знаење за развојот како дел од формалниот сектор. Во оваа смисла, може да се употреби пристапот „развој како слобода“ на Амартија Сен за да се објасни како слободата на изразување имаше клучна улога во конструкциите на овие замисли. На крајот, етнографските истражувања и антрополошките студии можат да бидат корисни во применувањето на знаења од неформалниот сектор во формални развојни стратегии.
TOWARDS THE BOOK “MEMORY AND MANIPULATION BY NENAD MAKULJEVIĆ”
Copyright (c) 2023 EthnoAnthropoZoom https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
КОН КНИГАТА „МЕМОРИЈА И МАНИПУЛАЦИЈА“ ОД НЕНАД МАКУЉЕВИЌ
The manuscript entitled “Folk Costume in Gorna Prespa”, authored by Anica Antova, is a typewritten seminar paper submitted in 1949 as part of her studies in ethnology at the Faculty of Philosophy in Skopje, under the mentorship of Prof. Dr. Branislav Rusić. The text was written by the distinguished Macedonian ethnologist Anica Petruševa (née Antova), whose scholarly engagement with folk costume originated during her university studies and subsequently developed into a defining focus of her professional career. Petruševa’s sustained research on folk costume, embroidery, and textile traditions established her as one of the foremost specialists in this field in Macedonia. Her analytical approach to the structural, aesthetic, and regional characteristics of traditional dress significantly contributed to the systematization of knowledge in Macedonian ethnology. The preservation of this seminar paper is owed to the meticulous archival care of Prof. Dr. Branislav Rusić, whose complete scholarly legacy is housed in the “Haralampije Polenaković” Archive at the Macedonian Academy of Sciences and Arts. The present transcription of the manuscript has been prepared by Prof. Dr. Ljupcho S. Risteski. The text is reproduced in its original linguistic form, without editorial standardization or proofreading interventions, in order to retain and document the linguistic features characteristic of the Macedonian language of the late 1940s.
Ракописот со наслов: „Народна носија во Горна Преспа“ од Аница Антова е напишан на машина за пишување, како семинарска работа на студиите по етнологија на Филозофскиот факултет во Скопје во 1949г., под менторство на проф. д-р Бранислав Русиќ. Станува збор за текст на познатиот етнолог Аница Петрушева, чиешто моминско презиме било Антова. Интересот на Аница (Антова) Петрушева за народната носија започнал уште во текот на нејзиното студирање етнологија кај проф. д-р Бранислав Русиќ, а се профилирало во текот на целиот нејзин работен век. Интересот и достигнувањата на Аница Петрушева во доменот на истражувањата на карактеристиките на народната носија, везот и текстилните обработки ја дефинираат како еден од најдобрите познавачи на оваа проблематика во Македонија. Текстот на семинарската работа е зачуван како резултат на грижливиот однос кон сите материјали на проф. д-р Бранислав Русиќ, чијашто ракописна заоставштина се чува во Архивот „Харалампије Поленаковиќ МАНУ. Транскрипцијата на текстот ја направи проф. д-р Љупчо С. Ристески, а јазикот и текстот се пренесени во целост во оригиналната форма со цел да се забележат јазичните карактеристики на македонскиот јазик од тоа време, без лекторски интервенции.
BUREAUCRATIC INTERACTIONS AND COLLECTIVE MEMORIES OF SOCIALIST YUGOSLAVIA
Eda Starova Tahir’s text examines contemporary invocations of Yugoslav socialist healthcare in North Macedonia as a discursive and affective resource through which citizens negotiate and critique present-day healthcare realities. By revisiting the socialist model as a benchmark of accessibility, solidarity, and institutional care, these narratives not only articulate dissatisfaction with current conditions but also shape normative policy expectations in the post-socialist period.
БИРОКРАТСКИТЕ ИНТЕРАКЦИИ И КОЛЕКТИВНИТЕ СЕЌАВАЊА ЗА СОЦИЈАЛИСТИЧКА ЈУГОСЛАВИЈА
Текстот на Еда Старова Тахир, ги анализира скорешните посочувања на југословенскиот социјалистички здравствен систем во Северна Македонија како начини за справување со сегашниот здравствен систем, коишто истовремено ги определуваат и очекувањата во однос на здравствените политики во постсоцијалистичкиот период.
WORLD WAR I IN CONTEMPORARY MEMORY CULTURE IN SERBIA
The memorialization of the First World War in contemporary Serbian culture offers a revealing case study of the ways in which collective memory is shaped by shifting political and social dynamics. From the 1980s to the present, public remembrance of the Great War has undergone a marked revitalization, most visibly manifested in the erection of numerous monuments across the country. This commemorative expansion did not occur in a political vacuum; rather, it unfolded in close interaction with broader ideological transformations accompanying the late socialist crisis and the post-Yugoslav transition. Particularly during the 1980s and 1990s, there was a notable proliferation of monuments dedicated to military leaders and war heroes. This monumental emphasis on martial figures functioned not merely as an act of historical remembrance but as a symbolic reorientation of public memory toward narratives of heroism, sacrifice, and national struggle. In this context, the commemorative landscape can be interpreted as reflecting—and simultaneously reinforcing—the broader militarization of Serbian society during a period marked by rising nationalism and armed conflict.
ПРВАТА СВЕТСКА ВОЈНА ВО СОВРЕМЕНАТА КУЛТУРА НА СЕЌАВАЊЕ ВО СРБИЈА
Меморијализацијата на Првата светска војна во современата српска култура илустрира како овој процес зависел од актуелните политички и општествени трендови. Од 1980 година до денес, споменот на Првата светска војна е ревитализиран преку подигање на бројни споменици. Во текот на 1980-тите и 1990-тите имаше наплив на подигање споменици на воените водачи. Тоа претставуваше јасен знак за милитаризација на српското општество.