CONTEXT/КОНТЕКСТ
type: channel
description: CONTEXT/КОНТЕКСТ е меѓународно научно списание за компаративна книжевност и интердисциплинарни културолошки истражувања. Во него се објавуваат рецензирани научни прилози на англиски и на македонски јазик со компаративен, меѓукултурен и интердисциплинарен фокус. Неговата теоретска и методолошка рамка е изградена врз принципите на дисциплината компаративна книжевност и областа на културолошките студии. Тоа промовира креативни и критички промислувања на литературата, уметноста и културата. Се објавува во печатена и електронска форма двапати годишно.
publisher: Institute of Macedonian Literature Ss. Cyril and Methodius in Skopje
language: mk
publication name: CONTEXT/КОНТЕКСТ
issn: 1857-7377
items: СЕСТРИНСТВОТО, ДУХОВНОСТА И КУЛТУРНИОТ ИДЕНТИТЕТ НА ЖЕНСКИТЕ ЛИКОВИ ВО РОМАНОТ БОЈАТА НА ПУРПУРОТ ОД АЛИС ВОКЕР
items: ПРОЕКТОТ „ТРАУМАТА ВО ЛИТЕРАТУРАТА“ ВО КОНТЕКСТ НА СОВРЕМЕНИТЕ ИНТЕРДИСЦИПЛИНАРНИ ПРОУЧУВАЊА НА ТРАУМАТА
items: ТЕОРИСКИ АСПЕКТИ НА ВИРТУЕЛНИТЕ МУЗЕИ
items: EPISTEMOLOGY OF FEMINIST DECOLONIALISM AND AESTHETICS OF BORDERLANDS
items: РЕАЛНОСТА И ТРАУМАТА ВО ДОКУМЕНТАРНИОТ ФИЛМ („МОЛКОТ НА РАЗУМОТ“ ОД КУМЈАНА НОВАКОВА И „ЖЕЛЕЗНА ТВРДИНА“ ОД МИТКО ПАНОВ)
items: КАРАТЕДО И ЗЕН – ПАТОТ НА ПРАЗНИНАТА ВО СОВРЕМЕНАТА УМЕТНОСТ И КУЛТУРА
items: ДОПИРОТ И ТЕХНОТЕЛОТО
items: ПОСТ-ТЕЛЕСНА ИНТИМНОСТ ВО СОВРЕМЕНАТА МЕДИУМСКА КУЛТУРА
items: СРЕДЕ МАСКАРАДАТА НА ОГЛЕДАЛАТА: КАРНЕВАЛСКАТА ФАНТАЗМАГОРИЗАЦИЈА НА ЖИВОТОТ ВО ПРИНЦЕЗАТА БРАМБИЛА НА Е. Т. А. ХОФМАН
items: METAPHOR AS A SEMIOTIC KEY IN VISUAL POETICS
items: ВЕШТАЧКАТА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА И СОВРЕМЕНИТЕ ИЗВЕДУВАЧКИ УМЕТНОСТИ: НОВИ ПЕРСПЕКТИВИ НА ИЗВЕДБЕНОСТА
items: ПРЕТСТАВУВАЊЕТО НА ЖИВОТНИТЕ ВО ПОПУЛАРНИТЕ МЕДИУМИ: СОЦИОКУЛТУРНА ПЕРСПЕКТИВА
items: МАШКОТО И ЖЕНСКОТО ВО БОРБА ЗА ПРАВИЧНОСТ: КРИТИЧКИ ПОГЛЕД ВРЗ ФЕМИНИЗМОТ И МАСКУЛИНИЗМОТ
items: ДИФЕРЕНЦИЈАЦИЈА ПОМЕЃУ НЕКОИ КРАТКИ (АПЕЛАТИВНИ) ФОЛКЛОРИСТИЧКИ ЖАНРОВИ
items: ЛИТЕРАТУРНИ АРХЕТИПОВИ НА НОВАТА КОГНИТИВНА РЕВОЛУЦИЈА – ОД АНТИЧКИОТ МИТ ДО ДИГИТАЛНА УТОПИЈА
items: SEMIOTICS OF EMPTY SPACES: DIALECTICAL RUPTURE, INTERVAL, PAUSE
items: НАДРЕАЛИЗМОТ И ЖЕНИТЕ
items: MISOGYNY AND SEXISM IN BENJAMIN FRANKLIN’SOLD MISTRESSES’ APOLOGUE AND DONALD TRUMP’SPUBLIC STATEMENTS: STATESMEN USING HUMOUR ASA COVER-UP
items: ГРАНИЦАТА КАКО ПРЕДМЕТ НА ИСТРАЖУВАЊЕ
items: “A BINARIAN’S NIGHTMARE”: THE POETICS OF THE INCLUDED MIDDLE IN MINA LOY’S SONGS TO JOANNES
items: РАКОПИСНИ НЕВМАТСКИ ЗАПИСИ НА КОЗМА ПРЕЧИСТАНСКИ ОД ПОЧЕТОКОТ НА XX ВЕК: КУЛТУРНОИСТОРИСКИ, АРХЕОГРАФСКИ И МУЗИКОЛОШКИ ПРОСЛЕДУВАЊА

