НАДРЕАЛИЗМОТ И ЖЕНИТЕ
Клучни зборови:
авангарда, надреализам, Андре Бретон, женски принципАпстракт
Надреализмот, како едно од највлијателните интелектуални движења во модерната историја, нашироко се смета за најсеопфатната естетска револуција на дваесеттиот век. Истовремено, сепак, тој често е предмет на критика како инхерентно сексистичко движење, имајќи го предвид отсуството на жени од првобитниот надреалистички круг околу Андре Бретон.
Во поширокиот контекст на историската авангарда, надреализмот е можеби единственото постромантичарско движење што експлицитно го велича женскиот принцип, но првенствено како поттикнувач на машката креативност. Парадоксално, иако движењето опфаќа значителен број активни жени уметници, особено во областа на сликарството, литературниот контекст претставува сосема поинаква слика, во која отсуството на жени авторки е особено впечатливо.
Прашањето за односот помеѓу надреализмот и жените, и покрај неговата контроверзност, останува тема од исклучителна научна важност. Тоа претставува едно од клучните прашања што, и по еден век од појавата на движењето, придонесува надреализмот и натаму да биде релевантен, интелектуално поттикнувачки и критички провокативен.
Референци
Бодлер, Ш., 2014. Есеи. Превод од француски јазик Ф. Илиев. Скопје: Магор.
Бретон, А., 2009. Надја. Превод од француски јазик А. Ѓурчинова. Скопје: Магор.
Урошевиќ, В. (сост. и прев.), 1993. Големата авантура: францускиот надреализам. Скопје: Македонска книга.
Урошевиќ, В., 1997. Париски приказни. Скопје: Магор.
Aleksić, B. (prir.), 1978. NDIO: Andre Breton / 1896 – 1966 / 1976. Beograd: Student, ICS.
Benjamin, W., 1929/1978. Surrealism: The Last Snapshot of the European Intelligentsia. New Left Review, I(108). Dostupno na: https://monoskop.org/images/a/a0/Benjamin_Walter_1929_1978_Surrealism_The_Last_Snapshot_of_the_European_Intelligentsia.pdf [Pristupljeno 30.6.2025].
Berg, H. van den i Fenders, V. (prir.), 2013. Leksikon avangarde. Beograd: Službeni glasnik.
Biro, A. i Passeron, R. (sous la direction d'), 1982. Dictionnaire Général du Surréalisme et de ses environs. Paris: Presses Universitaires de France.
Bredon, A., 1995. A Book of Surrealist Games. Compiled by Alastair Brotchie, edited by Mel Gooding. Boston & London: Shambhala Redstone Editions.
Breton, A., 1979. Tri manifesta nadrealizma. Kruševac: Bagdala.
Breton, A., 2016. Antologija crnog humora. Novi Sad: Kiša.
Breton, A., 2017. Luda ljubav. Novi Sad: Kiša.
Chadwick, W., 1985. Women Artists and the Surrealist Movement. London: Thames and Hudson.
Conley, K., 1996. Automatic Woman: Representation of Woman in Surrealism. Lincoln and London: University of Nebraska Press.
Centre Pompidou, 2024. Surréalisme. L’exposition / The Exhibition. Paris: Centre Pompidou.
Todić, M., 2020. Supruga, muza, umetnica: žena u beogradskom nadrealizmu. Zbornik Seminara za studije moderne umetnosti Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, (16), str. 57–73. Dostupno na: https://www.academia.edu/41938346/Supruga_muza_umetnica_žena_u_beogradskom_nadrealizmu [Pristupljeno 5.7.2025].