СЕСТРИНСТВОТО, ДУХОВНОСТА И КУЛТУРНИОТ ИДЕНТИТЕТ НА ЖЕНСКИТЕ ЛИКОВИ ВО РОМАНОТ БОЈАТА НА ПУРПУРОТ ОД АЛИС ВОКЕР
type: item
description: Алис Вокер (1944) е истакната афроамериканска писателка која ја добила Пулицеровата награда за литература во 1983 година за романот „Бојата на пурпурот“ (The Color Purple). Романот го прикажува животот на афроамериканските жени, третирајќи ги прашањата за сексизмот, расизмот и сиромаштијата кои го прават животот борба, но истовремено прикажува и аспекти од животот во кои семејството, сестринството и женската духовност играат клучна улога во таа борба. Сестринството во овој роман се јавува како духовна и мајчинска поддршка, односно како меѓусебна помош меѓу жените. Тоа претставува силна врска во која жените наоѓаат поддршка за сите свои тешкотии и товари. Станува збор за сојуз на жени во кој, преку меѓусебна помош, тие стануваат свесни за сопствените вредности и ја добиваат силата и средствата да ѝ се спротивстават на машката доминација. Важна е и темата на сестринството, која води кон будење на сопственото „јас“ кај протагонистката. Се забележува дека ликовите во романот ја развиваат темата на сестринството, која е поважна и помоќна од врската што женските ликови ја градат со машките ликови во делото. Сестринството се манифестира преку односите меѓу Сили и Нети, Сили и Софија, како и Сили и Шуг. Преку поврзаноста со Шуг, во личноста на протагонистката настануваат суштински промени кои резултираат со будење на нејзината свест за себе. Преку оваа врска со Шуг, протагонистката се ослободува од доминацијата на патријархалното општество и ја развива потребата да сака и да биде сакана. Шуг, исто така, ѝ помага да ја открие сопствената сексуалност и одново да го научи вистинското значење на љубовта – нешто за што таа мислела дека го изгубила заедно со својата сестра Нети. Самооткривањето на Сили е резултат на поддршката, мотивацијата и љубовта што таа ги добива од Шуг, Софија и Нети. Шуг ја запознава со пантеистичкото и трансценденталистичко гледиште за Бог. Откако ќе сфати дека Бог е во неа, таа успева да ги надмине стравот и чувството на вина и да стане жена која не се п…
subject: Articles
  topic: section
subject: сестринство
  topic: keywords
subject: духовност
  topic: keywords
subject: женски сојуз
  topic: keywords
subject: женизам
  topic: keywords
subject: пантеизам
  topic: keywords
creator: Маријана Клеменчиќ
rights: Авторско право(c) 2026 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 97
ending page: 107
doi: 10.55302/context263397k

ПРОЕКТОТ „ТРАУМАТА ВО ЛИТЕРАТУРАТА“ ВО КОНТЕКСТ НА СОВРЕМЕНИТЕ ИНТЕРДИСЦИПЛИНАРНИ ПРОУЧУВАЊА НА ТРАУМАТА
type: item
description: Овој текст го објаснува и го претставува пред пошироката академска јавност научниот проект на Институтот за македонска литература во Скопје, со наслов Траумата во литературата, кој се реализира во текот на 2025 и 2026 година. Текстот нуди преглед на елаборатот подготвен од раководителката на проектот Ана Мартиноска, во кој таа ги дефинира главните насоки и фази низ кои ќе се одвива проектот, како и целите и очекуваните резултати. Исто така, текстот го контекстуализира проектот во однос на современите тенденции во областа на студиите за траума.
subject: Articles
  topic: section
subject: траума
  topic: keywords
subject: литература
  topic: keywords
subject: интердисциплинарност
  topic: keywords
subject: проект
  topic: keywords
subject: Ана Мартиноска
  topic: keywords
creator: Гоце Смилевски
rights: Авторско право(c) 2026 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 59
ending page: 66
doi: 10.55302/context263359s

ТЕОРИСКИ АСПЕКТИ НА ВИРТУЕЛНИТЕ МУЗЕИ
type: item
description: Виртуелните музеи се сѐ поприсутен инструмент во рамките на дигиталните хуманитарни науки. Тие претставуваат интерактивни, мултимодални и нелинеарни културни простори во својата структура, со што отвораат нови можности за истражување, толкување или продукција на хуманистичко знаење. Проектот „Виртуелен музеј Конески“ има повеќеслојна цел, која во својата суштина е едукативна и културна. Неговата главна задача е дигитално зачувување, презентација и промоција на животот и делото на Блаже Конески (1921–1993) преку современи виртуелни алатки, достапни за пошироката јавност. Поконкретно, проектот се стреми кон зачувување на културното наследство преку дигитализација и систематизација на архивските материјали (ракописи, фотографии, документи, трудови) од оставнината на Блаже Конески. Проектот има и образовна вредност преку создавање ресурс кој може да се користи во наставата, истражувањето и самообразованието.
subject: Articles
  topic: section
subject: музеј
  topic: keywords
subject: виртуелно
  topic: keywords
subject: дигитално
  topic: keywords
subject: дигитализација
  topic: keywords
subject: дигитална хуманистика
  topic: keywords
creator: Ема Лакинска
creator: Владимир Мартиновски
rights: Авторско право(c) 2026 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 47
ending page: 57
doi: 10.55302/context263347l

EPISTEMOLOGY OF FEMINIST DECOLONIALISM AND AESTHETICS OF BORDERLANDS
type: item
description: Есејот го истражува феминистичкиот деколонијалитет како метод и праксис на отелотворување на се­тилниот сознаен опит и политиката на граничните подрачја (borderlands). Во овој контекст се елаборира на кој начин феминистичката епистемологија отвора нови димензии во рамките на специфичните конфликти и злосторства против човештвото (војни, раселувања, барање азил). Чинот на дислокација на деколонијалните тела во новиот меѓупростор и меѓуместо, како и некрополитичкото насилство на капитализмот, поттикну­ваат критичко преиспитување на онтоепистемолошките и политичките импликации на граничните подрачја на раселеноста и „битието-во-желбата-за-преживување“ – како единствен можен радикален феминистички чин на мислење и дејствување. Овој епистемолошко-политички правец на редефинирање на епистемата на граничните простори, не­крозата и политиката, го сочинува вториот дел од елаборацијата во есејот. Целта е да се аргументира дека феминистичкиот деколонијалитет е вкоренет во економската неправда, како и во историскиот и расниот ма­теријализам. Овој пристап ги следи капиталистичките редефинирања на трансформативната правда и феми­нистичката неправда, кои сѐ уште претставуваат отворен процес на нелинеарна епистемологија и мисловен процес исполнет со дисконтинуитети, амплитуди и борби за опстанок. Наведените концепти се истражуваат низ призмата на актуелните масовни процеси на миграција, вој­ни, колонијални претензии, расен капитализам, присилни миграции, системи на насилство и невидливо на­силство. Тие се третираат како нови парадигми за промислување на епистемологијата на феминистичкиот социјален деколонијалитет денес, во постковид периодот и помеѓу световите на дистописката сегашност на војни и воена некрофилија. Надежта на феминистичката епистемологија против колонијализмот е вкоренета во новото читање на феминистичкиот предизвик против војната и во отворањето простор за најупорните форми на маргинализација во рамките на епистемичката дисциплина и интерсекционалноста.
subject: Articles
  topic: section
subject: epistemology of survival
  topic: keywords
subject: la mestiza (хибриден идентитет)
  topic: keywords
subject: лиминални простори
  topic: keywords
subject: некрополитика
  topic: keywords
subject: епистемологија на преживувањето
  topic: keywords
creator: Сенка Анастасова
rights: Авторско право(c) 2026 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 37
ending page: 46
doi: 10.55302/context263337a

РЕАЛНОСТА И ТРАУМАТА ВО ДОКУМЕНТАРНИОТ ФИЛМ („МОЛКОТ НА РАЗУМОТ“ ОД КУМЈАНА НОВАКОВА И „ЖЕЛЕЗНА ТВРДИНА“ ОД МИТКО ПАНОВ)
type: item
description: Трудот ја истражува комплексноста на односот меѓу реалноста и траумата во современиот документарен филм. Преку анализа на филмовите Тишината на разумот (Silence of Reason) и Железниот замок (Iron Castle), се демонстрира дека траумата не може да биде директно артикулирана, туку станува видлива преку медиумски стратегии како што се тишината, долгите кадри (секвенци со продолжено траење), просторното истражување и интеракцијата меѓу авторот и субјектот. Двата филма потврдуваат дека документарецот не е само огледало на реалноста, туку критички и етички медијатор кој го актуелизира и реконструира трауматичното сеќавање, без оглед дали на индивидуално или на колективно ниво.
subject: Articles
  topic: section
subject: документарен филм
  topic: keywords
subject: траума
  topic: keywords
subject: реалност
  topic: keywords
subject: медиумска артикулација
  topic: keywords
subject: архивска меморија
  topic: keywords
subject: простор
  topic: keywords
creator: Лорета Георгиевска-Јаковлева
rights: Авторско право(c) 2026 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 27
ending page: 36
doi: 10.55302/context263327gj

КАРАТЕДО И ЗЕН – ПАТОТ НА ПРАЗНИНАТА ВО СОВРЕМЕНАТА УМЕТНОСТ И КУЛТУРА
type: item
description: Овој труд го анализира односот помеѓу Карате-до и Зен како практика што го обединува телото и духот, како и културен феномен во современиот свет. Иако Карате-до често се перципира како боречка вештина или спортска дисциплина, неговите корени се длабоко поврзани со духовните и филозофските традиции на Истокот, особено со Зен-будизмот, етичкиот кодекс Бушидо и Будо како пат кон самонадградба. Истражувањето го разгледува историскиот развој на Карате-до, неговата духовна и етичка димензија, како и неговата поврзаност со Зен-филозофијата и концептот на празнина („му“ или „ку“). Посебно внимание е посветено на естетските и духовните принципи на уметностите инспирирани од Зен – како што се „шодо“ (калиграфија), хаику поезијата, икебана, „садо“ (церемонијата на чај) и „каресансуи“ (Зен-градинарство) – кои ја изразуваат истата филозофија на едноставност, свесност и хармонија со природата. Трудот, исто така, ја анализира современата културна рецепција на овие идеи преку филмот, литературата и глобалната популарност на боречките вештини. Во овој контекст, Карате-до се разгледува како културен медиум преку кој источните духовни и естетски концепти се пренесуваат во западниот културен простор. Целта на истражувањето е да се покаже дека Карате-до претставува повеќе од техника на борба: тоа е пат на духовен развој, дисциплина и самоспознавање, кој во современиот свет може да се разбере како сеопфатен начин на живот заснован на принципите на Зен, Бушидо и Будо.
subject: Articles
  topic: section
subject: каратедо
  topic: keywords
subject: зен
  topic: keywords
subject: бушидо
  topic: keywords
subject: будо
  topic: keywords
subject: празнина
  topic: keywords
creator: Владимир Јовановски
rights: Авторско право(c) 2026 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 123
ending page: 135
doi: 10.55302/context2633123j

ДОПИРОТ И ТЕХНОТЕЛОТО
type: item
description: Овој труд ја анализира улогата на телото и допирот во современата технолошки посредувана култура, фокусирајќи се на нивното значење во процесот на создавање визуелно уметничко дело. Црпејќи од современите теории за вештачка интелигенција, биотехнологија и виртуелна реалност, телото се смета за предмет на редукција и техничка интерпретација, со неговата материјалност и тактилност маргинализирани во корист на визуелните и дигиталните форми на комуникација. Трудот се потпира на концептите на филозофијата и хаптиката, за да ја потврди улогата на телото како носител на сознанието, креативноста и културното значење. Особено се нагласува дека уметничкото творештво, и покрај доминацијата на визуелното, е суштински тактилен процес, во кој допирот функционира како посредник помеѓу мислата, телото и материјата. Во оваа смисла, се анализира историскиот и современиот однос помеѓу визуелните и тактилните димензии на уметноста, од традиционалните медиуми до дигиталните практики. Посебно внимание се посветува на трансформацијата на уметникот во дигитален контекст, каде што идејата е одвоена од материјалната реализација, што доведува до губење на телесното учество и намалување на тактилната компонента на креативниот процес. Овој феномен се разгледува во поширокиот контекст на технократската и трансхуманистичката парадигма, која има тенденција да го надмине биолошкото тело. Заклучокот укажува дека, и покрај технолошките иновации, допирот и телесноста остануваат фундаментални за уметничкото творештво и човековото искуство. Нивното потиснување претставува не само естетско, туку и антрополошко намалување, кое ја доведува во прашање самата природа на креативноста и човештвото.
subject: Articles
  topic: section
subject: телесност
  topic: keywords
subject: тактилност
  topic: keywords
subject: визуелна уметност
  topic: keywords
subject: трансхуманизам
  topic: keywords
subject: дигитална култура
  topic: keywords
creator: Срѓан Миќиќ
rights: Авторско право(c) 2026 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 109
ending page: 121
doi: 10.55302/context2633109m

ПОСТ-ТЕЛЕСНА ИНТИМНОСТ ВО СОВРЕМЕНАТА МЕДИУМСКА КУЛТУРА
type: item
description: Овој труд ја истражува трансформацијата на интимноста во современата медиумска култура, поаѓајќи од тезата дека постепената замена на хаптичкото меѓусебно присуство со технолошки посредувани форми создава специфична релациска формација или пост-телесна интимност. Преку квалитативна интердисциплинарна анализа на пет филма: Her (Џонз, 2013), Black Mirror: Be Right Back (Харис, 2013), Black Mirror: Striking Vipers (Слејд, 2019), Blade Runner 2049 (Вилнев, 2017) и Ex Machina (Гарланд, 2014), трудот издвојува четири клучни сознанија: гласот како замена за телесното присуство; алгоритамската емпатија како афективен реализам; еротизмот што се одржува преку исчекување и проекција, а не преку допир; и последното (четврто), но најзначајно сознание – интензивирањето на желбата, наместо нејзиното исчезнување во отсуство на телото.
subject: Articles
  topic: section
subject: посттелесна интимност
  topic: keywords
subject: хаптика
  topic: keywords
subject: медиумска култура
  topic: keywords
subject: постхуманизам
  topic: keywords
subject: филмска анализа
  topic: keywords
creator: Владимир Ѓорѓиески
rights: Авторско право(c) 2026 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 85
ending page: 96
doi: 10.55302/context263385gj

СРЕДЕ МАСКАРАДАТА НА ОГЛЕДАЛАТА: КАРНЕВАЛСКАТА ФАНТАЗМАГОРИЗАЦИЈА НА ЖИВОТОТ ВО ПРИНЦЕЗАТА БРАМБИЛА НА Е. Т. А. ХОФМАН
type: item
description: Е. Т. А. Хофман е несомнено еден од најзначајните писатели во историјата на фантастичната литература и неопходна фигура која го обележа германскиот и европскиот романтизам, осветлувајќи ја формулата на фантастичниот расказ. Оттука, оваа студија го истражува феноменот на класичната фантастика во Хофмановата новела или капричо-бајка „Принцезата Брамбила“, фокусирајќи се на начинот на кој разграничувањата и контрастите, но и хармонизирањето на феноменот на фантастичното и карактеристиките на уметничката и митската приказна, се олицетворени на разновидни и сложени наратолошки нивоа. Осврнувајќи се на теоретските премиси на фантастичната теорија, на филозофскиот феномен на гротеската и карневализацијата, трудот го разјаснува фантастичниот архетип на двојникот и феноменолошкиот и метафизичкиот дуализам на реалноста како посебен топос во филозофијата и естетиката на романтизмот. Во тој случај, овие премиси ја потврдуваат идејата за збунувачкиот начин на кој „феноменот на карневализација и фантастичната ирационализација на емпириската реалност споделуваат слични естетски стратегии“ на диегетски манифестации во наративната имагинација на Хофман.
subject: Articles
  topic: section
subject: Е. Т. А. Хофман
  topic: keywords
subject: книжевна фантастика
  topic: keywords
subject: германски романтизам
  topic: keywords
subject: интермедијалност
  topic: keywords
subject: карневализација
  topic: keywords
creator: Елена Карпузовска
rights: Авторско право(c) 2026 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 67
ending page: 83
doi: 10.55302/context263367k

METAPHOR AS A SEMIOTIC KEY IN VISUAL POETICS
type: item
description: Анализирајќи ги контекстите на примена на метафората во ликовните/визуелните уметности, овој труд ги истражува нејзините суштински својства преку применливоста на лингвистичките и уметничките теории. Црпејќи од некои од најзначајните хипотези што се занимаваат со поимот, овој труд ја антиципира хипотeзата дека метафората е семиотички клуч за конструирање значење во визуелните уметности. Методолош­ки, трудот ги анализира аспектите на поставувањето и поетската функција на метафората и процедурите, како што се апропријација, интертекст, реконтекстуализација и интермедија. Анализите се спроведуваат трансдисциплинарно, преку пресекот на филозофските, лингвистичките и уметничките теории. Фокусот на истражувањето е херменевтичкиот пристап кон метафората како тропа на сличност и тропа на отстапување (Рикер; Хенле), како туѓо тело и како аналогија (Аристотел; Рикер). Разгледан низ сите овие сознанија и низ контекстот на движење и транспозиција со генерички потенцијал (Лолер; Рикер), процесот на метафориза­ција е лоциран во мноштво примери од ликовната уметност: Матсис, Рембрант, Дирер, Бројгел, Караваџо, Гоја, Хомер, Дишан, Пикабија, Хех, Хаусман и други.
subject: Articles
  topic: section
subject: метафора
  topic: keywords
subject: порака
  topic: keywords
subject: семиотички клуч
  topic: keywords
subject: значење
  topic: keywords
subject: визуелна уметност
  topic: keywords
creator: Натали Рајчиновска-Павлеска
rights: Авторско право(c) 2026 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 19
ending page: 26
doi: 10.55302/context263319rp

ВЕШТАЧКАТА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА И СОВРЕМЕНИТЕ ИЗВЕДУВАЧКИ УМЕТНОСТИ: НОВИ ПЕРСПЕКТИВИ НА ИЗВЕДБЕНОСТА
type: item
description: Во овој труд се истражува односот помеѓу вештачката интелигенција и современите изведувачки уметности преку анализа на начинот на кој се трансформира концептот на перформативноста под влијание на дигиталните и алгоритмиските технологии. Потпирајќи се врз теоретските рамки на студиите за изведба, постдрамскиот театар и новите медиуми, текстот ги испитува начините на кои вештачката интелигенција ги предизвикува традиционалните дихотомии помеѓу изведбата во живо и медијатизираната изведба, човечкото и технолошкото, авторот и изведувачот. Посебно внимание му се посветува на вештачката интелигенција во улога на соизведувач, на проблемот на авторството и дистрибуираното креативно дејство (агенс), како и на трансформацијата на телото и присуството во хибридните сценски практики. Трудот дополнително ја анализира и променливата позиција на публиката, која во изведбите базирани на вештачка интелигенција сè повеќе функционира како активен учесник во перформативниот настан. На крајот, преку дискусија за етичките и филозофските импликации, во трудот се застапува тезата дека вештачката интелигенција не претставува замена за човечката изведба, туку трансформативен фактор кој отвора нови перспективи за разбирање на перформативноста како релациски, процесуален и хибриден феномен во современата уметност.
subject: Articles
  topic: section
subject: вештачка интелигенција
  topic: keywords
subject: изведбеност
  topic: keywords
subject: современи изведувачки уметности
  topic: keywords
subject: постдрамски театар
  topic: keywords
subject: алгоритам
  topic: keywords
subject: телесност
  topic: keywords
subject: авторство
  topic: keywords
subject: хибридна изведба
  topic: keywords
subject: публика и интерактивност
  topic: keywords
creator: Сашо Димоски
rights: Авторско право(c) 2026 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 7
ending page: 17
doi: 10.55302/context263307d

ПРЕТСТАВУВАЊЕТО НА ЖИВОТНИТЕ ВО ПОПУЛАРНИТЕ МЕДИУМИ: СОЦИОКУЛТУРНА ПЕРСПЕКТИВА
type: item
description: Наративите за животните заземаат истакнато место во современиот медиумски пејзаж, проникнувајќи низ популарните форми на забава, вести и реклами. Овие репрезентации се кристализираа во препознатливи и широко конзумирани жанрови, што укажува на постојан културен фасцинација од животните. На прв поглед, пролиферацијата (широката распространетост) на виралните видеа со животни, емисиите за домашни миленици, документарните филмови за дивиот свет и медиумските канали фокусирани на природата, како и трендовите во филмската индустрија, го одразуваат големиот интерес на јавноста за одредени видови визуелни прикази на животните. Меѓутоа, од критичка социокултурна гледна точка, овие медиумски дискурси прават многу повеќе отколку само да забавуваат – тие функционираат како механизми преку кои се продуцираат, циркулираат и нормализираат доминантните претстави за животните. Овие социокултурни претстави често се испреплетени со пошироки системи на комодификација (претворање во стока) и служат за засилување на нормативните рамки во односите меѓу луѓето и животните. Овој труд ги истражува гореспоменатите прашања, анализирајќи ги сложените пресеци на индустриските, социјалните и етичките димензии кои ја поткрепуваат улогата на медиумите во обликувањето на современите репрезентации на животните.
subject: Articles
  topic: section
subject: животни
  topic: keywords
subject: претставување
  topic: keywords
subject: социокултурни конструкти
  topic: keywords
subject: популарни медиуми
  topic: keywords
creator: Филип Трајковски
rights: Авторско право(c) 2025 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2025-11-01
publication date: 2025-11-01
starting page: 121
ending page: 133

МАШКОТО И ЖЕНСКОТО ВО БОРБА ЗА ПРАВИЧНОСТ: КРИТИЧКИ ПОГЛЕД ВРЗ ФЕМИНИЗМОТ И МАСКУЛИНИЗМОТ
type: item
description: Ова истражување ги истражува феминистичките и маскулинистичките теоретски пристапи во процесот на конструкција на мажественоста (маскулинитетот) и женственоста (фемининитетот), со цел да овозможи подлабоко разбирање на родовите идентитети и нивната општествена функција. Студијата првенствено го анализира односот меѓу мажите и жените низ историскиот и социјалниот контекст, нагласувајќи ги начините на кои родовите улоги се обликуваат, одржуваат и трансформираат под влијание на културните и институционалните фактори. Понатаму, фокусот е ставен на концептот на мажественост, при што се идентификуваат неколку типови маскулинитети кои се појавуваат како резултат на различни социјални, економски и културни околности. Посебен дел од трудот е посветен на критичка анализа на феминизмот – од една страна, како движење и теорија што ги преиспитува патријархалните структури и се залага за родова еднаквост – и на маскулинизмот, од друга страна, како одговор на општествените промени и предизвиците со кои се соочуваат мажите во современиот свет. Преку интердисциплинарен пристап, трудот има за цел да придонесе кон пошироката академска дебата за конструкцијата на родот и неговото влијание врз поединецот и општеството во целина.
subject: Articles
  topic: section
subject: маж-жена
  topic: keywords
subject: машкост
  topic: keywords
subject: видови машкости
  topic: keywords
subject: женскост
  topic: keywords
subject: феминизам
  topic: keywords
subject: видови феминизам
  topic: keywords
subject: маскулинизам
  topic: keywords
creator: Стево Павловски
rights: Авторско право(c) 2025 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2025-11-01
publication date: 2025-11-01
starting page: 101
ending page: 120

ДИФЕРЕНЦИЈАЦИЈА ПОМЕЃУ НЕКОИ КРАТКИ (АПЕЛАТИВНИ) ФОЛКЛОРИСТИЧКИ ЖАНРОВИ
type: item
description: Традиционалните усни фолклорни жанрови, како што се благословите, клетвите, здравиците, како и лиминалните (преодните) форми меѓу нив, како лажните клетви или лажните/ироничните благослови, ја пренесуваат магиската функција на јазикот. Разликувањето и дефинирањето на овие жанрови понекогаш може да биде особено предизвикувачки, бидејќи сите тие претставуваат апелативни жанрови кои се тесно поврзани и по значење и по функција. Овие жанрови биле интегрални делови од пошироки ритуални и перформативни практики, што објаснува зошто во нив сè уште наидуваме на остатоци од верувањето во таканаречената „вербална магија“ - односно очекувањето или надежта дека со изговарање на одредени формули може да се предизвика промена во реалноста. Токму затоа, овие жанрови се разликуваат од обичниот, секојдневен говор и обично се употребуваат во посебни пригоди од животниот циклус на поединецот или на група луѓе.
subject: Articles
  topic: section
subject: жанровски дистинкции меѓу кратки жанрови
  topic: keywords
subject: апелативни жанрови
  topic: keywords
subject: магиска моќ на зборовите
  topic: keywords
subject: формулаични искази/зборовни структури
  topic: keywords
subject: проект „Лексикон на македонскиот фолклор
  topic: keywords
creator: Кристина Димовска
rights: Авторско право(c) 2025 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2025-11-01
publication date: 2025-11-01
starting page: 91
ending page: 99

ЛИТЕРАТУРНИ АРХЕТИПОВИ НА НОВАТА КОГНИТИВНА РЕВОЛУЦИЈА – ОД АНТИЧКИОТ МИТ ДО ДИГИТАЛНА УТОПИЈА
type: item
description: Џефри Хинтон, добитник на Нобеловата награда за пионерските откритија и пронајдоци што го овозможија машинското учење со вештачки невронски мрежи, во своето предавање пред студентите на Универзитетот во Оксфорд минатата година истакна дека вештачката интелигенција одамна ја надминала својата првична развојна траекторија и навлегла во фаза што поставува сериозни научни, етички и општествени предизвици. Човештвото денес се соочува со нов, радикален еволутивен исчекор што темелно ги преобликува условите на човековото постоење. Современиот свет е исправен пред досега невидена алгоритамска парадигма која отвора бројни нерешени и суштински прашања. Токму овие карактеристики ја поставуваат вештачката интелигенција во средиштето на вечната човечка потрага по смислата на сопственото постоење и на колективната човечка судбина. Новите технолошки достигнувања ја повикуваат во живот метафората за Прометеевиот оган украден од боговите, при што човекот истовремено ги презема улогите и на Прометеј и на творец. Во таа смисла, вештачката интелигенција прераснува во нов мит, чии концептуални основи и суштински обележја кореспондираат со функциите што митот ги имал низ целокупната човечка историја. Истовремено, вештачката интелигенција отвора нови хоризонти за истражување на современите општествени, културни и филозофски прашања што го обликуваат односот на современиот човек кон животот и во голема мера го определуваат неговото место во светот. Преку своите дигитални кодови и алгоритамски структури, таа го рефлектира акумулираниот корпус на човечкото знаење, искуство и креативност, внимателно создаван и зачувуван низ милениумите на цивилизацискиот развој. На тој начин, вештачката интелигенција се наметнува како една од највпечатливите современи метафори на митовите преку кои човекот настојувал да го разбере, објасни и овековечи сопственото постоење.
subject: Articles
  topic: section
subject: вештачка интелигенција
  topic: keywords
subject: метафора
  topic: keywords
subject: когнитивна револуција
  topic: keywords
subject: мит
  topic: keywords
subject: култура
  topic: keywords
creator: Тамара Ќупева
rights: Авторско право(c) 2025 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2025-11-01
publication date: 2025-11-01
starting page: 57
ending page: 64

SEMIOTICS OF EMPTY SPACES: DIALECTICAL RUPTURE, INTERVAL, PAUSE
type: item
description: *]:pointer-events-auto R6Vx5W_threadScrollVars scroll-mb-[calc(var(--scroll-root-safe-area-inset-bottom,0px)+var(--thread-response-height))] scroll-mt-(--sticky-padding-top)" dir="auto" data-turn-id="9c506ec8-b3f5-4ff5-9af7-8aac0762d1e1" data-turn-id-container="9c506ec8-b3f5-4ff5-9af7-8aac0762d1e1" data-testid="conversation-turn-11" data-turn="user"> Овој труд има за цел да ги истражи семиотиката на празните простори, функцијата на интервалот и паузата како дијалектички прекин и концепција заснована на отпорот кон линеарните, миметичките и илузионистички видови на репрезентација. Спецификата на прекинот како активен простор за делување ја дефинира празнината како исполнетост, конструира значење во/од паузата, динамика во празното, тишина како структурен елемент на звукот, движење во мирувањето. Како резултат на одговорот на отуѓеноста и состојбите во општествениот домен во одреден историски миг, уметничките методи и постапки се темелат на антиматеријалистички пристап во создавањето на простори за активна перцепција наместо пасивна контемплација. Втемелени на логиката на ефектот на шок и семантичко кодирање, уметничките примери содржат конотација на празните простори како места за генерирање на значењето. Анализираните уметнички примери го опфаќаат доменот на различните креативни дисциплини, меѓу кои се: сликарството, скулптурата, музиката, филмот, објектите, графиката и објект-фотографијата. Нивната дијалектичка структура се темели на примена на елементи на апстракција со длабоко содржинско значење, конвергенција низ практиките на беспредметното, чинот на кинење, деколажот, гестот на бришење, празното во празнината, тишината, дематеријализацијата, дискпрепантната монтажа, редукција на знакот и концептот на белина.
subject: Articles
  topic: section
subject: празни простори
  topic: keywords
subject: интервал
  topic: keywords
subject: пауза
  topic: keywords
subject: отпор
  topic: keywords
subject: дијалектички прекин
  topic: keywords
creator: Натали Рајчиновска-Павлеска
rights: Авторско право(c) 2025 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2025-11-01
publication date: 2025-11-01
starting page: 41
ending page: 56

НАДРЕАЛИЗМОТ И ЖЕНИТЕ
type: item
description: Надреализмот, како едно од највлијателните интелектуални движења во модерната историја, нашироко се смета за најсеопфатната естетска револуција на дваесеттиот век. Истовремено, сепак, тој често е предмет на критика како инхерентно сексистичко движење, имајќи го предвид отсуството на жени од првобитниот надреалистички круг околу Андре Бретон. Во поширокиот контекст на историската авангарда, надреализмот е можеби единственото постромантичарско движење што експлицитно го велича женскиот принцип, но првенствено како поттикнувач на машката креативност. Парадоксално, иако движењето опфаќа значителен број активни жени уметници, особено во областа на сликарството, литературниот контекст претставува сосема поинаква слика, во која отсуството на жени авторки е особено впечатливо. Прашањето за односот помеѓу надреализмот и жените, и покрај неговата контроверзност, останува тема од исклучителна научна важност. Тоа претставува едно од клучните прашања што, и по еден век од појавата на движењето, придонесува надреализмот и натаму да биде релевантен, интелектуално поттикнувачки и критички провокативен.
subject: Articles
  topic: section
subject: авангарда
  topic: keywords
subject: надреализам
  topic: keywords
subject: Андре Бретон
  topic: keywords
subject: женски принцип
  topic: keywords
creator: Лидија Капушевска-Дракулевска
rights: Авторско право(c) 2025 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2025-11-01
publication date: 2025-11-01
starting page: 27
ending page: 39

MISOGYNY AND SEXISM IN BENJAMIN FRANKLIN’SOLD MISTRESSES’ APOLOGUE AND DONALD TRUMP’SPUBLIC STATEMENTS: STATESMEN USING HUMOUR ASA COVER-UP
type: item
description: Хуморот, иако честопати е бенигна и обединувачка сила, може да послужи и како средство за канализирање на длабоко вкоренети општествени предрасуди и сексизам. Овој труд ги истражува начините кога и како мизогинијата може да се замаскира преку употребата на хумор, како во историските отсечки така и во модерниот контекст, со фокус на двајца американски државници, Бенџамин Френклин и неговото сатирично есеј-писмо „Апологија на старите љубовници“ (1745) и американскиот претседател Доналд Трамп, со селекција од негови јавни настапи и изјави. Обајцата политичари го користат хуморот за да ги потенцираат родовите стереотипи во контекст и на начин типичен за нивните епохи на битисување. Писмото на Френклин во форма на духовит совет до еден млад човек да ги одбере постарите жени за свои љубовници, навидум делува како тој да се залага за нив како претпочитани сексуални партнери. Сепак, базичните претпоставки и тезите кои Франклин ги изнесува ги сведуваат жените на нивната сексуална утилитарност, притоа откривајќи мизогинистичка перспектива маскирана преку сатира. Во таа насока се и некои јавни изјави на Трамп, кои, честопати преполни со хумор и сарказам, ги прикажуваат жените во улоги кои ја намалуваат нивната способност, вредност или интелигенција, користејќи лукавство со цел да се минимизира каква било потенцијална реакција или приговор. Преку расчленувањето на овие примери, овој труд покажува како хуморот во одредени контексти служи како моќна реторичка алатка која обелоденува сексистички ставови, едновремено овозможувајќи им на виновните за нанесување навреда да избегнат критика и осуда под изговор дека станува збор за шега. Трудот ги истражува психолошките и културните механизми кои ја овозможуваат оваа динамика, покажувајќи како и Френклин и Трамп користат хумор за да ја маскираат и нормализираат мизогинијата, истакнувајќи ги пошироките импликации на таквите реторички стратегии. Истовремено, оваа анализа ја истакнува потребата за поголемо критичко преиспитување на улогат…
subject: Articles
  topic: section
subject: Бенџамин Френклин
  topic: keywords
subject: Доналд Трамп
  topic: keywords
subject: хумор
  topic: keywords
subject: мизогинија
  topic: keywords
subject: сексизам
  topic: keywords
creator: Татјана Срцева-Павловска
rights: Авторско право(c) 2025 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2025-11-01
publication date: 2025-11-01
starting page: 17
ending page: 26

ГРАНИЦАТА КАКО ПРЕДМЕТ НА ИСТРАЖУВАЊЕ
type: item
description: Истражувањето на границата како концепт и феномен во современиот контекст се развива преку мултидисциплинарен пристап кој ја надминува нејзината традиционална географска димензија, проширувајќи се во културната, социјалната и психолошката сфера. Овој труд се фокусира на анализата на граничната култура како резултат на сложени процеси на влијание, хибридизација и трансформација кои се случуваат во рамките на граничните заедници. Истражувањето го нагласува значењето на визуелната култура и уметноста како моќни медиуми преку кои границите се артикулираат, перципираат и оспоруваат – не само како линии на раздвојување, туку како динамични простори на културна продукција и мобилност на идентитетот. Трудот прави дистинкција меѓу визуелната уметност и визуелната култура, анализирајќи ги нивните различни пристапи кон глобалната комуникација, колективната имагинација и индивидуалната креативност. Истовремено, се истражува концептот на „невидливоста“ на граничното население и улогата на сликата како потенцијална алатка за влез во јавната сфера. Преку критичка рефлексија на општествата во транзиција, глобализациските текови и културните прилагодувања, оваа студија предлага интердисциплинарен модел за разбирање на граничните култури како простори на преговарање, отпор и адаптација. Притоа, границата се појавува не само како механизам на исклучување, туку и како место за нови форми на културно изразување и реимагинација (преосмислување) на идентитетот во ера на дигитална поврзаност и глобални идеолошки трансформации.
subject: Articles
  topic: section
subject: гранична култура
  topic: keywords
subject: визуелна уметност
  topic: keywords
subject: глобализација
  topic: keywords
subject: идентитет
  topic: keywords
subject: културнаап ропријација
  topic: keywords
creator: Срѓан Миќиќ
rights: Авторско право(c) 2025 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2025-11-01
publication date: 2025-11-01
starting page: 81
ending page: 89

“A BINARIAN’S NIGHTMARE”: THE POETICS OF THE INCLUDED MIDDLE IN MINA LOY’S SONGS TO JOANNES
type: item
description: Во оваа статија испитувам некои од начините на кои Мина Лој користи текстуално форматирање и семантичка игра за да создаде флуидна врска помеѓу лирското јас и нејзиниот љубовник и да ги субвертира културно значајните дихотомии, како што се свето/профано, машко/женско, човек/Бог итн., во Песни за Џо анес. Овие ефекти ја сочинуваат нејзината поетика на вклучената средина (наспроти исклучената средина – празниот простор што одделува два дихотомни, бинарни термина) и ја покажуваат способноста на Лој да ги субвертира и литературните и општествените конвенции.
subject: Articles
  topic: section
subject: модернизам
  topic: keywords
subject: Мина Лој
  topic: keywords
subject: дихотомии
  topic: keywords
creator: Софија Поповска
rights: Авторско право(c) 2025 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2025-11-01
publication date: 2025-11-01
starting page: 65
ending page: 80

РАКОПИСНИ НЕВМАТСКИ ЗАПИСИ НА КОЗМА ПРЕЧИСТАНСКИ ОД ПОЧЕТОКОТ НА XX ВЕК: КУЛТУРНОИСТОРИСКИ, АРХЕОГРАФСКИ И МУЗИКОЛОШКИ ПРОСЛЕДУВАЊА
type: item
description: Македонските палеомузиколози – византолози во повеќе наврати имаат нагласено дека процесот на откривање ракописни музички записи, зборници и стари печатени книги на територијата на Македонија сè уште не е завршен. Потврда за ваквиот заклучок во однос на континуитетот на заложбите за откривање на македонското црковно-музичко наследство претставува и научното објавување на досега непознатиот невматски ракопис од почетокот на XX век на дебарскиот егзархиски митрополит Козма Пречистански, кој бил чуван во семејната архива на бигорскиот игумен – архимандрит Партениј. Ракописот бил предаден од страна на семејството Гавриловски од Кичево на проф. д-р Илија Велев, кој заедно со македонскиот палеомузиколог проф. д-р Јане Коџабашија спроведе културно-историски, археографски и музиколошки истражувања. Нивниот заеднички истражувачки влог претставува придонес кон овој научен труд. Треба да се напомене дека културно-историските и археографските проучувања се соавторски придонес на проф. Илија Велев, додека стручната музиколошка анализа, придружена со компаративни опсервации, е дело на проф. Јане Коџабашија. Секако, и во двата истражувачки аспекти беше остварена размена на стручни искуства меѓу двајцата автори.
subject: Articles
  topic: section
subject: Козма Пречистански
  topic: keywords
subject: црковномузички ракопис
  topic: keywords
subject: византиска традиција
  topic: keywords
subject: Хрисантова музичка реформа
  topic: keywords
creator: Илија Велев
creator: Јане Коџабашија
rights: Авторско право(c) 2025 CONTEXT/КОНТЕКСТ
date: 2025-11-01
publication date: 2025-11-01
starting page: 7
ending page: 16